Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1995 r., III ARN 29/95

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1995 r., III ARN 29/95

Tekst

1 Wyrok z dnia 23 sierpnia 1995 r.

2 III ARN 29/95

3 Sprawy wynikające na tle art. 80 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127) są sprawami załatwianymi w drodze decyzji rejonowych organów administracji rządowej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gminy.

4 Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz, Sędziowie SN: Janusz Łętowski (sprawozdawca), Teresa Romer, Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wróbel, Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 1995 r. sprawy ze skargi Jadwigi S.-B. i Zygfryda Józefa S. na decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. z dnia 2 kwietnia 1992 r. [...] w przedmiocie przekazania w użytkowanie wieczyste działki, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...]od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 października 1992 r. [...]

5 u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku.

Uzasadnienie

6 Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 15 maja 1995 r. rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 października 1992 r. [...] wydanego w sprawie ze skargi Jadwigi S.-B. i Zygfryda Józefa S. na decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. z dnia 2 kwietnia 1992 r. [...].

7 Wyrokowi powyższemu zarzucił rażące naruszenie art. 207 § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) wnosząc w konsekwencji o jego uchylenie i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

8 Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

9 Wójt Gminy C. decyzją z dnia 3 marca 1992 r. powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 80 ust. 2 cyt. ustawy odmówił Jadwidze S.-B. i Zygfrydowi Józefowi S. przekazania w użytkowanie wieczyste działki [...] powierzchni 726 m 2

10 położonej w

11 miejscowości S. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. decyzją z dnia 2 kwietnia 1992 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.

12 Z uzasadnień tych decyzji wynika, że organy orzekające uznały, iż przepis art. 80 ust. 2 cyt. ustawy dotyczy tylko państwowych jednostek organizacyjnych, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, natomiast nie odnosi się do osób fizycznych. Skargę na wymienioną decyzję ostateczną do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wnieśli Jadwiga S.-B. i Zygfryd Józef S. Wyrokiem z dnia 28 października 1992 r. [...] Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wójta Gminy C. z dnia 3 marca 1992 r.

13 Sąd uznał, że sprawa z wniosku osoby fizycznej o nabycie w trybie art. 80 ust. 2 cyt. ustawy prawa użytkowania wieczystego działki nie jest sprawą o charakterze administracyjnym i wniosek taki nie powinien być załatwiony decyzją merytoryczną lecz wydaną na podstawie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego decyzją o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

14 Zgodnie z poglądem wnoszącego rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości wyrok ten rażąco narusza powołane na wstępie przepisy.

15 Artykuł 80 ust. 2 cyt. ustawy stanowi, że posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r,. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przekazanie następuje na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin.

16 Rewidujący twierdzi, iż powołany przepis jest wyjątkiem w stosunku do trybu oddawania gruntów w użytkowanie wieczyste przewidzianego w art. 19 i następnych ustawy, a w użytym określeniu "posiadacze gruntów państwowych" mieszczą się wszystkie kategorie posiadaczy, w tym osoby fizyczne. Zatem złożony przez Jadwigę S.-B. i Zygfryda Józefa S. na podstawie art. 80 ust. 2 cyt. ustawy wniosek o przekazanie działki w użytkowanie wieczyste winien być załatwiony przez wydanie decyzji merytorycznej.

17 Minister Sprawiedliwości wyraża też pogląd, iż wyrok ten narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż pozbawia skarżących możliwości dochodzenia przysługujących im praw i zawiera ocenę prawną mogącą prowadzić do wydawania orzeczeń administracyjnych contra legem, co nie da się pogodzić z obowiązującymi w państwie prawnym zasadami praworządności. To zaś - zdaniem rewidującego - uzasadnia wniesienie rewizji nadzwyczajnej, mimo upływu terminu przewidzianego w art. 421 § 2 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 211 kodeksu postępowania administracyjnego.

18 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

19 Rewizję nadzwyczajną należy uznać za uzasadnioną. Przepis art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) został wprowadzony do tego aktu prawnego ustawą z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 24, poz. 170) właśnie w tym celu by umożliwić, przy użyciu stosunkowo uproszczonej procedury, uregulowanie stanu prawnego gruntów państwowych lub gminnych będących w dniu 1 sierpnia 1988 r. w posiadaniu rozmaitych podmiotów (nie wyłączając osób fizycznych). Piśmiennictwo (E. Drozd, Z. Truszkiewicz, Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości - Komentarz, Poznań-Kluczborg 1994, s. 193-194) wyraża nawet pogląd, że wybór formy przekazania gruntu nie jest zależny od rodzaju posiadania, jakim winien legitymować się wnioskodawca, lecz jedynie od formy ustrojowej posiadającego, a jeśli jest to osoba fizyczna, to niezbędne jest również uwzględnienie celu, w jakim następuje przekazanie gruntów. Przepis art. 80 ust. 2 wspomnianej ustawy, obok ustanowienia wyraźnie uproszczonych zasad proceduralnych (szczególnie w zakresie dowodów) stanowi, iż przekazanie gruntów w tym właśnie trybie dokonywać się ma na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Stwarza więc wyjątek od przyjętej w art. 14 ust. 1 zasady formy umownej, niezbędnej przy sprzedaży lub oddaniu w użytkowanie wieczyste. Ustawodawca dopuścił nawet możliwość decyzyjnego przekazania posiadaczowi gruntu z urzędu, a więc bez jego wniosku i skorygowania przedmiotu przekazania odpowiednio do planów zagospodarowania przestrzennego lub planów realizacyjnych. Można też zwrócić uwagę, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 311 ze zm.) wyraźnie stwierdza w § 4 ust. 3, iż sprzedaż lub oddanie nieruchomości w drodze bezprzetargowej następuje m.in. w wypadku przewidzianym w art. 80 ust. 2 wskazanej ustawy. Nie może być zatem wątpliwości, jaka była w tym zakresie intencja prawodawcy. Sprawy na tle art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości są sprawami załatwianymi w drodze decyzji rejonowych organów administracji. Pogląd NSA, iż nie jest to sprawa o charakterze administracyjnym, a przeto postępowanie administracyjne w sprawie powinno zostać umorzone, musi być uznany za nieuzasadniony. Sąd Najwyższy zgadza się też z tezą rewidującego, iż rozstrzygnięcie NSA prowadzi do naruszenia interesu RP. Konsekwencją orzeczenia NSA było to, że skarżący w rezultacie zostali pozbawieni prawa do rozstrzygnięcia ich sprawy przez właściwy sąd (art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Sprawa wnioskodawców powinna być rozpoznana przez NSA i poddana kontroli co do zgodności z prawem ostatecznej decyzji wydanej w II instancji.

20 Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. ========================================