Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1995 r., II URN 51/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1995 r., II URN 51/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 2 lutego 1995 r.

2 II URN 51/94

3 Pominięcie przez Sądy obu instancji oświadczenia wnioskodawcy o cofnięciu odwołania od organu rentowego, względnie wniosku, stanowi rażące naruszenie art. 469 w zw. z art. 203 k.p.c uzasadniające uwzględnienie wniosku rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonych wyroków.

4 Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędzia SN:Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędzia SA: Jerzy Kuźniar,

5 Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 1995 r. sprawy z wniosku Mariana Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wysokość emerytury, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 3 grudnia 1993 r., [...]

6 u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 28 lipca 1993 r. [...] i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

7 Marian Z., urodzony 3 lipca 1923 ., pobierający od dnia 1 stycznia 1982 r. emeryturę przeliczoną od dnia 1 listopada 1991 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104 poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, przy ustaleniu 35 lat okresu zatrudnienia wraz z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi, zgłosił w dniu 18 stycznia 1993 r., wniosek o zwiększenie emerytury poprzez doliczenie zatrudnienia wykonywanego w okresie od 1 marca 1957 r. do 20 czerwca 1958 r. oraz z tytułu pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych w okresie dłuższym, niż to przyjął organ rentowy zaliczając mu okres od 5 czerwca 1953 r. do 21 lutego 1956 r. zamiast do 5 kwietnia 1956 r.

8 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 12 marca 1993 r. doliczył wskazany okres zatrudnienia wnioskodawcy i jego pobytu w więzieniu, jednakże przy ponownym ustaleniu wysokości świadczenia na podstawie zasad wskazanych w art. 10 wymienionej ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji, dokonał podziału ustalonego poprzednio stażu pracy na okresy składkowe i nieskładkowe. Zastosowanie zasad ustalania wysokości świadczeń, zawartych w powołanej ustawie spowodowało,że pomimo doliczenia wnioskodawcy dodatkowych okresów zwiększających staż pracy, wysokość przysługującej mu emerytury była niższa od pobieranej przed zgłoszeniem wniosku, wobec czego organ rentowy wypłaca emeryturę w dotychczasowej wysokości.

9 W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego wyroku zarzucając, że wykazanie dodatkowych okresów mających wpływ na wysokość jego świadczenia powinno spowodować podwyższenie pobieranego świadczenia, w przeciwnym razie cofa wniosek.

10 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 lipca 1993 r., [...] oddalił odwołanie.

11 W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Wojewódzki podzielił pogląd organu rentowego, że zgłoszenie przez wnioskodawcę wniosku o doliczanie okresów dotychczas nieuwzględnionych mających wpływ na wysokość świadczenia,uprawniało organ rentowy do ponownego obliczenia emerytury przy zastosowaniu podziału całego "stażu pracy" na okresy składkowe i nieskładkowe a obliczenie emerytury poprzez jej zwiększenie o 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok składkowy i o 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok nieskładkowy jest zgodne z ww. ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji. Ponieważ tak obliczona emerytura wnioskodawcy okazała się niższa od dotychczas pobieranej Sąd orzekający uznał, że organ postąpił prawidłowo informując wnioskodawcę zaskarżoną decyzją,że emerytura będzie wypłacana w dotychczasowej wysokości.

12 Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, do którego wnioskodawca wniósł rewizję, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 grudnia w sprawie [...] oddalił rewizję.

13 Od tych wyroków wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając, że zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 33 ust. 2 w związku z art. 10 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), wniósł o ich uchylenie oraz o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 12 marca 1993 r. [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Oddziałowi.

14 Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył co następuje:

15 Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, ponieważ wyroki obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

16 Wnioskodawca, już w odwołaniu, domagając się podwyższenia emerytury wobec doliczenia dodatkowych okresów: pracy i pobytu w więzieniu podał, że w przeciwnym razie cofa odwołanie.

17 Obydwa Sądy orzekające nie wzięły pod uwagę, tego oświadczenia wnioskodawcy pomijając treść § 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r, w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) stanowiącego, że zainteresowanemu przysługuje prawo cofnięcia zgłoszonego przez siebie wniosku o emeryturę lub rentę do dnia uprawomocnienia się decyzji, jeżeli cofnięcie wniosku nastąpiło na piśmie. Wprawdzie przepis ten mówi o cofnięciu wniosku o emeryturę lub rentę, jednakże treść § 30 wskazuje, że zasadę tą stosuje się: w sprawach świadczeń a więc również wówczas, gdy wniosek dotyczy wysokości świadczeń. Skoro zatem oświadczenie wnioskodawcy o cofnięciu odwołania było zawarte w odwołaniu, a więc zostało wyrażone na piśmie przed uprawomocnieniem się decyzji, obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było wyjaśnienie rzeczywistej intencji odwołującego się a mianowicie, czy było to cofnięcie wniosku o podwyższenie emerytury poprzez doliczenie dodatkowych okresów:

18 składkowego i nie składkowego, czy też rzeczywiście cofnięcie odwołania. Wyjaśnienie tej kwestii ma dla sprawy zasadnicze znaczenie bowiem zarówno cofnięcie wniosku o doliczenie dodatkowych okresów, jak cofnięcie odwołania, jak i wyrok oddalający odwołanie powodują odmienne skutki prawne. Podkreślić należy, że wprawdzie praktyka organu rentowego wskazuje, że dokonując ponownego ustalenia wysokości całego świadczenia na zasadach art. 10-16 ustawy o rewaloryzacji, w każdej sytuacji, gdy doliczenie dotychczas nie uwzględnionych okresów powoduje obniżenie świadczenia, organ ten wypłaca świadczenie w dotychczasowej wysokości, to praktyka taka nie znajduje oparcia w przepisach tejże ustawy. Powołana ustawa o rewaloryzacji nie zawiera przepisu odpowiadającego treścią art. 124 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis ten, który był przepisem gwarancyjnym tylko w odniesieniu do rewaloryzacji przeprowadzonej z dniem 1 stycznia 1983 r., nie stwarza dla świadczeniobiorcy prawa podmiotowego, a organ rentowy może zmienić swoją praktykę. Ponadto, obniżenie stażu pracy, a w konsekwencji obniżenie wskaźnika wysokości świadczenia może mieć istotne znaczenie w przyszłości.

19 Pominięcie przez Sądy obu instancji oświadczenia wnioskodawcy o cofnięciu odwołania, względnie wniosku, stanowi rażące naruszenie art. 469 w zw. z art. 203 k.p.c. uzasadniające uwzględnienie wniosku rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonych wyroków. Sąd Najwyższy rozpoznał rewizję nadzwyczajną pomimo, że została wniesiona po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ zaskarżone orzeczenia naruszają również interes Rzeczypospolitej. Rozpoznanie sprawy z pominięciem tak istotnych przepisów postępowania, jak powołane art. art. 469 i 203 k.p.c. narusza wielokrotnie powoływaną przez Sąd Najwyższy konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do Państwa i jego organów, zwłaszcza do organów wymiaru sprawiedliwości.

20 Ponieważ powyższe uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy nie widzi potrzeby zajmowania merytorycznego stanowiska do zarzutu rażącego naruszenia zaskarżonymi orzeczeniami art. 33 ust. 2 w związku z art. 10 ustawy o rewaloryzacji.

21 Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Wojewódzki przede wszystkim wyjaśni kwestię ewentualnego cofnięcia przez wnioskodawcę wniosku o podwyższenie emerytury, względnie odwołania, dokładnie informując go o skutkach prawnych w obu tych sytuacjach. Jeżeli wnioskodawca podtrzyma jedno z tych oświadczeń Sąd orzekający rozważy,czy wobec treści zarzutów zawartych w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej oraz powołanych tamże uchwał Sądu Najwyższego, podjętych już po wydaniu obydwu zaskarżonych wyroków, istnieją w świetle art. 469 i 203 § 4 k.p.c. przesłanki do uznania cofnięcia wniosku lub odwołania za dopuszczalne.

22 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 i 421 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

23 ========================================