Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2026 r., III CZ 230/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2026 r., III CZ 230/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 28 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Marcin Trzebiatowski

4 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie zażalenia A. O. na postanowienie Sądu Okręgowego w Siedlcach z 22 września 2025 r., V Ca 744/24 (WSC 15/25), w sprawie z powództwa J. R. przeciwko A. O. i M. O. o ochronę prawa własności, oddala zażalenie.

Uzasadnienie

5 Sąd Rejonowy w Garwolinie wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. w sprawie z powództwa J. R. przeciwko A. O. i M. O. o ochronę prawa własności oddalił powództwo i zasądził od powódki J. R. na rzecz pozwanych A. O. i M. O. 917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

6 Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z 5 marca 2025 r. na skutek apelacji powódki,

1. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Garwolinie z 19 czerwca 2024 r.:

8 a) w punkcie I wyłącznie w części dotyczącej pozwanej A. O. w ten sposób, że zobowiązał pozwaną A. O. do przywrócenia zgodnego z prawem stanu nieruchomości powódki J. R., […], poprzez przycięcie żywopłotu z tui znajdującego się na nieruchomości – A. O. […] przy granicy z wyżej wymienioną nieruchomością powódki do wysokości 2,20 (dwa 20/100) metra od poziomu gruntu […] oraz zobowiązał pozwaną A. O. do utrzymywania żywopłotu w wysokości nie wyższej niż 2,20 (dwa 20/100) metra od poziomu gruntu i w pozostałej części powództwo w stosunku do A. O. oddalił;

9 b) w punkcie II w całości w ten sposób, że:

10 - zasądził od pozwanej A. O. na rzecz powódki J. R. kwotę 1057,16 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym to koszty zasądzono do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

11 - zasądził od powódki J. R. na rzecz pozwanego M. O. kwotę 675 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym to koszty zasądzono do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

2. oddalił apelację w pozostałej części w stosunku do pozwanej A. O. i w całości w stosunku do pozwanego M. O.;

3. zasądził od pozwanej A. O. na rzecz powódki J. R. kwotę 325 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym to koszty zasądzono do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję;

4. zasądził od powódki J. R. na rzecz pozwanego M. O. kwotę 225 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym to koszty zasądzono do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

15 W dniu 20 czerwca 2025 r. pozwana A. O. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

16 Sąd Okręgowy w Siedlcach postanowieniem z 22 września 2025 r. odrzucił skargę kasacyjną pozwanej A. O. od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z 5 marca 2025 r.

17 Sąd ten skazał, że roszczenie negatoryjne, bez względu na to, czy odnosi się do immisji materialnych, czy niematerialnych, ma zawsze charakter majątkowy, co oznaczało, iż dopuszczalność zaskarżenia orzeczenia skargą kasacyjną wyznaczała wartość przedmiotu zaskarżenia. W przedmiotowej sprawie wartość ta na etapie postępowania przed Sądem drugiej instancji została określona przez powódkę na kwotę 2000 zł i w skardze kasacyjnej nie było możliwe określenie jej na kwotę wyższą, stąd wynosiła poniżej wartości uprawniającej do wniesienia skargi kasacyjnej.

18 W zażaleniu na to postanowienie pozwana A. O. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 398⁶ § 2 k.p.c. w zw. art. 398² § 1 k.p.c. poprzez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że sprawa z powództwa J. R., od której pozwana A. O. wniosła skargę kasacyjną ma charakter majątkowy, co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia nie sięga granicy 50 000 złotych, podczas gdy prawidłowe ustalenia prowadzą do wniosku, iż sprawa z powództwa J. R. nie miała charakteru sprawy majątkowej, bo powódka dochodziła ochrony swoich praw niemajątkowych, a ponadto jak słusznie ustalił Sąd pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, „niniejszy proces” nie jest próbą ochrony prawa własności powódki, ale kolejną wyszukaną szykaną skierowaną wobec pozwanej - siostry powódki, z którą powódka pozostaje w konflikcie od przeszło 12 lat. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

19 Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

20 Zgodnie z art. 398¹ § 1 k.p.c. od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie strona, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka może wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak stanowi art. 398² § 1 zd. 1 k.p.c., że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że podstawą wyróżnienia kategorii praw majątkowych i niemajątkowych jest typowy interes, jaki realizują. Podkreśla się, że art. 144 k.c. kreuje roszczenie prawnorzeczowe po stronie właściciela nieruchomości w stosunku do właściciela nieruchomości sąsiedniej. Jest to więc typowy instrument ochrony prawa majątkowego w postaci własności nieruchomości przed jego naruszeniami przybierającymi inną postać niż pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, w tym poprzez immisje. Ponadto roszczenie to nie zmierza do jakiejkolwiek regulacji stosunków niemajątkowych. Zmierza za to do bezpośredniej ingerencji w sposób korzystania z prawa własności przez właściciela nieruchomości sąsiedniej, będącej źródłem immisji. Jedynie pośrednim skutkiem orzeczenia uwzględniającego to roszczenie jest ochrona wartości niemajątkowych, w tym dóbr osobistych właściciela i innych osób korzystających z nieruchomości sąsiedniej (postanowienia SN: z 8 listopada 2012 r., IV CSK 400/12; z 6 listopada 2014 r., II CZ 64/14, OSNC-ZD 2016, nr 1, poz. 10; z 13 listopada 2003 r., IV CK 306/03; z 19 grudnia 2002 r., V CZ 162/02, OSNC 2004, nr 2, poz. 31 oraz z 13 września 2018 r., II CZ 37/18).

21 W niniejszej sprawie powódka domagała się ochrony prawa własności poprzez przywrócenie zgodnego z prawem stanu należącej do niej nieruchomości przez przycięcie przez pozwaną A. O. żywopłotu z tui oraz zobowiązania pozwanej do utrzymywania żywopłotu w określonej wysokości.

22 Dla oceny charakteru majątkowego lub niemajątkowego sprawy obejmującej wniesione powództwo jest istotne, że jego podstawę stanowi art. 222 § 2 k.c. w zw. z art. 144 k.c. Roszczenie to zmierza do uzyskania ochrony prawa własności, które jest prawem majątkowym. Analiza treści żądania, jego podstawy faktycznej i prawnej prowadzi do wniosku, że sprawa ma charakter majątkowy.

23 Dlatego wbrew zarzutowi skarżącej, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że skargę kasacyjną pozwanej A. O., w której wartość przedmiotu zaskarżenia ustalono na kwotę 2000 zł, należało ocenić jako niedopuszczalną.

24 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398¹⁴ w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

25 (M.K.)