Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 369/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 369/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej J.S. i B.S. oraz skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2022 r., VI ACa 28/21, w sprawie z powództwa J.S. i B.S. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę ewentualnie o zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2024 r., I CSK 768/23, w części dotyczącej skargi kasacyjnej pozwanego Bank S.A. z siedzibą w W. w ten sposób, że odmawia przyjęcia tej skargi do rozpoznania;

2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie kasacyjne.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 9 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po rozpoznaniu apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 września 2020 r., zmienił częściowo rozstrzygnięcie o zapłacie, a w pozostałym zakresie oddalił apelacje. Utrzymane zostało rozstrzygnięcie ustalające nieważność umowy kredytu hipotecznego zawartej 24 stycznia 2008 r. przez powodów J.S. i B.S. z poprzednikiem prawnym pozwanego Bank S.A. Sąd Apelacyjny przyjął samodzielność roszczeń restytucyjnych stron i zasądził odsetki od świadczeń należnych powodom od 30 grudnia 2021 r., oddalając żądanie odsetek za okres wcześniejszy.

8 Sąd drugiej instancji przyjął, że postanowienia umowne określające mechanizm przeliczeniowy, odwołujący się do tabel kursowych banku, mają charakter niedozwolony. Podkreślił, że mimo redakcyjnego ujęcia kwoty kredytu w CHF świadczenie banku zostało faktycznie wypłacone w złotych, a waluta obca pełniła w stosunku prawnym funkcję miernika przeliczeniowego. W konsekwencji umowę ocenił jako funkcjonalnie zbliżoną do kredytu indeksowanego do waluty obcej. Uznał ponadto, że usunięcie niedozwolonego mechanizmu przeliczeniowego uniemożliwia dalsze utrzymanie umowy. W zakresie wymagalności roszczeń powodów Sąd Apelacyjny powiązał definitywną bezskuteczność umowy z doręczeniem bankowi 27 grudnia 2021 r. ich oświadczenia o świadomości skutków upadku umowy.

9 Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne wniosły obie strony. Pozwany oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Powodowie powołali się na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi, ograniczonej do rozstrzygnięcia o odsetkach za okres poprzedzający 30 grudnia 2021 r. Postanowieniem z 21 marca 2024 r. I CSK 768/23, Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania obie skargi kasacyjne.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

11 W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r.

12 o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi i odmówić jej przyjęcia do rozpoznania, jeżeli nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, a zarazem nie zachodzą przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Przepis ten znajduje zastosowanie do skargi kasacyjnej pozwanego banku. Nie obejmuje natomiast skargi kasacyjnej powodów, która pozostaje przyjęta do rozpoznania.

13 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej pozwany przedstawił jako istotne zagadnienie prawne pytanie, czy przy ocenie abuzywności klauzul przeliczeniowych należy uwzględniać art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, skoro przepis ten upoważniał bank do ustalania i ogłaszania kursów walut w tabeli kursowej, a w dacie zawarcia umowy brak było przepisu nakazującego określenie w umowie sposobu ustalania tych kursów, co - zdaniem skarżącego - prowadziłoby do wyłączenia takich postanowień spod kontroli na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13.

14 Potrzebę wykładni przepisów prawnych pozwany powiązał zasadniczo z trzema grupami problemów. Po pierwsze, wskazał na skutki wyeliminowania klauzul przeliczeniowych dla dalszego obowiązywania umowy oraz możliwość uzupełnienia powstałej luki, w szczególności na podstawie art. 358 § 2 k.c., art. 56 k.c. w związku z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe albo innych norm krajowych. Po drugie, zakwestionował możliwość uznania za niedozwolone klauzul przeliczeniowych w sytuacji, w której umowa przewidywała możliwość wypłaty i spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Po trzecie, podniósł problem znaczenia ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, tzw. ustawy antyspreadowej, dla oceny ważności i abuzywności postanowień umów zawartych przed jej wejściem w życie.

15 Przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga przedstawienia problemu prawnego o charakterze abstrakcyjnym, rzeczywiście nierozstrzygniętego w orzecznictwie i mającego znaczenie dla rozwoju prawa lub rozstrzygania innych podobnych spraw. Z kolei powołanie się na art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania poważnych wątpliwości interpretacyjnych albo rzeczywistych rozbieżności w wykładni przepisu, których dotychczasowe orzecznictwo nie usunęło. Zarówno istotne zagadnienie prawne, jak i potrzeba wykładni muszą pozostawać w związku z podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia oraz mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w danej kwestii i nie wystąpiły nowe argumenty uzasadniające jego zmianę, wskazane przesłanki przedsądu nie zachodzą.

16 Przedstawione przez pozwanego zagadnienie dotyczące art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego nie ma obecnie charakteru nierozstrzygniętego. Już w postanowieniu z 15 września 2022 r., I CSK 1079/22 (LEX nr 3405730), Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek oparty na praktycznie identycznie sformułowanym pytaniu, wyjaśnił, że możliwość tworzenia przez bank tabel kursowych i obowiązek ich ogłaszania nie eliminują jednostronnego kształtowania sytuacji prawnej konsumenta, jeżeli umowa odsyła do kursu ustalanego przez bank bez obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów. Takie samo stanowisko przyjęto w postanowieniach: z 25 października 2023 r. I CSK 5009/22 (niepubl); z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24 (LEX nr 4039523) oraz z 25 marca 2026 r., I CSK 254/25 (LEX nr 4083449). Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego ma charakter publicznoprawny i nie ustanawia dyspozytywnej reguły określającej sposób wyznaczania kursu waluty w indywidualnym stosunku kredytowym. Nie zachodzi zatem podstawa do wyłączenia postanowień umownych odwołujących się do tabeli banku spod kontroli abuzywności na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13.

17 Nie istnieje również potrzeba wykładni w zakresie skutków usunięcia niedozwolonego mechanizmu przeliczeniowego. Po wydaniu postanowienia o przyjęciu skargi do rozpoznania pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego podjął 25 kwietnia 2024 r. uchwałę III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), mającą moc zasady prawnej. W jej punktach 1 i 2 stwierdzono, że w razie uznania postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego określającego sposób ustalania kursu waluty za niedozwolone i niewiążące nie można zastąpić go innym sposobem ustalenia kursu wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, a jeżeli po jego wyeliminowaniu nie jest możliwe ustalenie wiążącego strony kursu waluty obcej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Uchwała rozstrzygnęła więc bezpośrednio zasadniczą część wątpliwości, na które powoływał się pozwany, w tym dotyczących zastosowania art. 358 § 2 k.c. lub innych norm krajowych w miejsce niedozwolonego mechanizmu umownego. Co istotne, sam skarżący wskazywał we wniosku na toczące się wówczas postępowanie w sprawie III CZP 25/22 jako argument przemawiający za istnieniem potrzeby wypowiedzi Sądu Najwyższego.

18 Także problem znaczenia przewidzianej w umowie możliwości wykonania zobowiązania bezpośrednio w walucie obcej został wyjaśniony. W wyroku z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 (LEX nr 3618385) Sąd Najwyższy przyjął, że samo zapewnienie kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej nie uchyla abuzywności postanowienia przewidującego spłatę w walucie krajowej według kursu jednostronnie określanego przez bank. Analogiczny kierunek wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 września 2023 r., C-139/22, zgodnie z którym zamieszczenie dwóch alternatywnych warunków wykonania tego samego obowiązku, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, nie wyłącza kontroli pierwszego z nich i może samo prowadzić do znaczącej nierównowagi ze szkodą dla konsumenta.

19 Niezależnie od powyższego, część argumentacji pozwanego została oparta na założeniu, że sporna umowa była kredytem stricte walutowym, wykonywanym co do zasady w CHF, a mechanizm przeliczenia na złote miał charakter jedynie fakultatywny. Założenie to nie odpowiada podstawie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny przyjął, że kredyt został faktycznie wypłacony w złotych, CHF pełnił funkcję miernika przeliczeniowego, a umowa była funkcjonalnie zbliżona do kredytu indeksowanego do waluty obcej. Sąd Najwyższy jest związany ustaloną podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 k.p.c.), a art. 398³ § 3 k.p.c. wyłącza możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Wniosek o przyjęcie skargi nie może więc uzasadniać potrzeby wykładni przez odwołanie się do założeń faktycznych odmiennych od przyjętych przez sąd drugiej instancji.

20 Wyjaśnione jest również znaczenie ustawy antyspreadowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalono, że wejście w życie przepisów umożliwiających kredytobiorcy spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej oraz nakazujących określanie w nowych lub zmienianych umowach zasad ustalania kursów nie usuwa z mocą wsteczną abuzywnego charakteru postanowień zawartych w umowach wcześniejszych i nie prowadzi do ich sanowania (por. m.in. w wyroku SN z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114). Późniejsze ustawowe przyznanie możliwości spłaty w walucie kredytu nie zastępuje oceny postanowień według stanu z chwili zawarcia umowy.

21 W rezultacie w odniesieniu do wszystkich zagadnień, na których pozwany oparł wniosek o przyjęcie skargi, nie występuje już istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Szczególne znaczenie ma przy tym uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, podjęta po przyjęciu skargi do rozpoznania, a także późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym odmawiano przyjęcia skarg opartych na zasadniczo tożsamych problemach, w szczególności postanowienie z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24 (LEX nr 4039523).

22 Powołane przyczyny nie uzasadniają zatem rozpoznawania skargi kasacyjnej pozwanego. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2024 r., I CSK 768/23, w części dotyczącej skargi kasacyjnej pozwanego i odmówił przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

23 Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego należało pozostawić orzeczeniu kończącemu postępowanie kasacyjne. Skarga kasacyjna powodów pozostaje bowiem przyjęta do rozpoznania.