Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., III CZP 105/10

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., III CZP 105/10

Tekst

1 Sygn. akt III CZP 105/10

POSTANOWIENIE

2 Dnia 8 grudnia 2010 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

5 SSN Grzegorz Misiurek

6 SSA Maria Szulc

7 w sprawie z powództwa „F.(...)” Spółki z o.o. w W.

8 przeciwko D. N.

9 o zapłatę,

10 na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2010 r., na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

11 przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt I ACa (…), „Czy dopuszczalne jest prowadzenie postępowania po doręczeniu pozwanemu nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym w sposób przewidziany w art. 139 § 1 k.p.c. oraz w § 9 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism procesowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.) po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu liczonego od dokonanego w ten sposób doręczenia?” odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

12 Nakazem zapłaty z dnia 9 września 2009 r., wydanym w postępowaniu upominawczym, Sąd Okręgowy w O. uwzględnił powództwo powodowej spółki z ograniczona odpowiedzialnością „F.(...)” w W. przeciwko D. N. prowadzącemu 2

13 działalność gospodarczą w E. Nakaz zapłaty został wysłany pozwanemu na adres jego zamieszkania (W., ul. Ł.), wskazany w zaświadczeniu z ewidencji działalności gospodarczej. Po dwukrotnym awizowaniu przesyłka sądowa wróciła z adnotacją, że nie podjęto jej w terminie. Na wezwanie przewodniczącego Sądu powód przedstawił aktualne zaświadczenie z ewidencji gospodarczej potwierdzające prawidłowość adresu, z informacją o prowadzeniu przez pozwanego działalności gospodarczej w E. pod czterema adresami. Nakaz zapłaty został wówczas wysłany na jeden z tych adresów (E., ul. S.). Po złożeniu przez pozwanego sprzeciwu Sąd Okręgowy prowadził postępowanie merytoryczne, które doprowadziło do oddalenia powództwa wyrokiem z dnia 16 marca 2010 r. W toku tego postępowania strona powodowa podnosiła zarzut, że nakaz zapłaty uprawomocnił się.

14 Przy rozpoznawaniu apelacji powoda przez Sąd Apelacyjny wyłoniło się zagadnienie prawne, które zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 Zagadnienie prawne zostało sformułowane w sposób nieprecyzyjny. Z treści pytania wynika bowiem, że doręczenie zastępcze przewidziane w art. 139 § 1 k.p.c. oraz w § 9 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczególnego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.) jest procesowo skuteczne. Jeżeli tak, to po upływie terminu do złożenia sprzeciwu nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym uprawomocnia się i ma skutki prawomocnego wyroku (art. 504 § 2 k.p.c.). Nie może być w konsekwencji prowadzone „dalsze postępowanie w sprawie”. Oznacza to zarazem, że nie ujawniło się w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. (por. orzeczenia Sadu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl., z dnia 8 listopada 2007 r., III CZP 95/07, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/10, niepubl. oraz z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 32/10, niepubl.).

17 W uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego zamieszczona została jednak sugestia, że istnieje w judykaturze rozbieżność co do skuteczności doręczenia stronie w trybie art. 139 § 1 k.p.c. pisma będącego pierwszym pismem w sprawie. Sąd wskazał, że nieskuteczność takiego doręczenia wynikać może z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2009 r., IV CZ 7/09 (niepubl.). Wyrażony został w nim przede wszystkim pogląd, że możliwość pozostawienia pisma sądowego w aktach 3

18 sprawy ze skutkiem doręczenia nie znajduje zastosowania do pierwszego pisma doręczonego stronie. Należy jednak podkreślić, iż możliwość pozostawienia w aktach pisma ze skutkiem doręczenia nie dotyczy sytuacji określonej w art. 139 § 1 k.p.c. Dotyczy natomiast sytuacji, w której strona nie dopełnia obowiązku zawiadomienia sądu o zmianie adresu (art. 136 § 2 k.p.c.) lub nieujawnia w rejestrze zmiany adresu (art. 139 § 3 k.p.c.) i aktualizuje się wówczas, gdy została wcześniej pouczona przez sąd o takim obowiązku (art. 136 § 2 zd. drugie k.p.c. oraz art. 139 § 4 k.p.c.). Taka procesowa możliwość nie dotyczy więc pierwszego doręczenia, dlatego też wyrażony (wytezowany) pogląd w postanowieniu z dnia 6 lutego 2009 r. (IV CZ 7/09) jest trafny, tyle że nie jest adekwatny do stanu faktycznego tej sprawy. Na bazie tego orzeczenia nie można jednak zakwestionować dominującego w judykaturze i piśmiennictwie poglądu, że doręczenie zastępcze w trybie art. 139 § 1 k.p.c. dotyczy także pierwszego pisma w sprawie (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1998 r., III CKN 620/97 (OSNC 1998, nr 9, poz. 146), z dnia 15 lutego 2000 r., III CKN 1246/99, niepubl., z dnia 7 marca 2000 r., V CKN 302/00, niepubl., z dnia 23 stycznia 2004 r., III CZP 112/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 61, z dnia 10 marca 2006 r., IV CK 287/05, niepubl., z dnia 8 marca 2009 r., IV CNP 87/08, niepubl. oraz dnia 5 czerwca 2009 r., I CZ 26/09, niepubl.).

19 Również Trybunał Konstytucyjny potwierdził w wyroku z dnia 15 października 2002 r., SK 6/02 (Dz. U. Nr 178, po. 1486), że art. 139 § 1 k.p.c. dotyczy również pierwszego doręczenia. Zwrócił też uwagę na funkcjonowanie tej instytucji prawnej w innych ustawodawstwach, ponieważ jest ona konieczna dla przełamania całkowitej niemożności doręczenia przy celowej odmowie odbioru pism sądowych przez pozwanego dłużnika. W wyroku tym oraz w judykaturze Sądu Najwyższego zwrócona została jednocześnie uwaga na konieczność zachowania daleko posuniętej ostrożności przy stosowaniu art. 139 § 1 k.p.c., w szczególności gdy pierwszym pismem jest orzeczenie sądu oraz na potrzebę umożliwienia stronie korzystania ze środków prawnych umożliwiających zniwelowanie niekorzystnych skutków procesowych wynikających z doręczenia zastępczego, np. w drodze przywrócenia terminu.

20 W judykaturze utrwalony jest również pogląd, że przedsiębiorcom – osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji dokonuje się doręczeń według zasad przewidzianych dla osób fizycznych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2006 r., IV CK 287/05, niepubl.). 4

21 Doręczenie zastępcze z art. 139 § 1 k.p.c. jest uwarunkowane niemożnością doręczenia właściwego bądź określonego w art. 138 k.p.c., musi być też dokonane na „właściwy adres”, który ustala sąd w konkretnej sprawie.

22 Powyższe uwagi dowodzą, że w obrębie przedstawionego zagadnienia prawnego nie występują rozbieżności orzecznicze wymagające wykładni w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Należało w konsekwencji odmówić podjęcia uchwały.