Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., I CSK 1656/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., I CSK 1656/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 30 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Monika Koba

4 na posiedzeniu niejawnym 30 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa R.B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego […], Dyrektorowi Aresztu Śledczego we […], Dyrektorowi Zakładu Karnego w […] , Dyrektorowi Zakładu Karnego nr […] w […]

5 o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej R.B. od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 27 stycznia 2025 r., I ACz 163/25,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty;

3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz radcy prawnego J.B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

9 Postanowieniem z 27 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił zażalenie powoda R.B. od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z 12 czerwca 2024 r., którym odrzucono pozew skierowany przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego […], Dyrektorowi Aresztu Śledczego we […], Dyrektorowi Zakładu Karnego […], Dyrektorowi Zakładu Karnego […], którym powód domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwot: (a) 13 000 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z rozstroju zdrowia psychicznego powoda i przeżytych cierpień psychicznych spowodowanych przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej przez pozwanego; (b) 1 000 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem odszkodowania za przyszłe koszty leczenia rozstroju zdrowia psychicznego powoda spowodowanego przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej przez pozwanego, w tym ustalenie odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za skutki rozstroju zdrowia psychicznego powoda. U podstaw odrzucenia pozwu i oddalenia zażalenia powoda legło stwierdzenie, że ocena tożsamości stron, podstawy sporu i przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Siedlcach (akt I C 335/15), a następnie odniesienie wyników tej oceny do żądania zgłoszonego w tymże procesie, prowadziła do wniosku, że między obiema sprawami zachodzi tożsamość roszczeń. Sąd Apelacyjny wskazał, że pomimo takiego stanu rzeczy powód, występując ponownie z żądaniem zadośćuczynienia i odszkodowania, nie wskazał na czym miałaby polegać jego dalsza krzywda czy szkoda i z czego ona miałaby wynikać (nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które miałyby zaistnieć po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy w Siedlcach w sprawie o sygn. akt I C 335/15). Podkreślił, że ogólne powołanie się na pogorszenie stanu psychicznego bez sprecyzowania jakie dobro powoda zostało naruszone nie oznacza, że wystąpiła nowa podstawa faktyczna i prawna roszczenia.

10 Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda.

11 Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

12 Zdaniem skarżącego nietrafna jest argumentacja Sądu Apelacyjnego, powołującego się na stan res iudicata z uwagi na sprawę zakończoną przed Sądem Okręgowym w Siedlcach ( I C 335/15) oraz także stan sprawy w toku i zawisłość sporu pomiędzy stronami z uwagi na postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Opolskich ( I C 507/23), skoro zgłosił w tych sprawach inne roszczenia niż w sprawie niniejszej.

13 Pozwany – Skarb Państwa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

16 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

17 Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona.

18 Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 366 k.p.c., ale w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym (art. 398³ § 3 i 398¹³ § 2 k.p.c.).

19 Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie pozwala stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej przesłance. Argumentacja wniosku ograniczającego się do powtórzenia zarzutu naruszenia art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 366 k.p.c. bez wykazania jego kwalifikowanego charakteru wskazuje, że powód traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający mu na kwestionowanie niesatysfakcjonującego go rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy.

20 Ponadto ocena, czy roszczenie dochodzone po innym, zakończonym prawomocnie postępowaniu jest objęte powagą rzeczy osądzonej, wymaga zawsze odniesienia się do faktycznej i prawnej podstawy roszczeń dochodzonych w uprzednio i obecnie prowadzonym postępowaniu oraz do argumentacji w uzasadnieniu orzeczenia, które zakończyło wcześniejsze postępowanie. Artykuł 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 366 k.p.c. zakłada przedmiotową i podmiotową tożsamość dwóch orzeczeń i dopiero kumulacja tych elementów pozwala na stwierdzenie, że doszło do powtórnego wydania orzeczenia w tej samej sprawie. Chodzi przy tym nie tylko o tożsamość przedmiotu rozstrzygnięcia w obu sprawach, lecz również identyczność podstawy sporu czyli okoliczności faktycznych, z których wynika w jednej i drugiej sprawie roszczenie procesowe (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 21 listopada 2013 r., III CZP 67/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 73; wyroki Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1967 r., I CR 570/66, OSPiKA 1968, nr 7-8, poz. 158; z 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06, niepubl.; z 10 października 2014 r., III CSK 279/13, niepubl. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 9 czerwca 1971 r., II CZ 51/71, OSNC 1971, nr 12, poz. 226; z 29 stycznia 1997 r., I CKU 65/96, Prok. i Pr. – dod. 1997, nr 7-8, poz. 41; z 25 marca 2015 r., II CSK 226/14.; i z 6 sierpnia 2015 r., V CSK 673/14)

21 Z motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika, by Sąd Apelacyjny wadliwie zastosował – wynikające z wyżej przytoczonego orzecznictwa Sądu Najwyższego - zasady decydujące o zaistnieniu powagi rzeczy osądzonej w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez powoda. Jako tożsamość żądań uzasadniającą odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. należy bowiem rozumieć zwrócenie się do sądu o rozstrzygnięcie konkretnego, tożsamego, w każdym aspekcie problemu prawnego wyrosłego na gruncie tych samych faktów ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2011 r., II CSK 427/10, I C 2012, nr 5, s. 42). Nie budzi żadnych wątpliwości, że w zadośćuczynieniu za krzywdę za naruszenie dóbr osobistych ( w tym między innymi zdrowia) mającego wynikać z bezprawnych zachowań pozwanego w czasie osadzenia powoda w jednostkach penitencjarnych w okresach objętym sporem, mieści się zadośćuczynienie za krzywdę wynikające z rozstroju zdrowia powoda i roszczenia z nim związane. Okoliczność, że powód odmiennie formułuje swoje roszczenie pozostaje bez istotnego znaczenia skoro zmierzają one do tego samego celu i dotyczą w istocie tego samego przedmiotu.

22 W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa procesowego, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.

23 Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

24 O kosztach należnych pozwanemu Skarbowi Państwa, zastępowanemu w postępowaniu kasacyjnym przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3 i art. 99 oraz art. 98 § 1¹ k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 398²¹ k.p.c. oraz § 8 pkt 26 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przez radcę prawnego J.B. Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 14 pkt 26 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764 ze zm.), (M.M.)