Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., II KK 169/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., II KK 169/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

4 SSN Jarosław Matras

5 SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

6 w sprawie J. D. uniewinnionego od popełnienia czynów z art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 7 października 2026 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt X Ka 1142/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 29 lipca 2025 r., sygn. akt II K 1393/23,

7 1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

8 Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym,

9 2) zarządza zwrot oskarżycielce prywatnej M. W. opłaty od kasacji.

10 Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel

Uzasadnienie

11 Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 29 lipca 2025 r. (sygn. akt II K 1393/23), wydanym w sprawie z oskarżenia prywatnego M. W., uniewinnił oskarżonego J. D. od popełnienia zarzucanych mu czynów, tj. występku z art. 212 § 1 k.k. Kosztami procesu Sąd obciążył oskarżycielkę prywatną. Sąd I instancji uznał, że wypowiedzi oskarżonego wprawdzie odnosiły się do oskarżycielki prywatnej, lecz nie przypisywały jej odpowiedzialności za zwiezienie odpadów, w części miały charakter ocen opartych na faktach, a w części polegały na prawdzie, wobec czego zachowanie oskarżonego nie wyczerpało znamion zniesławienia.

12 Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnej, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 4, art. 7 w zw. z art. 410 i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą na wadliwym przyjęciu, że wypowiedzi oskarżonego nie przypisywały oskarżycielce prywatnej czynnego udziału w powstaniu nielegalnego składowiska odpadów oraz trzyletniego utrudniania montażu monitoringu, a z ostrożności procesowej – obrazę prawa materialnego, tj. art. 212 § 1 i 2 k.k., przez uznanie tych wypowiedzi za oceny, oraz art. 212 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 213 § 2 pkt 1 i 2 k.k., przez przyjęcie ich prawdziwości, mimo że zarzut nie dotyczył osoby pełniącej funkcję publiczną ani nie służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

13 Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2025 r. (sygn. akt X Ka 1142/25), wydanym w składzie jednoosobowym z udziałem sędziego X. Y., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy i obciążył oskarżycielkę prywatną kosztami sądowymi postępowania odwoławczego.

14 Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnej, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. W pierwszej kolejności zarzucił wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 178 Konstytucji RP, polegającej na nienależytej obsadzie Sądu II instancji, w którego składzie zasiadał sędzia X. Y., powołany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wyrażony w uchwale nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r., a więc przez organ ukształtowany w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

15 3), który nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu skarżący podniósł rażącą obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k., polegającą na nierzetelnym rozpoznaniu zarzutów apelacyjnych przez rozbicie ich na poszczególne przepisy oraz przez pominięcie wskazanych w apelacji fragmentów nagrania, a z dalszej ostrożności – rażące naruszenie art. 212 § 1 i 2 k.k. przez oparcie oceny zniesławiającego charakteru wypowiedzi na kryterium subiektywnym, wyznaczonym perspektywą samego oskarżonego, zamiast na kryterium obiektywnym. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

17 Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym w zakresie zarzutu wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co pozwalało na jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Stwierdzone uchybienie dotyczy składu Sądu II instancji.

18 Punktem wyjścia dla oceny tego zarzutu pozostaje uchwała składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Zgodnie z nią nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi również wtedy, gdy w składzie sądu powszechnego zasiada osoba powołana na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., o ile wadliwość procesu powołania prowadzi w konkretnych okolicznościach do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

19 Sąd Najwyższy konsekwentnie podtrzymuje swoje stanowisko, wielokrotnie wyrażane w dotychczasowym orzecznictwie, w szczególności w uchwałach składu siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, oraz z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, a także w wyrokach z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21, i z dnia 15 lutego 2023 r., II KK 571/22. Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana na podstawie ustawy z 2017 r. nie jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a w konsekwencji nie jest organem, o którym mowa w art. 187 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki w sprawach Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, Grzęda przeciwko Polsce oraz Wałęsa przeciwko Polsce) i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, oraz z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21). Sam udział w procedurze nominacyjnej przed tak ukształtowanym organem nie przesądza jednak automatycznie o nienależytej obsadzie sądu; konieczne jest wykazanie in concreto okoliczności, które z perspektywy rozsądnego, zewnętrznego obserwatora podważają zaufanie do niezawisłości i bezstronności konkretnego sędziego.

20 Taki test w odniesieniu do sędziego X. Y. był już przez Sąd Najwyższy wielokrotnie przeprowadzany, każdorazowo z wynikiem negatywnym, co skutkowało stwierdzeniem nienależytej obsady sądu z jego udziałem (sprawy II KK 382/24, II KK 94/25, II KK 562/23, II KK 155/24 oraz wyrok w sprawie II KK 375/25). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniach tych orzeczeń i przyjmuje ją za własną, nie dostrzegając żadnych nowych okoliczności, które mogłyby prowadzić do odmiennej oceny.

21 Z ustaleń poczynionych we wskazanych sprawach wynika, że kariera zawodowa sędziego X. Y., przez lata przebiegająca w Sądzie Rejonowym w [...] w sposób standardowy, uległa wyraźnemu przyspieszeniu dopiero w wyniku udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną ustawą z 2017 r.

22 Wcześniejsze, wieloletnie starania sędziego o przeniesienie do Radomia nie przynosiły rezultatu z uwagi na brak podstaw merytorycznych i potrzeb kadrowych. Sędzia zdecydował się następnie ubiegać o stanowisko w Sądzie Okręgowym w Warszawie – położonym dalej od miejsca jego zamieszkania – a w toku tej procedury, w okresie oczekiwania na nominację, udzielił poparcia kandydaturze Ł. P. do Krajowej Rady Sądownictwa, a więc osoby odgrywającej kluczową rolę w ówczesnej polityce kadrowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r. został powołany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie. Niemal bezpośrednio po odebraniu nominacji podjął on starania o przeniesienie do R., co wskazuje, że udział w wadliwej procedurze awansowej stanowił instrumentalny sposób realizacji celów osobistych. Obrazu tego dopełnia okoliczność, że pozytywną opinię na potrzeby awansu sporządził mu sędzia Ł. K., sam wielokrotnie negatywnie oceniany przez Sąd Najwyższy w ramach testu niezawisłości.

23 Kumulacja tych okoliczności – udział w procedurze przed organem, którego status był już wówczas powszechnie i jednoznacznie kwestionowany, udzielenie w newralgicznym momencie poparcia kandydatowi utożsamianemu z kierownictwem resortu sprawiedliwości oraz awans uzyskany w warunkach wskazujących na pozamerytoryczne kryteria doboru – prowadzi do wniosku, że w oczach rozsądnego, zewnętrznego obserwatora sędzia X. Y. jawi się jako beneficjent systemu powołań ukształtowanego z naruszeniem Konstytucji RP. Nie sposób przy tym pominąć, że w niniejszej sprawie Sąd odwoławczy orzekał w składzie jednoosobowym, a zatem o treści zaskarżonego wyroku przesądził wyłącznie sędzia, wobec którego zachodzą uzasadnione wątpliwości co do spełnienia minimalnego standardu niezawisłości i bezstronności. Sąd ten nie był zatem „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji, co wypełnia znamiona bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Uchybienie to, niezależnie od jego wpływu na treść orzeczenia, obligowało do uchylenia zaskarżonego wyroku.

24 Wobec uwzględnienia kasacji z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacji stało się bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

25 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Warszawie rozpozna apelację pełnomocnika oskarżycielki prywatnej w składzie, który nie będzie budził wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności, respektując przy tym granice zaskarżenia i podniesione zarzuty (art. 433 § 1 i 2 k.p.k.) oraz wymogi art. 457 § 3 k.p.k.

26 Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

27 Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel