Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2026 r., I CSK 292/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2026 r., I CSK 292/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 25 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Paweł Grzegorczyk

4 na posiedzeniu niejawnym 25 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo […]

5 z udziałem O.S. i J.S. o stwierdzenie zasiedzenia, na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo […]

6 od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 3 czerwca 2025 r., XV Ca 1206/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

7 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 398⁴ § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący Skarb Państwa powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wynikającą z wadliwych ustaleń Sądu Okręgowego dotyczących braku samoistnego posiadania i złej wiary po stronie Skarbu Państwa. Wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.

8 Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

9 Wykazanie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga przeprowadzenia odrębnego, zwartego jurydycznego wywodu, wskazującego, jakie przepisy prawa zostały naruszone, dlaczego ich naruszenie prowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia i z jakich względów nieprawidłowość ta ma charakter kwalifikowany i oczywisty. Złożony w skardze wniosek wywodu takiego nie zawierał, obejmował natomiast szeroką polemikę ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, stanowiącą dosłowne powtórzenie uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Podejście takie zapoznaje sens wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, którego rola polega na przekonaniu Sądu Najwyższego o potrzebie merytorycznego rozpoznania skargi, co z istoty rzeczy musi poprzedzać analizę uzasadnienia podstaw kasacyjnych (por. np. postanonowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2024 r. I CSK 4759/22).

10 Skarżący nie dostrzegł ponadto, że zasadniczym podłożem oddalenia wniosku było zakwestionowanie władania przez Skarb Państwa sporną nieruchomością. Władanie nieruchomością stanowi quaestio facti, a jego ustalenie pozostaje w domenie Sądów meriti. Czyniona we wniosku próba podważenia oceny dowodów, na podstawie których Sądy meriti dokonały ustaleń co do tego, w czyim władaniu znajdowała się sporna nieruchomość, musiała okazać się zatem bezskuteczna (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.). Jak wynikało z motywów zaskarżonego postanowienia, Sąd Okręgowy nie pominął zresztą wskazywanych przez skarżącego zeznań, lecz nie wyciągnął z nich oczekiwanych przezeń wniosków, co nie podlega kontroli kasacyjnej (art. 398³ § 3 k.p.c.). Rozważania wniosku dotyczące błędnego przypisania skarżącemu złej wiary przy obejmowaniu spornej nieruchomości w posiadanie nie mogły mieć w tym stanie rzeczy rozstrzygającego znaczenia. Niemniej jednak, stanowisko uzależniające dobrą wiarę Skarbu Państwa przy obejmowaniu nieruchomości w posiadanie na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej, która następnie została wyeliminowana z obrotu na skutek stwierdzenia jej wadliwości, od tego, czy wadliwość ta może być uznana – w okolicznościach konkretnego przypadku – za usprawiedliwioną, koresponduje z wyrażanym w tej mierze zapatrywaniem Sądu Najwyższego (por. np. odpowiednio postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 261/16 i z dnia 5 kwietnia 2024 r., II CSKP 747/22), a poczynione w tym zakresie przez Sądy meriti rozważania i oceny nie mogły być uznane za nieprawidłowe w stopniu oczywistym i elementarnym.

11 Uzasadnienia dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie stanowiła również wątpliwość dotycząca wykładni art. 121 pkt 4 k.c. Kwestia ta mogłaby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tylko przy założeniu, że Skarb Państwa był posiadaczem samoistnym nieruchomości, czego – jak przyjął Sąd Okręgowy – nie wykazano. Niezależnie od tego, Sąd Najwyższy wielokrotnie przyjmował, że jeżeli do odzyskania od Skarbu Państwa nieruchomości przez byłego właściciela lub jego następców prawnych konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji, na podstawie której następowało przejście nieruchomości na Skarb Państwa, stan powodujący zawieszenie biegu terminu zasiedzenia na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. i wcześniejszych odpowiedników tego przepisu, istniał w zasadzie do dnia 31 sierpnia 1980 r., z zastrzeżeniem odmiennej oceny z racji okoliczności konkretnego przypadku (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK 302/18, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17 i IV CSK 537/17 oraz z dnia 29 lipca 2021 r., IV CSKP 64/21 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). To, że w ocenie skarżącego w okolicznościach sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym orzeczeniem uzasadnione było przyjęcie tego rodzaju odmiennej oceny, podczas gdy sąd meriti wyraził inne stanowisko, nie uzasadnia potrzeby wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., lecz sprowadza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

12 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.