Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 539/07

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 539/07

Tekst

1 Sygn. akt IV CSK 539/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 18 marca 2008 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

5 SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

6 SSA Michał Kłos

7 w sprawie z powództwa L. B.

8 przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "B.(...)" w B.

9 o uchylenie uchwał,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 marca 2008 r., skargi kasacyjnej powódki

11 od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w zakresie obejmującym rozprawę w dniu 11 lipca 2007 r. i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

12 Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo L. B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „B.(...)” w B. o uchylenie uchwały nr (…)/2005 Rady Nadzorczej Spółdzielni z dnia 23 lutego 2005 r., wykluczającej powódkę ze 2

13 Spółdzielni oraz o uchylenie uchwały nr (…)/2005 Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni z dnia 19 maja 2005 r. w sprawie rozpatrzenia odwołania powódki od uchwały Rady Nadzorczej.

14 Sąd Okręgowy ustalił, że powódka otrzymała w dniu 12 marca 1997 r. przydział lokalu mieszkalnego o pow. 42,42 m2

15 na zasadach lokatorskiego prawa do lokalu.

16 Powódka zaprzestała regularnego wnoszenia opłat za używanie lokalu od maja 2000 r. Na pisemny wniosek powódki zarząd pozwanej wyraził zgodę na spłatę zadłużenia w ratach po 40 zł miesięcznie. Od września 2002 r. zadłużenie powódki zaczęło ponownie wzrastać. Pismem z 8 lipca 2003 r. pozwana poinformowała powódkę, że dalszy wzrost jej zadłużenia może spowodować utratę członkostwa w Spółdzielni. Spółdzielnia trzykrotnie deklarowała zawarcie z powódką porozumienia co do spłaty zadłużenia w razie regulowania bieżących rat czynszu i podjęcia spłaty zaległości. Warunków tych powódka jednak nie spełniła, jak też odmówiła podjęcia współpracy z windykatorem Spółdzielni. Zarząd pozwanej wyraził w maju 2004 r. zgodę na spłatę zadłużenia przez powódkę w okresie od lipca do grudnia tego roku po 50 zł miesięcznie. Podstawowe zadłużenie powódki w tym okresie wzrosło o 500 zł. Na dzień 31 stycznia 2005 r. zaległość w opłatach mieszkaniowych za okres trzynastu miesięcy wyniosła 7.788,11 zł. Uchwałą Rady Nadzorczej z 23 lutego 2005 r. powódka została wykluczona ze Spółdzielni. Od lutego 2005 r. powódka płaci czynsz regularnie wraz z częścią zaległości. Powódka otrzymuje rentę w kwocie 520 zł miesięcznie, jest inwalidką drugiej grupy, choruje na astmę, padaczkę, arytmię serca, usunięto jej jedną nerkę. Pozostaje w separacji z mężem, który nie przyczynia się do ponoszenia opłat za mieszkanie. Mąż powódki zajmuje w mieszkaniu jeden pokój, w drugim zamieszkuje powódka z córką, która liczy 27 lat, jest w lekkim stopniu niepełnosprawna, nie pracuje, nie ma renty. Na tej podstawie uznał Sąd Okręgowy, że zachodziły przesłanki do wykluczenia powódki ze Spółdzielni na podstawie § 15 ust. 2 pkt 4 statutu Spółdzielni, zgodnie z którym członek może być wykluczony, gdy uchyla się od wykonywania istotnych zobowiązań wobec spółdzielni, również finansowych, przekraczających równowartość 6- miesięcznych opłat związanych z używaniem lokalu. W okolicznościach sprawy nie można stwierdzić, że zadłużenie powódki powstało bez jej winy. Uzasadnia to oddalenie powództwa. W ocenie Sądu Okręgowego jego oddaleniu nie sprzeciwiają się również zasady współżycia społecznego. Uwzględnienie roszczenia powódki prowadziłoby wprost do przeniesienia zaległych kosztów na pozostałych członków Spółdzielni, którzy nierzadko znajdują się w równie trudnej jak powódka sytuacji, jednak swoje 3

17 zobowiązania regulują. Nadto pozwana podejmuje działania zmierzające do pomocy potrzebującym członkom w uzyskaniu dodatków mieszkaniowych, zaś w stosunku do powódki podejmowała kilkakrotnie próby ugodowe. Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z przyjętą w Spółdzielni praktyką, jeżeli zadłużeni członkowie realizują porozumienie co do spłaty zadłużenia, to wówczas pozwana nie występuje o ich eksmisję, ale podpisuje z nimi umowę najmu, a po spłacie długu organy statutowe decydują o przywróceniu im członkostwa.

18 Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od powyższego wyroku, podzielając jego stanowisko, że zadłużenie powódki w Spółdzielni było przez nią zawinione. Z faktu, że już w tym samym miesiącu kiedy zapadła uchwała o wykluczeniu, powódka regularnie zaczęła płacić czynsz wraz z częścią zaległości wyprowadził wniosek, iż już wcześniej, przy dołożeniu należytej staranności, miała ona możliwość realizować zobowiązania wobec Spółdzielni. Powódka miała świadomość skutków uchylania się od ich regulowania i godziła się nie. Tym samym w sposób umyślny naruszała obowiązek statutowy. Z przyczyn wskazanych przez Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza zasad współżycia społecznego. W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła nieważność postępowania przed Sądem Apelacyjnym (art. 379 pkt 5 w zw. z art. 117 i nast. k.p.c.) przez naruszenie jej prawa do skorzystania w postępowaniu przed tym Sądem z pomocy pełnomocnika z urzędu, celem obrony swoich praw. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania apelacyjnego prowadzonego w dniu 11 lipca 2007 r. i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym.

19 W uzasadnieniu zarzutu powódka podała, że po wniesieniu w jej imieniu apelacji przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata E. J. ustanowiono dla niej nowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania jej przed Sądem Apelacyjnym w osobie adwokata B. M., jednak nie doszło do skutecznego poinformowania B. M. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem powódki, nie miał on informacji o terminie rozprawy apelacyjnej i nie był na tej rozprawie obecny.

20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

21 Obowiązujący w postępowaniu kasacyjnym zakaz prowadzenia dowodów (art.

22 39813

23 § 2 k.p.c.) nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu dowodów mających na celu 4

24 weryfikację zarzutu nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji. Dowody te Sąd Najwyższy może prowadzić z urzędu.

25 Jak wynika z akt sprawy w zakresie relacjonującym przebieg postępowania w Sądzie Apelacyjnym rozprawa apelacyjna w dniu 11 lipca 2007 r., na której zapadł zaskarżony wyrok, wyznaczona została zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 8 czerwca 2007 r. Zawiadomienie o rozprawie doręczone zostało ustanowionej dla powódki i reprezentującej ją przed Sądem Okręgowym adwokat E. J., która wniosła w jej imieniu apelację. Adwokat E. J. nie stawiła się na rozprawę przed Sądem Apelacyjnym (protokół rozprawy k. 199). Pismem z dnia 3 lipca 2007 r., które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w dniu 6 lipca 2007 r. Okręgowa Rada Adwokacka zawiadomiła o wyznaczeniu dla powódki nowego pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu apelacyjnym w osobie adwokata B. M. (pismo ORA), który nie został zawiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej i nie był na niej obecny.

26 Istota powołanej w skardze kasacyjnej podstawy zaskarżenia polega na tym, że odnosi ona skutek i uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia bez względu na to, czy i jaki wpływ wywarła ona na rozstrzygnięcie.

27 Określona w art. 379 pkt 5 k.p.c. przyczyna nieważności postępowania zachodzi w razie pozbawienia strony możności obrony przysługujących jej praw to jest wówczas, gdy zostanie ona faktycznie pozbawiona możności działania w procesie.

28 W świetle ustalonych faktów niewątpliwym jest, że wadliwość postępowania przed sądem apelacyjnym spowodowała, iż ustanowiony dla zastępowania powódki w tym postępowaniu pełnomocnik nie mógł wziąć udziału w jedynej rozprawie apelacyjnej. Skutki tej wadliwości nie mogły być więc usunięte przed wydaniem zaskarżonego wyroku.

29 Konieczną przesłanką ustanowienia adwokata dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest uznanie, że jego udział w sprawie jest potrzebny (art. 117 § 4). Potrzeba taka będzie zachodzić, jeżeli strona wnosząca o jego ustanowienie, nie potrafi sobie sama poradzić w prowadzeniu procesu, ma trudności w samodzielnym podejmowaniu czynności procesowych.

30 Uznanie przez sąd, że udział adwokata w sprawie jest potrzebny, nie podlega ponownej ocenie i jest dla sądu wiążące w tym sensie, że sąd nie może w tej samej sprawie zmienić decyzji o ustanowieniu adwokata, jeżeli nie nastąpiła zmiana okoliczności stanowiących przesłankę tej decyzji.

31 5

32 W tym stanie rzeczy, nieobecność adwokata ustanowionego dla strony, na podstawie art. 117 k.p.c. na jedynej rozprawie apelacyjnej, na skutek niezawiadomienia go o terminie oznacza, iż strona pozbawiona została możności obrony swych praw, co prowadzi do nieważności postępowania apelacyjnego (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Kierując się powyższym orzeczono jak w sentencji (art. 386 § 2 w zw. z art. 39821 k.p.c.).