Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r., III RN 61/01

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r., III RN 61/01

Tekst

TEZY

1 Zarówno pod rządami ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, jak i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w podatku od towarów i usług nalicza się odsetki od nienależnego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym jako od zaległości podatkowych.

Sentencja

2 Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego w sprawie ze skargi Haliny B. i Wiesława B. na decyzję Izby Skarbowej w Sz. - Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 2 lipca 1999 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 1995 r., po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 13 września 2000 r., SA/Sz 1405/99 - uchyla zaskarżony wyrok w pkt I i III i przekazuje sprawę w tym zakresie NSA OZ w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

3 Z ustnego uzasadnienia: W 1999 r. u podatników PIT prowadzących działalność gospodarczą odbyła się kontrola skarbowa. W jej wyniku wydana została decyzja określająca kwotę nienależnie uzyskanego przez podatników zwrotu VAT za miesiąc marzec 1995 r.

4 Podatnicy, adresaci powyższej decyzji, wnieśli od niej odwołanie, a po jego oddaleniu - skargę do NSA. W skardze tej podatnicy podnosili przede wszystkim, iż organy podatkowe zastosowały do oceny zobowiązania podatkowego, powstałego w 1995 r. przepisy Ordynacji podatkowej, mimo iż oceniany podatkowy stan faktyczny zaistniał jeszcze pod reżimem uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.

5 Podstawowym skutkiem zastosowania przez organy podatkowe przepisów Ordynacji podatkowej w przedmiotowym postępowaniu /a nie przepisów ustawy z 1980 r./ było - w opinii strony - bezzasadne zrównanie nienależnie uzyskanego zwrotu VAT z zaległością podatkową. Ordynacja podatkowa stanowi bowiem wprost w art. 52 par. 1 pkt 2, iż na równi z zaległością podatkową traktuje się także zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy.

6 Zdaniem podatników, organy podatkowe zastosowały w istocie materialny przepis Ordynacji podatkowej z mocą wsteczną. W rezultacie, odsetki od zaległości podatkowych były naliczane za okres od otrzymania przedmiotowego zwrotu VAT.

7 Rewidowanym wyrokiem z dnia 13 września 2000 r., SA/Sz 1405/99, NSA uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zrównania kwoty nienależnie otrzymanego przez podatników zwrotu VAT z zaległością podatkową.

8 Zdaniem Sądu Najwyższego, NSA bezzasadnie uznał, iż w sprawie nie ma zastosowania cytowany art. 52 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, gdyż przedmiotem sprawy jest stan faktyczny zaistniały w 1995 r., przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej.

9 SN uznał ten pogląd NSA za błędny, gdyż NSA pominął /w ocenie SN/ normę art. 324 par. 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, iż do spraw wszczętych, a nierozpatrzonych przez organ podatkowy I instancji przed 1.01.1998 r. stosuje się przepisy niniejszej ustawy.

10 Z powyższego przepisu rewidujący słusznie wyprowadził wniosek /a minori ad maius/, że skoro do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, to tym bardziej jej przepisy znajdą zastosowanie do postępowań, które w całości zostały wszczęte /jak w danym stanie faktycznym/ pod rządami Ordynacji podatkowej.

11 Osobne zagadnienie, jak stwierdził SN, stanowi twierdzenie podatników, iż zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej w danej sprawie prowadzi do zrównania nienależnie otrzymanego zwrotu VAT z zaległością podatkową, co nie miałoby miejsca w przypadku zastosowania przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych. W opinii SN, również pod rządami ustawy z 1980 r. kwota nienależnie uzyskanego zwrotu VAT stanowiła zaległość podatkową, od której powinny być naliczane odsetki, co wynika z art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 tej ustawy.

12 W rezultacie, zastosowanie Ordynacji podatkowej do oceny stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie nie stanowiło pogorszenia sytuacji prawnopodatkowej skarżących.

13 Jak bowiem Uzasadniał sąd, z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, iż zobowiązanie podatkowe w tym podatku powstaje z mocy samego prawa, na zasadzie samoobliczenia. Ustawa podatkowa sama określa stan faktyczny, z którym związane jest powstanie zobowiązania podatkowego. Dlatego też, zadeklarowanie przez podatnika podatku należnego w niewłaściwej wysokości "nie unicestwia, ani nie weryfikuje powstałego ex lege zobowiązania podatkowego w VAT". Podobnie, błędne określenie przez podatnika kwoty zobowiązania podatkowego, w związku z którym otrzymał on nienależną kwotę od organu podatkowego, nie wpływa na rzeczywistą wysokość istniejącego już zobowiązania podatkowego w VAT.

14 Powyższa zasada wyrażona jest wprost w art. 52 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, ale obowiązywała ona również na gruncie art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wartość normatywna tych dwóch grup przepisów jest bowiem w istocie identyczna, choć art. 52 ust. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej charakteryzuje się większą precyzją i szczegółowością sformułowania.