Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1994 r., III ARN 8/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1994 r., III ARN 8/94

Tekst

1 20.

2 Wyrok z dnia 3 marca 1994 r.

3 III ARN 8/94

4 Nawet oczywistość naruszenia prawa nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c. Za rażące należy uznać tylko takie naruszenie

5 prawa w wyniku którego, powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

6 Przewodniczący SSN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel, Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 1994 r. sprawy ze skargi Ryszarda W. na decyzję

7 Wojewody Przemyskiego z dnia 31 sierpnia 1992 r., [...], w przedmiocie pozwolenia

8 na budowę budynku gospodarczego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 września 1993 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie

9 Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 26 stycznia 1994 r. rewizję nadzwy-

10 czajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 września 1993 r. [...],wydanego w sprawie ze skargi Ryszarda

11 W. na decyzję Wojewody Przemyskiego z dnia 31 sierpnia 1992 r. [...] w przedmio-

12 cie pozwolenia na budowę budynku gospodarczego. Powyższemu wyrokowi zarzucił

13 rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20

14 paśdziernika 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) oraz § 12 i

15 13 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

16 odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62). w konsekwencji wniósł o uchylenie

17 zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie do ponownego rozpoznania.

18 Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

19 Wojewoda Przemyski, po kilkakrotnym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia

20 31 sierpnia 1992 r. z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art.

21 28, 29, 53 i 54 Prawa budowlanego i §§ 43, 44 ust. 1 i 48 rozporządzenia Ministra

22 Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony środowiska z dnia 20 lutego 1975 r.

23 w sprawie nadzoru urbanistyczno - budowlanego (Dz.U. Nr 8, poz. 48 ze zm.) uchylił

24 decyzję Wójta Gminy D. z dnia 15 czerwca 1992 r. odmawiającą Kazimierzowi O.

25 pozwolenia na budowę budynku gospodarczo-garażowego na działce [...] w miejscowości [...] i orzekł o udzieleniu pozwolenia na budowę tegoż budynku. Organ

26 odwoławczy nie podzielił stanowiska wyrażonego w decyzji organu I instancji

27 odnośnie kolizji projektowanego obiektu z wymogami określonymi w § 12 ust. 1 i 2

28 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony środowiska

29 z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać

30 budynki (Dz. U. nr. 17, poz. 62). Zdaniem organu odwoławczego w związku z istniejącym zainwestowaniem działki inwestora nie ma innej możliwości lokalizacji

31 przedmiotowego obiektu niż ta wskazana na planie zagospodarowania. Wskazana

32 przez inwestora lokalizacja obiektu została poza tym pozytywnie zaopiniowana przez

33 Wojewódzką Komendę Straży Pożarnej w Przemyślu oraz przez Zakład Energety-

34 czny w Zamościu.

35 Skarga Ryszarda W.-właściciela sąsiedniej nieruchomości-na tę decyzję

36 została oddalona zaskarżonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W

37 ocenie Sądu usytuowanie inwestycji Kazimierza O. w niczym nie narusza praw

38 skarżącego, skoro sporny obiekt ma być usytuowany naprzeciw takiego samego

39 budynku inwentarskiego skarżącego, wybudowanego także z materiałów niepalnych

40 oraz ze ścianą oddzielenia przeciwpożarowego. Skoro poza tym projektowany budynek ma być budynkiem gospodarczo-garażowym, to-zdaniem Sądu-na takie usytuowanie go, jak to określono w zaskarżonej decyzji, pozwala także § 13

41 rozporządzenia z dnia 3 lipca 1980 r.

42 W ocenie rewidującego powyższy wyrok rażąco narusza powołane wyżej przepisy prawa. Zgodnie ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości przepisy rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony środowiska

43 z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać

44 budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62) określają w Dziale 2 dwa rodzaje wymogów odległościowych sytuowania budynków mieszkalnych i gospodarczych na działkach

45 zagrodowych oraz wolnostojących jednorodzinnych domów mieszkalnych. Przewidują mianowicie minimalne normy odległościowe projektowanych budynków w

46 odniesieniu do istniejącej już zabudowy na działkach oraz do granic sąsiednich

47 działek. O ile chodzi o wymóg odległościowy sytuowania budynku w odniesieniu do

48 granic sąsiednich działek, to został on w sposób precyzyjny określony w § 12 ust. 1 i

49 2 powołanego rozporządzenia. Stosownie do uregulowania zawartego w § 12 ust. 1

50 budynki mieszkalne oraz gospodarcze mogą być sytuowane w zasadzie w odległości

51 co najmniej 4 m od granic działki. W przypadku, gdy ściana budynku od strony

52 sąsiedniej działki nie ma otworów okiennych lub drzwiowych, odległość ta może być

53 zmniejszona do 3 m. Dalsze zmniejszenie minimalnej odległości dozwolone jest

54 tylko wówczas, gdy na działce sąsiedniej istnieje zabudowa w odległości większej niż

55 4 m, lecz wówczas odległość między budynkiem istniejącym a projektowanym powinna wynosić co najmniej 8 m (§ 12 ust. 2).

56 Wedle wywodów rewizji nadzwyczajnej w sprawie niniejszej bezsporne jest,

57 że zaaprobowana zaskarżonym wyrokiem decyzja Wojewody Przemyskiego udzieliła

58 pozwolenia na usytuowanie budynku gospodarczo-garażowego w odległości 1,5 m

59 od granicy z działką skarżącego oraz w odległości 3 m od jego budynku inwentarsko-składowego. W takiej sytuacji oczywiste jest, że tego rodzaju lokalizacja

60 przedmiotowego obiektu budowlanego nie spełnia żadnego z wymogów przewidzianych w § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Nie sposób się też zgodzić ze

61 stanowiskiem Sądu, iż usytuowanie obiektu w odległości 1,5 m od granicy działki

62 spełnia wymóg określony w § 13 rozporządzenia. Przepis ten będący wyjątkiem od

63 zasad określonych w § 12 (o czym świadczy m.in. wymóg uzyskania zgody od terenowego organu administracji państwowej) dopuszcza sytuowanie bezpośrednio

64 przy granicy działki budynku gospodarczego, przy spełnieniu określonych w nim

65 warunków. Zarówno wykładnia gramatyczna jak i celowościowa tego przepisu nie

66 może jednak uzasadniać stanowiska, że skoro dopuszcza on możliwość sytuowania

67 budynków gospodarczych bezpośrednio przy granicy działki, to z tego ma wynikać,

68 że tym bardziej dozwala on na sytuowanie takiego obiektu w odległościach mniejszych aniżeli określone § 12 ust. 1 i 2. Dopuszczalność sytuowania budynków

69 gospodarczych bezpośrednio przy granicy działki ma bowiem swoje racjonalne i

70 pragmatyczne umotywowanie. Zezwala bowiem na zabudowę "zbliśniaczoną", zezwalającą właścicielom sąsiednich działek na optymalne ich wykorzystanie w

71 procesie inwestycyjnym. Jest zaś oczywiste, że usytuowanie obiektu budowlanego w

72 odległości np. 1,5 m jak w sprawie niniejszej, nie tylko, że nie pozwoli na optymalne

73 wykorzystanie sąsiedniej działki w jej prawidłowej zabudowie, lecz wręcz w

74 znakomity sposób je utrudni, zmuszając jej właściciela do usytuowania swojego

75 budynku gospodarczego w odległości 6,5 m od granicy działki (§ 12 ust. 2).

76 Wedle poglądu rewidującego oznacza to niewątpliwie ograniczenie uprawnień

77 własnościowych właściciela sąsiedniej działki w zakresie rozporządzenia nią na cele

78 inwestycyjne, kolidujące z ustawowymi gwarancjami zawartymi m.in. w art. 140 kc, a

79 także godzące w zasadę ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich (art. 5 ust.

80 1 pkt 6 Prawa budowlanego).

81 Rewizja nadzwyczajna wywodzi ponadto, iż przepisy prawa budowlanego należą do bezwzględnie obowiązujących i w konsekwencji określonymi w nich wymogami związane są nie tylko strony postępowania administracyjnego, lecz w

82 takim samym stopniu organy je stosujące. Stąd też organ odwoławczy nie był

83 władny, bez uprzedniego dokonania odstępstwa od przepisów technicznobudowla-

84 nych lub norm wydanych w trybie art. 10 Prawa budowlanego, udzielić pozwolenia

85 na budowę z oczywistym naruszeniem wymogów odległościowych określonych w Dziale 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki. W żadnym zaś wypadku nie można uznać za zasadny argumentu mającego przemawiać za koniecznością takiej lokalizacji przedmiotowe-

86 go budynku istniejącym zainwestowaniem działki inwestora, w sytuacji, gdy zainwestowanie to ma oczywiste znamiona samowoli budowlanej.

87 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

88 Zgodnie z wyraśnie brzmiącym przepisem art. 417 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

89 może uwzględnić rewizję nadzwyczajną tylko wówczas, gdy zaskarżony wyrok rażąco narusza prawo. Pojęcie "rażącego naruszenia" prawa było już wielokrotnie

90 wyjaśniane w orzecznictwie. W świetle wielu orzeczeń zarówno Sądu Najwyższego

91 jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. rekapitulujący owo orzecznic-

92 two wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. w sprawie III ARN 56/93) rysuje

93 się wyraśnie stanowisko, zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa jest tylko

94 takie jego naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Nawet oczywistość naruszenia

95 prawa nie jest wystarczającym warunkiem, by tylko z tego względu uznać to naruszenie za rażące. Różni się ono bowiem od zwykłego naruszenia prawa cechami, które powodują, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako aktu

96 wydanego przez organy praworządnego państwa (orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 1987 r., SA 929/86). Podobnie stanowisko

97 zajmował też SN w odniesieniu do spraw cywilnych (III CRN 265/67, III CRN 314/87). Można zatem stwierdzić, że mamy w tym zakresie do czynienia z jednolitym

98 orzecznictwem, a Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie widzi powodu, aby w odniesieniu do tej właśnie sprawy powyższą linię orzecznictwa naruszać. W sprawie niniejszej mamy do czynienia nie tylko z abstrakcyjną problema-

99 tyką naruszenia przepisów prawa lecz z koniecznością wyważenia sprzecznych

100 interesów stron postępowania, będących właścicielami sąsiadujących ze sobą

101 działek. Jeden z sąsiadów wystawił budynek gospodarczo-garażowy w niewielkiej

102 odległości od wspólnej granicy obu działek, co naruszało przepisy lokalizacyjne, ale -

103 jak wyjaśnił na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik Wojewody Przemyskiego - praktyka liberalnego traktowania tego rodzaju wymogów jest powszechna na terenie województwa, pod warunkiem dochowania wymagań przeciwpożarowych i w takich sytuacjach administracja skłonna jest wydawać

104 decyzje pozytywne. Obecnie z podobnym zamiarem wystąpił także drugi sąsiad, co

105 jednak wywołuje opór pierwszego, domagającego się rygorystycznego stosowania

106 wobec sąsiada tych samych przepisów, które wobec niego samego zostały zastosowane przez administrację ze znacznym liberalizmem. Naczelny Sąd Administracyjny - uwzględniając stanowisko administracji wojewódzkiej, która bardzo

107 skrupulatnie przeprowadziła całość postępowania w tej sprawie, łącznie z uzyskaniem pozytywnej opinii Wojewódzkiej Komendy Straży Pożarnej - doszedł do

108 przekonania, że zaskarżona decyzja w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie powinna być uznana za naruszającą prawo i oddalił skargę.

109 Stanowisko to - jak wspomniano wyżej-kwestionuje wnoszący rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości.

110 Sąd Najwyższy nie może jednak podzielić stanowiska rewizji nadzwyczajnej,

111 iż zaskarżony wyrok narusza prawo w sposób rażący, co mogłoby stanowić podstawę do jego uchylenia.

112 Należy bowiem mieć na względzie, iż wzruszenie zakwestionowanego wyroku

113 NSA w istocie rzeczy prowadziłoby do zgoła nieuzasadnionego faktycznego uprzywilejowania tylko jednej ze stron postępowania: tej mianowicie, która postawiła

114 swój budynek wcześniej. Jest to jednak zbyt wątła przesłanka, by na jej podstawie

115 osłabiać działanie fundamentalnej konstytucyjnej zasady, iż wszyscy obywatele są

116 równi wobec prawa.

117 Sąd Najwyższy podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w orzeczeniu

118 NSA z dnia 10 paśdziernika 1983 r. (I SA 367/83) zgodnie z którym niedopuszczalne

119 byłoby takie prowadzenie postępowania, w którym uwzględnionoby tylko interesy

120 jednej ze stron, nie uwzględniając przeciwnych interesów drugiej. Również w

121 orzeczeniu z 30 czerwca 1987 r. (IV SA 129/87) Naczelny Sąd Administracyjny

122 zwrócił uwagę, że jeśli prawo pozostawia organowi administracji pewną sferę

123 uznania, wówczas naruszenie zasady równości stron wobec prawa może być podstawą uchylenia decyzji i to stanowisko - zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego - zasługuje na aprobatę.

124 Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego - odwołującym się w tym zakre-

125 sie do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego - wyrażone jest zbliżone stanowisko.

126 M.in. w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 29 maja 1991 r. (III ARN 18/91) wypowiedziano pogląd, iż obywatele, których prawna i faktyczna sytuacja jest

127 zbliżona, mogą oczekiwać od organów administracji, iż zostaną wobec nich podjęte

128 decyzje o podobnej, jeśli nie o tożsamej treści. Różnicowanie sytuacji obywateli w

129 podobnych okolicznościach możliwe jest tylko w oparciu o zasadniczą różną sytuację faktyczną, wyraśny nakaz prawa lub ze względu na wyraśny interes publiczny. Muszą to być jednak okoliczności wyraśnie w uzasadnieniu decyzji

130 przedstawione, udowodnione i ocenione, jako stwarzające konkretną podstawę do

131 kształtowania treści decyzji.

132 Takie jednak okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą.

133 Przeciwnie,

134 organy administracji wojewódzkiej wydały w stosunku do obu sąsiadów identyczne

135 pozwolenia budowlane, czemu obecnie sprzeciwia się jeden z sąsiadów, domagając

136 się w istocie dla siebie uprzywilejowanej sytuacji, wbrew stanowisku administracji

137 wojewódzkiej i NSA. Skoro jednak tego rodzaju stanowisko strony postępowania nie

138 może podlegać ochronie, nie ma też podstaw, by uznać zaskarżony wyrok NSA za

139 rażąco naruszający prawo.

140 Biorąc te wszystkie okoliczności pod uwagę, Sąd Najwyższy na zasadzie art.

141 421 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

142 ========================================