Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2026 r., I CSK 2632/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2026 r., I CSK 2632/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 15 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Roman Trzaskowski

4 na posiedzeniu niejawnym 15 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w G. przeciwko R.R. i B.R. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej R.R. i B.R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 7 listopada 2024 r., I ACa 1949/23,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej R.R. i B.R. do rozpoznania;

2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwanych, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r., po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanych, Sąd Apelacyjny w Białymstoku w punkcie pierwszym (I) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 8 września 2023 r. – zasądzający od pozwanych na rzecz powodowego Banku kwotę 408.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 17 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że zapłata w/w należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty (pkt I), oddalający powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) i rozstrzygający o kosztach (pkt III) – w punkcie I. w ten sposób, że zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 272.448,03 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 260.000 zł od dnia 17 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty zastrzegając, że zapłata tego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego do wysokości dokonanej zapłaty, w punkcie drugim (lit. a) i umorzył postępowanie w zakresie kwoty 46.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 września 2023 r. do dnia zapłaty i kwoty 102.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 26 września 2023 r. do dnia zapłaty (lit. b), w punkcie drugim (II) oddalił apelację w pozostałej części, a w punkcie trzecim (III) orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

8 W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, pozwani wskazali przyczynę kasacyjną określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Ich zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, tj. art. 455 w związku z art. 60 k.c. oraz oceny, czy na gruncie dyrektywy 93/13 - wobec obowiązku zapewnienia przez sądy powszechne, aby ochrona wynikająca z tej dyrektywy była skuteczna i zagwarantowana w sposób bezpośredni - konsument może być skutecznie wezwany do zapłaty i pozwany o zwrot kapitału, gdy jednocześnie w wezwaniu do zapłaty oraz w toku sprawy wytoczonej przez konsumenta o nieważność umowy kredytowej i dalej w toku postępowaniu z powództwa banku, ten kategorycznie twierdzi, że umowa kredytowa jest ważna.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.).

11 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

12 Wątpliwości sformułowane przez pozwanych nie czynią zadość wskazanym wymaganiom już dlatego, opierają się na założeniach, które nie znajdują oparcia w materiale sprawy i ocenach Sądów. Wbrew bowiem sugestii pozwanych nie ma podstaw, by uznać, że in casu działanie Banku stanowiło „szereg czynności pozornych”, tzn. podjętych bez intencji wywołania skutków prawnych wynikających z treści tych czynności. W niniejszej sprawie Bank nie twierdził „kategorycznie”, że umowa kredytowa jest ważna; przeciwnie, dochodził roszczenia restytucyjnego aktualizującego się właśnie w razie nieważności umowy. Stanowisko zajmowane przez Bank w innych, wcześniejszych postępowaniach, podyktowane określoną strategią procesową, jest pozbawione znaczenia, skoro in casu wymagalność jego roszczenia restytucyjnego została powiązana przez Sądy z żądaniami pozwu i jego doręczeniem pozwanym. Na marginesie warto też zauważyć, że ani prawo polskie, ani prawo unijne nie sprzeciwia się podnoszeniu zarzutów (np. potrącenia czy zatrzymania) na wypadek uznania przez sąd, że umowa kredytu jest nieważna (por. co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu potrącenia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026 r., C-902/24, Herchoski, pkt 68-72). Zarzut taki zostaje złożony w związku z prowadzonym postępowaniem sądowym, w sytuacji niepewności prawnej co do tego, czy umowa jest nieważna, a tym samym, czy stronie przeciwnej w rzeczywistości przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia. Niepewność ta ustaje dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku, a uwzględnienie zarzutu zatrzymania przez sąd jest możliwe tylko wtedy, gdy sąd ostatecznie uzna, że doszło do nieważności umowy. Nie ma też podstaw, by niepewność tę utożsamiać ze zdarzeniem przyszłym i niepewnym (art. 89 k.c.), ponieważ chodzi tu o stan już obiektywnie istniejący, a niepewność ma jedynie charakter procesowy. Nie zachodzi tu również kolizja z zakazem warunkowych czynności procesowych, gdyż nie uniemożliwia on jednoczesnego korzystania przez pozwanego z kilku, pozostających w zależności sposobów obrony; w takiej sytuacji pozwany podnosi zarzuty w sposób ewentualny, na wypadek gdyby zarzuty podnoszone przez niego w pierwszej kolejności okazały się bezzasadne (por. co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu zatrzymania wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r., II CSKP 183/23, niepubl.; co do potrącenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., V CSK 169/08, niepubl., z dnia 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1183/22, niepubl.). W niniejszej sprawie zaś żądanie pozwu miało charakter bezwarunkowy, choćby zostało wytoczone w celu zapobieżenia przedawnieniu roszczenia, czyli uniknięcia naruszenia godnego ochrony interesu. Stwierdzenie, że interes ten jest godny ochrony nie powinno budzić wątpliwości, zważywszy, iż bankowi przysługuje co do zasady – wymaga tego zasada proporcjonalności oraz dążenie do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta - roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 kwietnia 2026 r., Jangielak, C-752/24, pkt 34-35, z dnia 10 września 2026 r., C-510/25, Adazik, pkt 51-52), zwłaszcza że – stosownie do poczynionych w sprawie ustaleń - in casu Bank zaspokoił roszczenie restytucyjne konsumentów.

13 Ponadto zasada równości broni wymaga przyznania bankowi możliwości wniesienia powództwa o zwrot wypłaconego kapitału - odrębnego od równoległego postępowania w sprawie ustalenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki - mającego na celu przerwanie biegu przedawnienia jego roszczenia (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 kwietnia 2026 r., Jangielak, C-752/24, pkt 36-38, 44).

14 Pozwani wywodzą też w skardze, że roszczenie Banku o zapłatę kwoty kapitału byłoby zasadne, o ile nie okazałaby się zasadny zarzut przedawnienia. W tym ostatnim względzie wychodzą jednak poza podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku – co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 398¹³ § 2 k.p.c.) – wskazując, że bieg terminu przedawnienia roszczenia Banku rozpoczął się w dniu 4 października 2019 r., w związku ze złożeniem 3 października 2019 r. informacji o kwestionowaniu przez pozwanych ważności umowy kredytu.

15 Tymczasem stosownie do ustaleń pozwani (kredytobiorcy) powołali się na abuzywność postanowień przedmiotowej umowy najwcześniej w odpowiedzi na pozew złożonej w sprawie I C 974/20 (I ACa 345/22), która została wszczęta w 2022 r. (k. 5).

16 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.