Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2026 r., III KO 191/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2026 r., III KO 191/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 23 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Paweł Kołodziejski

4 w sprawie B.B. oskarżonej o czyny z art. 271 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 23 września 2026 r., wniosku Sądu Okręgowego w Szczecinie zawartego w postanowieniu z dnia 4 września 2026 r., sygn. akt IV Ka 1945/25, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.

5 p o s t a n o w ił:

6 przekazać sprawę Sądu Okręgowego w Szczecinie o sygn. akt IV Ka 1945/25 do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu.

Uzasadnienie

7 Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 4 września 2026 r.

8 wystąpił do Sądu Najwyższego w trybie art. 37 k.p.k. o rozważenie możliwości przekazania sprawy o sygn. akt IV Ka 1945/25 innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Motywując swoje wystąpienie wskazał, że postępowanie przygotowawcze w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z inicjatywy Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie, który w toku postępowania występował również w charakterze świadka. Jego zeznania stanowiły podstawę ustaleń faktycznych czynionych w sądzie pierwszej instancji w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonej i obecnie zostały pośrednio objęte przedmiotem zarzutów apelacyjnych. Skutkowało to już w chwili obecnej wyłączeniem od rozpoznania sprawy sędziów dotychczas wyznaczonych do jej rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Dodatkowo wyjaśnianie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. relacji towarzyskich sędziów Sądu Okręgowego w Szczecinie dotychczas niewyłączonych od rozpoznawania sprawy z ówczesnym prezesem tego sądu, zwłaszcza w okresie urlopowym, prowadziłoby do naruszenia jednej z gwarancji procesowych, tj. rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k.) i bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W tych okolicznościach – w ocenie sądu wnioskującego – rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Szczecinie mogłoby w odczuciu zewnętrznym stwarzać przekonanie o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

10 Wniosek co do zasady zasługiwał na uwzględnienie.

11 W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że zastosowanie art. 37 k.p.k. uzasadniają tylko takie konkretne sytuacje, które mogą wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie – chociażby mylne – o braku warunków do rozpoznania sprawy w danym sądzie w sposób obiektywny, co nie służyłoby dobru wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie SN z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21; postanowienie SN z dnia 27 marca 2023 r., IV KO 20/23; postanowienie SN z dnia 9 maja 2023 r., II KO 42/23).

12 Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Szczecinie, że okoliczność, iż sprawa, w której postępowanie karne toczy się z zawiadomienia prezesa tego sądu powoduje, że zarówno w odbiorze społecznym, jak i u samej oskarżonej może powstać usprawiedliwione przekonanie o braku warunków do jej bezstronnego rozpoznania, co oczywiście nie służy budowaniu autorytetu wymiaru sprawiedliwości (vide postanowienie SN z dnia 8 listopada 2023 r., V KO 94/23). Tego rodzaju wątpliwości potęguje dodatkowo okoliczność, iż pełniący tę funkcję w czasie składania zawiadomienia SSO M.S. występuje w przedmiotowej sprawie w charakterze świadka, a jego zeznania stanowiły podstawę ustaleń faktycznych czynionych przez sąd meriti (por. postanowienie SN z dnia 4 lipca 2013 r., V KO 53/13; postanowienie SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KO 39/22). Niewątpliwie na obecnym etapie będą one przedmiotem oceny sądu odwoławczego, co nie tylko może stawiać innych sędziów tego sądu w niekomfortowej sytuacji, lecz także rzutować na postrzeganie całego Sądu Okręgowego w Szczecinie jako organu obiektywnego. Z tej perspektywy nie bez znaczenia jest również fakt, iż oskarżonej zarzuca się poświadczenie nieprawdy w orzeczeniu lekarskim wystawionym dla sędziego Sądu Rejonowego w Stargardzie, a więc wykonującego obowiązki służbowe w jednostce podległej Sądowi Okręgowemu w Szczecinie. Nie można także tracić z pola widzenia, że wcześniej doszło do wyłączenia wszystkich sędziów Sądu Rejonowego w Stargardzie, z uwagi na łączące ich relacje towarzyskie i zawodowe z innym świadkiem, tj. Prezesem Sądu Rejonowego w Stargardzie, czego konsekwencją było przekazanie sprawy na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego innemu sądowi równorzędnemu – Sądowi Rejonowemu w Goleniowie. W ocenie Sądu Najwyższego suma powyższych okoliczności może wywołać u postronnego obserwatora procesu wątpliwości co do obiektywnego rozpoznana sprawy w Sądzie Okręgowym w Szczecinie. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w jednym z judykatów, pomimo braku rzeczywistych podstaw do takich twierdzeń, odbiór tego typu spraw w społeczeństwie wymyka się racjonalizacji i często właśnie emocje i chęć doszukiwania się „drugiego dna” prowadzą do ocen, które niepotrzebnie obciążają wymiar sprawiedliwości (vide postanowienie SN z dnia 10 kwietnia 2024 r., IV KO 27/24).

13 Natomiast w zakresie pozostałej argumentacji wniosku należy stwierdzić, że w judykaturze dopuszcza się możliwość zastosowania instytucji przewidzianej w art. 37 § 1 k.p.k. w celu zagwarantowania stronie konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do rzetelnego procesu, którego jedną z gwarancji jest rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Kwestia ta jest jednak odnoszona do stanu zdrowia oskarżonego, który uniemożliwia lub znacznie utrudnia mu stawiennictwo w sądzie właściwym, a nie czasochłonności rozpoznania wielu wniosków w trybie art. 41 § 1 k.p.k., co wyeksponował sąd występujący z przedmiotową inicjatywą. Przepis art. 37 § 1 k.p.k. nie może bowiem zastępować instytucji wyłączenia sędziego (zob. postanowienia SN z dnia 30 kwietnia 2025 r., II KO 80/25 i przywołane tam orzecznictwo).

14 Nie podważa to jednak wcześniej wyrażonego stanowiska, iż całokształt pozostałych okoliczności przywołanych w wystąpieniu sądu wnioskującego uzasadniał skorzystanie z instytucji określonej w art. 37 § 1 k.p.k. Dlatego też Sąd Najwyższy przekazał przedmiotową sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Okręgowemu w Poznaniu, położonemu poza właściwością apelacji szczecińskiej, co winno zagwarantować rozpoznanie sprawy w sposób obiektywny i wolny od spekulacji.