Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., II KK 150/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., II KK 150/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 20 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Tomasz Artymiuk

5 SSN Andrzej Stępka

6 w sprawie T.M. oskarżonej o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2a k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 października 2026 r.

7 na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. kasacji Prokuratora Generalnego skierowanej na niekorzyść oskarżonej od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 10 lipca 2025 r., sygn. akt II K 223/25, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

8 Rejonowemu w Piasecznie do ponownego rozpoznania.

9 Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Andrzej Stępka

Uzasadnienie

10 Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno – Skarbowego w Warszawie skierował do Sądu Rejonowego w Piasecznie akt oskarżenia przeciwko T.M., którą oskarżył o popełnienie przestępstwa skarbowego z art. 56 § 2 k.k.s. w z. z art. 62 § 2a k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

11 Do aktu oskarżenia finansowy organ postępowania przygotowawczego dołączył wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie oskarżonej, uzgodnionej z nią, kary grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 200 zł każda.

12 Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 10 lipca 2025 r., sygn. II K 223/25, na podstawie art. 17 § 1 k.k.s. i art. 18 § 1 k.k.s. udzielił oskarżonej zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i orzekł wobec niej karę grzywny w wysokości 20 000 zł, uznając tę grzywnę za uiszczoną w całości. W wyroku zamieszczono też rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania.

13 Wyrok ten uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego.

14 Z kasacją od prawomocnego wyroku skierowaną na niekorzyść oskarżonej, wystąpił Prokurator Generalny. Skarżący zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 156 § 1 i 3 k.k.s. w zw. z art. 343 § 7 k.p.k. oraz art. 145 § 1 k.k.s. w zw. z art. 148 § 1 i § 5 k.k.s., polegające na zaniechaniu rozpoznania wniosku Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno – Skarbowego w Warszawie, dołączonego do aktu oskarżenia, o skazanie oskarżonej bez przeprowadzenia rozprawy oraz bezpodstawnym udzieleniu oskarżonej wyrokiem zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jako sprawcy wskazanego przestępstwa skarbowego, pomimo braku wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności pochodzącego od oskarżonej i finansowego organu postępowania przygotowawczego, co skutkowało również rażącą i mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku obrazą art. 17 § 1 pkt 2 i 4 k.k.s., art. 17 § 2 pkt 1 k.k.s. i art. 18 § 1 pkt 1 k.k.s., albowiem przed udzieleniem wyrokiem zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności oskarżona nie uiściła kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za przestępstwo skarbowe oraz nie uiściła co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania, gdzie jednocześnie przypisane oskarżonej przestępstwo skarbowe, wyczerpujące znamiona przestępstwa z art. 62 § 2a k.k.s. zagrożone jest, oprócz kary grzywny do 720 stawek dziennych, także karą pozbawienia wolności albo obu tymi karami łącznie, co przy braku wskazanych powyżej przesłanek warunkujących dopuszczalność udzielenia zezwolenia na poddanie się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe, wykluczało procedowanie w tym trybie.

15 Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 23 § 1 k.k.s. w zw. z art. 56 § 2 k.k.s., art. 62 § 2a k.k.s. oraz art. 61 § 1 k.k.s. przez wymierzenie oskarżonej za przypisane przestępstwo skarbowe kary grzywny w kwocie 20 000 zł, podczas gdy wymierzając karę grzywny za to przestępstwo, sąd zobowiązany był określić liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej grzywny.

16 W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Piasecznie udzielającego zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

17 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

18 Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiało jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. stosowanego w postępowaniu karnym skarbowym odpowiednio, z mocy odesłania z art. 113 § 1 k.k.s.

19 Stosownie do treści art. 156 § 1 k.k.s. finansowy organ postępowania przygotowawczego może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie, bez przeprowadzenia rozprawy, wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za zarzucone mu przestępstwa skarbowe, jeżeli okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Oczywistym też jest, że stosując z mocy art. 156 § 3 k.k.s odpowiednio przepisy art. 343 § 3 - § 7 k.p.k. sąd dokonuje kontroli formalnej i merytorycznej tego wniosku. W przypadku pozytywnego rezultatu tej kontroli sąd skazuje oskarżonego wyrokiem, a w razie braku podstaw do jego uwzględnienia, rozpoznanie sprawy następuje na zasadach ogólnych.

20 Wskazane regulacje prawne nie upoważniają sądu do innego trybu postępowania – in concreto przez udzielenie oskarżonemu zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe. Instytucja skazania w trybie konsensualnym na posiedzeniu oraz instytucja dobrowolnego poddania się odpowiedzialności stanowią dwie różne podstawy orzekania bez przeprowadzenia rozprawy głównej. Wobec złożenia wniosku przez oskarżyciela o skazanie bez rozprawy nie jest możliwe udzielenie oskarżonemu zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej (por. wyrok SN z 13 czerwca 2023 r., III KK 197/23). Skoro finansowy organ postępowania przygotowawczego zainicjował procedurę z art. 156 § 1 k.k.s. to sąd miał obowiązek ten wniosek rozpoznać w postulowanym przez oskarżyciela trybie.

21 Brak realizacji tego obowiązku stanowi jaskrawe naruszenie obowiązujących przepisów, jako że nie przewidują one możliwości odmiennego postąpienia przez sąd, do którego złożono wniosek o skazanie bez rozprawy, aniżeli rozpoznanie takiego wniosku.

22 Sąd udzielając oskarżonej zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, dopuścił się też naruszenia art. 145 § 1 k.k.s. w zw. z art. 148 § 1 i § 5 k.k.s., albowiem procedował w tym trybie bez wniosków oskarżonej i organu finansowego postępowania przygotowawczego. Skutkiem tego uchybienia było także niezasadne udzielenie oskarżonej, z rażącą obrazą art. 17 § 1 pkt 2 i 4 k.k.s. i art. 18 § 1 pkt 1 k.k.s., zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i orzeczenie kary grzywny, pomimo braku przesłanek do takiego postąpienia. Nie tylko materiały postępowania nie wskazywały, ażeby oskarżona uiściła kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za przestępstwo skarbowe ani co najmniej uiściła zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania. W sprawie wystąpiła bowiem również negatywna przesłanka do wydania takiego orzeczenia, wprost wynikająca z art. 17 § 2 pkt 1 k.k.s., gdyż zarzucone oskarżonej przestępstwo skarbowe, z uwagi na przyjęcie w kumulatywnej kwalifikacji także przepisu art. 62 § 2a k.k.s., zagrożone jest – oprócz kary grzywny do 720 stawek dziennych – także karą pozbawienia wolności, albo obiema tymi karami łącznie.

23 Co więcej, Sąd dopuścił się nadto wskazanego w kasacji naruszenia art. 23 § 1 k.k.s. w zw. z art. 56 § 2 k.k.s., art. 62 § 2a k.k.s. oraz art. 61 § 1 k.k.s. wymierzając karę grzywny kwotowo, nie zaś w stawkach dziennych z określeniem ich liczby i wysokości każdej z nich, jak to postulowano we wniosku o skazanie bez rozprawy. Powyższe rozważania potwierdziły, że zaskarżony wyrok dotknięty był opisanymi w zarzucie kasacji wadliwościami, stanowiącymi rażące naruszenia prawa, które miały istotny wpływ na treść orzeczenia.

24 Zaistniała koniunkcja przesłanek określona w art. 523 § 1 k.p.k. warunkowała uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Piasecznie, który w postępowaniu ponownym uwzględni wyżej zaprezentowane zapatrywania prawne i wskazania.

25 Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku.

26 Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Andrzej Stępka