Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 2639/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., I CSK 2639/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 22 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Agnieszka Piotrowska

4 na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku S.M. z udziałem A.M. o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym, na skutek skargi kasacyjnej A.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z 7 marca 2024 r., II Ca 138/24,

5 1.odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

6 2.przyznaje ze środków Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej) na rzecz pełnomocników uczestniczki z urzędu adwokata M.N. oraz adwokata G.T. kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług na rzecz każdego z nich, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej uczestniczce A.M. z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

7 Postanowieniem z 13 grudnia 2023 r., wydanym w sprawie z wniosku S.M. (ojca uczestniczki) z udziałem A.M., Sąd Rejonowy w Cieszynie stwierdził potrzebę przyjęcia uczestniczki A.M. do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, ze względu na chorobę psychiczną (schizofrenię paranoidalną), stwierdzoną przez biegłych lekarzy psychiatrów.

8 Postanowieniem z 7 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił apelację uczestniczki od tego orzeczenia, podzielając ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji.

9 Uczestniczka A.M., reprezentowana w postępowaniu przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym przez pełnomocnika zawodowego z urzędu, wniosła sporządzoną przez fachowego pełnomocnika z urzędu skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na art. 398⁹ § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem.

11 Stosownie do 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

12 Uczestniczka zarzuciła nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji z powodu pozbawienia możności obrony przysługujących jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Podniosła także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie wskazanych we wniosku przepisów postępowania, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, zwłaszcza art. 381 k.p.c. i oddalenie zgłoszonych przez jej pełnomocnika wniosków dowodowych, podczas gdy w sprawach prowadzonych na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, przepis ten, w ocenie skarżącej, nie znajduje zastosowania.

13 Odnosząc się do przywołanych we wniosku przyczyn kasacyjnych należy w pierwszym rzędzie podnieść, że Sąd Najwyższy bierze pod uwagę, na zarzut strony lub z urzędu, w granicach zaskarżenia kasacyjnego, jedynie nieważność w postępowaniu drugoinstancyjnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., II CSK 80/09 i z 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12). Tymczasem skarżąca zarzuciła nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji i to bezzasadnie, skoro była reprezentowana w tym postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika procesowego, ustanowionego z urzędu, w osobie adwokata M. N. (zob. k. 5 i 13 akt), który uczestniczył w postępowaniu, stawiał się na posiedzenia sądu i składał pisma z twierdzeniami i wnioskami oraz środki odwoławcze. Podobnie aktywnie pełnomocnik z urzędu uczestniczył w postępowaniu odwoławczym.

14 Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na oczywistej zasadności nakładało natomiast na skarżącą powinność wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi przepisów prawa materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego przedsądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście sprzecznego z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z tych przyczyn nie może się ostać w obrocie prawnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230). Skarżąca nie wykazała tak rozumianej oczywistości skargi kasacyjnej. Teza o oczywistej zasadności skargi opiera się, w istocie, na negowaniu przez skarżącą, oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych, stanowiących przesłanki hospitalizacji uczestniczki bez jej zgody, co ma przecież na celu poprawę jej zdrowia psychicznego i funkcjonowania społecznego.

15 W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego w odniesieniu do pełnomocnika uczestniczki z urzędu w osobie adwokata G.T., znajduje oparcie w art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz.1564) oraz § 16 ust.4 pkt 2 w zw. z §14 ust. 1 pkt 3 i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz.763). Sąd Najwyższy przyznał wynagrodzenie także poprzedniemu pełnomocnikowi uczestniczki z urzędu w osobie adwokata M.N., który sporządził skargę kasacyjną datowaną 1 lipca 2024 r., odrzuconą następnie postanowieniem Sądu Okręgowego, które zostało z kolei uchylone postanowieniem Sądu Najwyższego z 18 maja 2026 r. w sprawie III CZ 48/26. Skoro praca została wykonana, pełnomocnikowi z urzędu należy się od Skarbu Państwa wynagrodzenie, na co nie może mieć wpływu różnica poglądów orzecznictwa w kwestii dopuszczalności złożenia, po dniu 1 lipca 2023 r., przez pełnomocnika z urzędu ustanowionego postanowieniem Sądu, wydanym przed tą datą, skargi kasacyjnej, na podstawie art. 91 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2023 r.