Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., II UKN 127/99

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., II UKN 127/99

Tekst

1 Wyrok z dnia 23 września 1999 r.

2 II UKN 127/99

3 Prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych wynikające z art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) podlega dziedziczeniu.

4 Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1999 r. sprawy z wniosku Ireny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o świadectwa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 stycznia 1999 r. [...] 1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 września 1998 r. [...] oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29 stycznia 1998 r. [...] i ustalił, że wnioskodawczyni - jako następcy prawnemu Tadeusza K. przysługują świadectwa rekompensacyjne o wartości 8054 zł (osiem tysięcy pięćdziesiąt cztery),

6 2. zasądził od pozwanego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2211 zł (dwa tysiące dwieście jedenaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e

7 Wyrokiem z dnia 29 września 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił odwołanie wnioskodawczyni Ireny K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29 stycznia 1998 r. odmawiającej przyznania prawa do świadectw rekompensacyjnych należnych zmarłemu mężowi Tadeuszowi K. po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

8 2

9 Tadeusz K. był uprawniony do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych na podstawie ustawy z dnia 6 maca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164), był bowiem uprawniony do wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Prawo do tego wzrostu utracił w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

10 W tej sytuacji został on umieszczony przez organ rentowy na liście uprawnionych i przyznano mu świadectwa na kwotę 8054 zł. W dniu 14 czerwca 1997 r. mąż wnioskodawczyni zmarł. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do otrzymania świadectw rekompensacyjnych po mężu, gdyż – z mocy art. 6 ustawy o zrekompensowaniu... – prawo to jest niezbywalne, jako związane z osobą uprawnioną i nie podlega dziedziczeniu.

11 Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie uwzględnił apelacji wnioskodawczyni, podzielając poglądy Sądu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (wyrok z dnia 13 stycznia 1999 r. [...]).

12 W kasacji wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. i wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej niezbywalność prawa oznacza niemożność obrotu nim (sprzedaż, zamiana, darowizna), ale nie wyłącza tego prawa z masy spadkowej.

13 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

14 Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego – art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. – podniesiony w kasacji jest trafny.

15 Ustawa z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu (...) utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent zagwarantowała osobom uprawnionym, w tym emerytom i rencistom uprawnionym do wzrostów lub dodatków z tytułu prawy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, które prawo to utraciły na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji, nieodpłatne nabycie świadectw rekompensacyjnych o łącznej wartości nominalnej równej należności ustalonej zgodnie 3

16 z załącznikiem do ustawy. Prawo to jako ściśle związane z osobą uprawnioną ma charakter niezbywalny, co oznacza, że jest ono nieprzenaszalne w drodze czynności prawnej inter vivos (obrót). Nie oznacza to jednak, że zmiana osoby uprawnionej w ogóle nie może nastąpić, bowiem nie sposób przyjąć, aby prawo to nie podlegało dziedziczeniu, a więc aby wyłączona była jego prawna sukcesja. Mąż wnioskodawczyni został umieszczony na liście uprawnionych do otrzymania świadectw rekompensacyjnych o wartości 8054 zł (załącznik do ustawy – pkt 2 lit. a), a więc jego prawo wynikające z ustawy zostało zrealizowane (został umieszczony w spisie uprawnionych – art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Gdyby otrzymał świadectwa rekompensacyjne – w sensie materialnym – to ten skarbowy papier wartościowy na okaziciela, dopuszczony z mocy prawa do publicznego obrotu, mógłby zostać zbyty w drodze czynności prawnych (art. 9, 10 i 11 ustawy). Po śmierci osoby uprawnionej, świadectwa rekompensacyjne jej należne przysługują osobom uprawnionym – art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

17 Należy zauważyć, że omawiana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia 23 lipca 1999 r. o zmianie ustawy o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 72, poz. 801). W obecnym stanie prawnym do rekompensat nie stosuje się przepisów dotyczących świadczeń ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegają więc one reżimowi „cywilnemu”, a po śmierci osoby uprawnionej do otrzymania świadectw rekompensacyjnych, jej spadkobiercy odbierają rekompensatę, po uprzednim okazaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 21a ustawy z dnia 6 marca 1997 r.). Oznacza to zmianę jedynie w zakresie podstawy następstwa prawnego. O ile poprzednio – do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, a więc do 14 września 1999 r. – był nią art. 104 ust. 1 ustawy o z.e.p., o tyle obecnie jest nią art. 21a ustawy. Nie zmienia to jednak faktu, że to i obecnie niezbywalne prawo podlega dziedziczeniu, tym bardziej zaś dziedziczeniu podlega sama należna rekompensata, po stwierdzeniu, że prawo do niej przysługuje. W tym więc stanie rzeczy, gdy w sprawie doszło jedynie do naruszenia prawa materialnego, nie ma zaś naruszeń istotnych przepisów postępowania, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy, zmieniając zaskarżony wyrok, poprzedzający wyrok Sądu pierwszej instancji i decyzję organu rentowego, przyznając wnioskodawczyni dochodzone świadectwa rekompensacyjne.

18 4

19 O kosztach orzeczono po myśli art. 98 KPC, uwzględniając spis kosztów przedłożony przez pełnomocnika wnioskodawczyni.

20 ========================================