Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., I NSP 354/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., I NSP 354/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 14 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący)

4 SSN Paweł Księżak

5 SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)

6 w sprawie ze skargi A. O., na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. II AKa 416/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 14 października 2026 r.,

I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. II AKa 416/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

II. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie II AKa 416/24 nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia;

III. przyznaje A. O. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych za okres od 6 grudnia 2022 r. do 14 października 2026 r.;

IV. oddala skargę w pozostałym zakresie;

V. nakazuje zwrócić A. O. z rachunku Skarbu Państwa - Sądu Najwyższego kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi;

VI. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz A. O. kwotę 240 (dwustu czterdziestu) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa - Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Uzasadnienie

13 Pismem z dnia 2 lipca 2026 r. A. O. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. II AKa 416/24.

14 Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w przedmiotowej sprawie w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie;

2. zalecenie sądowi prowadzącemu postępowanie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie;

3. przyznanie Skarżącemu od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł wraz z odsetkami od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżący m. in. wskazał, iż w dniu 4 lipca 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł apelację od zapadłego wyroku. O zawiadomieniu o przyjęciu apelacji strona dowiedziała się w dniu 18 lipca 2023 r. Do października 2023 r. miała miejsce rutynowa wymiana pism procesowych (w tym wpływały zawiadomienia oraz odpowiedzi na apelację, a ostatnie pismo w sprawie odebrano w dniu 27 października 2023 r.). Od tamtego czasu do dnia 30 czerwca 2026 r.

19 Sąd odwoławczy zaniechał podejmowania jakichkolwiek czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia. Przez niemal 3 lata Sąd nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej ani nie skierował do stron żadnej korespondencji dotyczącej etapu procedowania. W ocenie skarżącego brak podjęcia radykalnych kroków, dyscyplinujących instytucję, która nie dotrzymuje racjonalnego terminu chociażby na poinformowanie wnioskodawcy i jego pełnomocnika o wyznaczeniu pierwszego terminu w sprawie, prezentuje niechęć do merytorycznego rozpoznania sprawy.

20 Odpowiedź na powyższą skargę, złożył Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W piśmie z dnia 28 września 2026 r. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić bezczynności ani opieszałości Sądu Apelacyjnego. Nie wystąpiły odstępstwa od czasu zwyczajowo koniecznego do wykonania czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy Skarżącej.

21 Postępowanie w tej sprawie nie jest prowadzone w sposób rozwlekły.

22 Pismem z dnia 11 sierpnia 2026 r. Skarżąca ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podtrzymała skargę w całości.

23 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

24 Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

25 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej – „ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

26 Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

27 z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok ETPC z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).

28 Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

29 Postępowanie apelacyjne trwa ponad 38 miesięcy (od 28 lipca 2023 r.

30 do chwili obecnej).

31 Sprawa z wniosku A. O. z apelacjami od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 maja 2023 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 28 lipca 2023 r. zarejestrowana pod sygn. II AKa 337/23 oraz została skierowania do SLPS celem wylosowania sędziego referenta (k.486).

32 Wobec zmian organizacyjnych Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 2 października 2023 r. sprawę o sygn. II AKa 337/23 zakreślono i zarejestrowano pod sygn. VIII AKa 307/23 (k. 491).

33 Po ustaleniu sędziego referenta, zarządzeniem z dna 19 października 2023 r. wyznaczono termin rozprawy na 4 grudnia 2023 r. (k.506) Pismem z dnia 19 października 2023 r. pełnomocnicy wnioskodawczyni A. O. poinformowali, że wnioskodawczyni zmarła (k. 511). Złożono szereg pism procesowych i dokumentów wskazujących na wolę wstąpienia w miejsce wnioskodawczyni jej następców prawnych - męża i dwóch synów, informujące o toczącym się postępowaniu spadkowym. Przedłożono także pełnomocnictwa procesowe (k.516-522). Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2023 r. na wniosek prokuratora odroczono rozprawę zobowiązując pełnomocników do złożenia wniosków o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej A. O. i poinformowania o toku postępowania spadkowego, a także oświadczenia którzy z pełnomocników będą występowali w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie VIII Ka 307/23, zakreślając im miesięczny termin na wykonanie powyższego zobowiązania. W dniu 11 grudnia 2023 r. wpłynęło pismo pełnomocnika wnioskodawców zawierające odpowiedź na zobowiązanie sądu wraz z informacją, że postępowanie spadkowe po zmarłej A. O. jest w toku (k.534-547). Zarządzeniem z dnia 29 maja 2024 r. wyznaczono termin rozprawy na 7 listopada 2024 r. (k.549). Wobec kolejnych zmian organizacyjnych Sądu Apelacyjnego w Warszawie sprawę o sygn. VIII AKa 307/23 zakreślono i zarejestrowano pod sygn. II AKa 416/24 (k.551). Zarządzeniem z dnia 28 października 2024 r. odwołano termin rozprawy i zobowiązano pełnomocnika wnioskodawców do udzielenia informacji, czy zakończyło się postępowanie spadkowe po wnioskodawczyni (k.552). Pismem z dnia 7 listopada 2024 r. pełnomocnik przesłał postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie testamentu na rzecz męża A. O. (k.556-559). Zarządzeniem z dnia 29 maja 2025 r, wyznaczono termin kolejnej rozprawy apelacyjnej na dzień 24 lipca 2025 r. (k.566) W dniu 17 lipca 2025 r. sędzia referent wniosła o wyłączenie jej od rozpoznania sprawy wobec wątpliwości co do prawidłowości obsady sądu z jej udziałem — w myśl art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

34 (k.569- 581). Postanowieniem z dnia 21 lipca 2025 r. w sprawie sygn. II AKo 408/25 powyższy wniosek uwzględniono i została ona wyłączona od rozpoznania sprawy II AKa 416/24 (k.584). Sprawę w dniu 24 lipca 2025 r. zdjęto z wokandy. Wobec koniczności ustalenia referenta sprawy w drodze SLPS w dniu 23 lipca 2025 r. wyłoniono kolejnego sędziego referenta (k.594).

35 Aktualnie sprawa sygn. akt II AKa 416/24 oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy.

36 Odnosząc powyższe do zarzutów Skarżącego, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć Skarżącej, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.

37 Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem, że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

38 Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

39 Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość na żądanie Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy do szczególnie skomplikowanych

40 Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w grudniu 2022 r. i trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 3000 zł za okres od 6 grudnia 2022 r. do 14 października 2026 r. Tym samym dalej idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 3000 zł, należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość).

41 Ponadto nakazano zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną na rachunek Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie tytułem opłaty od skargi oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącego 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

42 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.