Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I CSK 1691/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., I CSK 1691/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Dariusz Pawłyszcze

4 na posiedzeniu niejawnym 7 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D. C. przeciwko M. K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej D. C. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 27 grudnia 2024 r., I AGa 81/24, 1. odrzuca skargę kasacyjną;

2. zasądza od D. C. na rzecz M. K. 12 500,00 (dwanaście tysięcy pięćset) zł kosztów postępowania kasacyjnego;

3. odmawia r. pr. I. R. przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 12 stycznia 2024 r., IX GC 619/15, Sąd Okręgowy w Lublinie odmówił odrzucenia pozwu i oddalił powództwo inwestora przeciwko wykonawcy o zapłatę 4 506 115,98 zł z odsetkami tytułem naprawienia szkody wynikłej z nienależytego wykonania umowy o roboty budowlane poprzez zamontowanie regałów do produkcji pieczarek niespełniających wymagań prawa administracyjnego do takiej produkcji.

8 Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację inwestora.

9 Powodowy inwestor wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji w całości. Wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, tj. istnieniu konieczności rozważenia naruszenia przepisów postępowania:

10 1) zwłaszcza art. 378 § 1 i art. 385 w zw. z art. 391, 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji, gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

11 2) art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c., polegającego na:

12 a) wydaniu orzeczenia przez Sąd w składzie sprzecznym z prawem, z udziałem sędziego powołanego na wniosek „neoKRS”;

13 b) pozbawieniu skarżącego inwestora możliwości obrony swoich praw na skutek odmówienia mu pełnomocnika z urzędu.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 398⁴ § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz odrębny od podstaw kasacyjnych wniosek o przyjęcie do skargi rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 398⁴ § 2 k.p.c.). Powodowy inwestor zawarł w skardze wniosek o przyjęcie, lecz nie przytoczył podstaw (zarzutów) kasacyjnych. Brak przytoczenia podstaw kasacyjnych nie podlega usunięciu (art. 398⁶ k.p.c. a contrario). Dlatego Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną powoda (art. 398⁶ § 3 k.p.c.).

2. Kolejną wadą skargi kasacyjnej jest oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia na 5 831 009 zł. co narusza art. 368 § 2 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. (wartością przedmiotu zaskarżenia apelacji była suma 5 545 609 zł) Wada ta jest wprawdzie usuwalna, lecz ze względu na nieusuwalność wady polegającej na naruszeniu art. 398⁴ § 1 pkt 2 k.p.c.

3. Nawet w przypadku założenia, że wskazane przez skarżącego podstawy wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania są jednocześnie podstawami kasacyjnymi, skarga nie nadawała się do przyjęcia do rozpoznania. Nie zachodzi zarzucona nieważność postępowania z powodu składu sądu sprzecznego z prawem. Istnieje spór o wykładnię art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP: czy przepis ten pozostawił ustawie wskazanie organu wybierającego 15 sędziów do KRS, czy też przepis ten zakłada w sposób dorozumiany, że ten organ powinien zostać wyłoniony przez sędziów. Jednak spór ten jest bez znaczenia dla oceny zgodności składu sądu z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Sporny art. 9a u. o KRS, stanowiący o wyborze 15 sędziów do KRS przez Sejm, nie dotyczy powoływania sędziów. Analogicznie spór o konstytucyjność ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu nie ma wpływu na obowiązywanie ustaw przyjętych przez władzę ustawodawczą, wyłonioną w sposób sprzeczny z Konstytucją. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny stwierdza niezgodność ordynacji wyborczej z Konstytucją, to wyrok ten stosuje się dopiero przy następnych wyborach (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Sporne jest, czy określając skutki wyroku Trybunał może określić datę wygaśnięcia kadencji Sejmu lub Senatu, czyli postanowić o jej skróceniu ze względu na wybór tych organów w sposób sprzeczny z Konstytucją. Jednak niewątpliwie Trybunał Konstytucyjny nie może skrócić kadencji żadnego organu z mocą wsteczną i nie może postanowić o nieobowiązywaniu jakiejkolwiek ustawy ze względu na jej uchwalenie przez władzę ustawodawczą wybraną na podstawie niekonstytucyjnej ustawy.

18 Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa reguluje procedurę podejmowania uchwał w przedmiocie wniosku do Prezydenta RP o powołanie sędziego na urząd i jest to procedura, niekwestionowana w skardze kasacyjnej, odrębna od kwestionowanej procedury wyboru 15 sędziów do KRS. Ponadto nawet stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tej procedury z Konstytucją nie mogłoby być podstawą do przyjęcia sprzeczności z prawem składów z udziałem sędziów powołanych w niekonstytucyjnej procedurze - ze względu na nieusuwalność sędziów (art. 180 pkt 1 Konstytucji). Niezależenie od braku wpływu sposobu wyboru sędziów do KRS na ważność powołań na urząd sędziego, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 25 marca 2019 r., K 12/18, stwierdził zgodność art. 9a u. o KRS z Konstytucją, co wiąże wszystkie organy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 190 ust. 1 Konstytucji).

4. Nie zachodzi także nieważność postępowania z powodu odmowy ustanowienia pełnomocnika urzędu. Tylko w wyjątkowych sytuacjach nieprzyznanie pełnomocnika pozbawia stronę możności obrony jej praw, a tym samym prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Takich okoliczności, rzeczywiście pozbawiających skarżącego możności działania przed Sądem odwoławczym, skarżący nie przedstawił. Ponadto skarżący był reprezentowany przez adwokatów i radców prawnych przez większość postępowania w obu instancjach. Pozew został sporządzony przez radcę prawnego, a następnie był reprezentowany kolejno przez adwokata i kolejnego radcę prawnego. Apelację skarżący sporządził samodzielnie, chociaż miał wówczas adwokata, z którym stawił się na rozprawie apelacyjnej 28 listopada 2024 r. Skarżący nie wskazał, jakich czynności procesowych zaniechał w okresie, w którym nie miał pełnomocnika.

5. Przyjęcie przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń sądu pierwszej instancji, bez oceny zarzutów apelacyjnych dotyczących tych ustaleń, może naruszać art. 387 § 2¹ k.p.c., lecz nie narusza przepisów powołanych przez skarżącego: art. 378 § 1 i art. 385 w zw. z art. 391 i 382 k.p.c..

21 Art. 378 § 1 k.p.c. zabrania uwzględniania zarzutów niepodniesionych w apelacji. Ponieważ prawo materialne sąd drugiej instancji stosuje prawidłowo niezależnie od zarzutów apelacji, a nieważność postępowania bierze pod uwagę z urzędu, art. 378 § 1 k.p.c. w istocie zakazuje uwzględniania z urzędu naruszeń przepisów postępowania nieprowadzących do nieważności postępowania. Skarżący zarzuca, że Sąd Okręgowy naruszył art. 233 k.p.c., a Sąd drugiej instancji bezpodstawnie nie podzielił tego zarzutu. Jeżeli zarzuty naruszenia art. 233 k.p.c. były zasadne, to Sąd odwoławczy naruszył ten przepis, a nie art. 378 § 1 k.p.c. Przez przyjęcie za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji ustalenia te stały się ustaleniami Sądu Apelacyjnego, wraz z wywodami uzasadniającymi te ustalenia. Strona zamierzająca skarżyć naruszenie art. 233 k.p.c. nie może zarzucać ograniczenia się przez sąd drugiej instancji do przyjęcia bez uzasadnienia ustaleń sądu pierwszej instancji, jeżeli uzasadnienie sądu pierwszej instancji da się skontrolować pod kątem prawidłowego stosowania art. 233 k.p.c.

22 Naruszeniem art. 382 k.p.c. może być orzeczenie na podstawie faktu poznanego przez sąd poza postępowaniem, np. w oparciu o publikacje, informacje z mediów społecznościowych lub dokumenty z akt innej sprawy, jeżeli sąd nie przeprowadził dowodu w sposób jawny dla stron. Nienależyte uzasadnienie przyjęcia za własne ustaleń sądu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia tego przepisu. Artykuł 391 k.p.c. nakazuje stosowanie odpowiednio w postępowaniu przed sądem drugiej instancji odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Skarżący nie wskazał przepisu o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji bezpodstawnie niezastosowanego przez Sąd odwoławczy lub zastosowanego wadliwie.

6. Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

7. Wniesienie skargi kasacyjnej bez przytoczenia podstaw kasacyjnych jest tak rażącym naruszeniem art. 398⁴ § 1 k.p.c., że żądanie przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stanowi nadużycie prawa. Dlatego Sąd Najwyższy odmówił przyznania tych kosztów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2023 r., II CNPP 29/22, oraz powołane tam orzeczenia).