Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 czerwca 2025 r., III AUa 79/25

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 czerwca 2025 r., III AUa 79/25

Tekst

1 sygn. akt III AUa 79/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 czerwca 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie sędziego Urszuli Iwanowskiej, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r., w S., na posiedzeniu niejawnym,

4 sprawy z odwołania D. L.

5 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

6 o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy

7 na skutek apelacji ubezpieczanej od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt VI U 334/24,

8 I. oddala apelację;

9 II. przyznaje radcy prawnemu K. M. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną ubezpieczonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

10 sędzia Urszula Iwanowska

Uzasadnienie

11 Decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił D. L. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wskazując, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 15 stycznia 2024 r. ubezpieczona nie została uznana za osobę niezdolną do pracy, nadto w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku tj. od 4 lipca 2013 r. do 3 lipca 2023 r. ubezpieczona udowodniła 2 lata, 8 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych (po ograniczeniu okresów nieskładkowych do 1/3 udowodnionych okresów składkowych) zamiast 5 lat wymaganych ustawą. Jednocześnie ZUS poinformował, że na przestrzeni życia ubezpieczona udowodniła 9 lat, 9 miesięcy i 14 dni okresów składkowych. Mając na uwadze powyższe ZUS wskazał, iż brak jest podstaw prawnych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

12 W odwołaniu od powyższej decyzji D. L. wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy podnosząc, że mimo złożonego sprzeciwu nie została poddana badaniu przez komisję lekarską, która wydała orzeczenie na podstawie dokumentacji medycznej. Odwołująca wskazała, że odczuwany przez nią ból kręgosłupa uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie, nocami odczuwa bóle rąk i nóg, drętwieją jej ręce co uniemożliwia jej utrzymanie ciężkich przedmiotów. Ubezpieczona wskazała także, iż dodatkowo cierpi na nadciśnienie, przewlekłą niewydolność nerek, często odczuwa zawroty głowy. Jednocześnie ubezpieczona zarzuciła, że ZUS popełnił błąd w zakresie wyliczenia posiadanych przez nią okresów składkowych.

13 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji.

14 Wyrokiem z dnia 27 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

15 Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

16 D. L. urodzona w dniu (...), z zawodu technik rolnik o specjalności uprawa roślin i hodowla zwierząt, w trakcie aktywności zawodowej pracowała jako pracownik produkcyjny, pomoc krawiecka, pracownik przetwórstwa rybnego, kasjer sprzedawca, konfekcjoner materiałów ściernych, operator maszyn, pracownik gospodarczy brygadzista, operator gilotyny poligraficznej, pracownik obsługujący kserokopiarkę, robotnik gospodarczy, doradca klienta.

17 W okresie od 3 stycznia 2023 r. do 1 czerwca 2023 r. ubezpieczona była uprawniona świadczenia rehabilitacyjnego z uwagi na rozpoznanie zespołu bólowego kręgosłupa C, TH i L/S w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych i skoliozy piersiowej.

18 W dniu 4 lipca 2023 r. D. L. złożyła wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

19 W ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę tj. od 4 lipca 2013 r. do 3 lipca 2023 r. ubezpieczona udowodniła 2 lata, 8 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych (po ograniczeniu okresów nieskładkowych do 1/3 udowodnionych okresów składkowych).

20 Ostatnie ubezpieczenie D. L. ustało 1 czerwca 2023 r.

21 W dniu 28 listopada 2023 r. ubezpieczona była konsultowana przez lekarza konsultanta ZUS z zakresu ortopedii, który rozpoznając u D. L. chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa C, Th, L stwierdził, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy.

22 Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem zaocznym z dnia 7 grudnia 2023 r. rozpoznając u ubezpieczonej: zespół bólowy kręgosłupa C, TH i L/S w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych i skoliozy piersiowej, przewlekłą niewydolność nerek i anemię z niedoboru Fe w wywiadzie stwierdził, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy.

23 Po złożeniu przez ubezpieczoną sprzeciwu od powyższego orzeczenia komisja lekarska ZUS, orzeczeniem zaocznym z dnia 15 stycznia 2024 r., wydanym po analizie dokumentacji medyczno-orzeczniczej, rozpoznała u ubezpieczonej zespół bólowy kręgosłupa C, TH i L/S w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych i skoliozy piersiowej. Komisja lekarska ZUS stwierdziła, że stopień naruszenia sprawności organizmu w przebiegu istniejących schorzeń z uwzględnieniem wieku, kwalifikacji zawodowych nie powoduje długotrwałej niezdolności do pracy.

24 Z powodu rozpoznanych zmian zwyrodnieniowych ubezpieczona leczy się w Poradni (...), nie była leczona szpitalnie i operacyjnie, z uwagi na rozpoznane u ubezpieczonej nadciśnienie tętnicze jest monitorowana specjalistycznie.

25 Aktualnie u ubezpieczonej rozpoznaje się:

26 - zespół bólowy kręgosłupa w wywiadzie z zachowaną funkcją chwytną i lokomocyjną,

27 - nadciśnienie tętnicze monitorowane specjalistycznie.

28 Ubezpieczona jest zdolna do pracy. Okresowo występujący zespół bólowy kręgosłupa piersiowego może być leczony ambulatoryjnie w ramach zwolnienia lekarskiego. W badaniu klinicznym ubezpieczonej nie występują liczne odchylenia od stanu prawidłowego w obrębie narządu ruchy oraz układu nerwowego.

29 Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawie przepisów praw niżej powołanych Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione.

30 Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 57 i 58 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 w brzmieniu obowiązującym w dacie wyrokowania; powoływana dalej jako: ustawa emerytalno-rentowa), renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnił następujące warunki:

31 1) jest niezdolny do pracy,

32 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy - tj. 5 lat pracy w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy,

33 3) niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia, lub w okresie równorzędnym z okresem ubezpieczenia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od daty ustania tych okresów - warunku tego nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

34 Natomiast definicję niezdolności do pracy zawiera art. 12 tej ustawy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy emerytalnej niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przy czym, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej (art. 12 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej).

35 Z kolei, w myśl art. 13 ustawy emerytalno-rentowej, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:

36 - stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,

37 - możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

38 Następnie Sąd Okręgowy zaznaczył, że z powyższego wynika, iż pojęcie utraty zdolności do pracy zarobkowej obok elementu ekonomicznego, polegającego na obiektywnej utracie możliwości zarobkowania, zawiera w sobie również element biologiczny, czyli naruszenie sprawności organizmu. Naruszenie to należy oceniać pod kątem możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji. Z całkowitą niezdolnością do pracy mamy zatem do czynienia w sytuacji utraty zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, przy czym zgodnie z art. 13 ust. 4 zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAP 2002/15/369). Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy w tzw. normalnych warunkach. Częściowa niezdolność do pracy jest z kolei wynikiem utraty w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Wyjaśnić przy tym należy, iż o częściowej niezdolności do pracy nie decyduje sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (vide: wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAP 2002/14/343).

39 Dalej sąd pierwszej instancji przypomniał, że kwestią poddaną pod rozwagę Sądu w niniejszym postępowaniu była ocena, czy D. L. spełnia wszystkie warunki przyznania jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przy czym, na względzie należało mieć to, że wszystkie warunki wymienione w przepisach art. 57 i 58 ustawy emerytalno-rentowej muszą być spełnione łącznie.

40 W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy zajął się kwestią zdolności ubezpieczonej do pracy. Ustalenia w tym przedmiocie zostały poczynione przez Sąd w oparciu o analizę dokumentacji medycznej zgromadzonej w aktach rentowych oraz w szczególności na podstawie przeprowadzonego w toku postępowania sądowego dowodu z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu neurologii - B. M., ortopedii - A. K., tj. biegłych o specjalności obejmującej schorzenia występujące u wnioskodawczyni.

41 Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości sądu meriti. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji oraz w sposób rzetelny, stąd też Sąd ocenił je jako wiarygodne. Tak samo ocenił Sąd złożoną w sprawie opinię biegłych sądowych. Biegli postawili wyraźne rozpoznanie odnośnie schorzeń ubezpieczonej występujących u niej w chwili wydawania przez organ rentowy zaskarżonej decyzji i ich wpływu na zdolność do pracy.

42 Sąd Okręgowy miał na uwadze, że w opinii biegłych z zakresu ortopedii i neurologii rozpoznane u ubezpieczonej schorzenia (zespół bólowy kręgosłupa w wywiadzie z zachowaną funkcją chwytną i lokomocyjną, nadciśnienie tętnicze monitorowane specjalistycznie), nie powodują u niej niezdolności do pracy. W trakcie przeprowadzonego badania klinicznego biegli nie stwierdzili występowania licznych odchyleń od stanu prawidłowego w obrębie narządu ruchy oraz układu nerwowego. W opinii biegłych okresowo występujący zespół bólowy kręgosłupa piersiowego może być leczony ambulatoryjnie w ramach zwolnienia lekarskiego.

43 Jednocześnie sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że specyfika oceny dowodu z opinii biegłych wyraża się w tym, iż sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd - który nie posiada wiadomości specjalnych - tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Kryteria oceny tego dowodu stanowią również: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen powszechnej (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1354/00, LEX nr 77046).

44 Mając na uwadze powyższe oraz to, że opinia wydana przez biegłych z zakresu ortopedii i neurologii jest w ocenie sądu meriti kompletna oraz racjonalnie uzasadniona, a wnioski w niej zawarte zgodne z wiedzą oraz zasadami doświadczenia życiowego, Sąd uznał ją za pełnowartościowy materiał dowodowy i na ich podstawie dokonał ustaleń faktycznych w sprawie.

45 W ocenie tego Sądu dowód z opinii biegłych nie został również w sposób skuteczny zakwestionowany w toku postępowania, jako że ubezpieczona nie złożyła do opinii biegłych właściwie żadnych merytorycznych z punktu widzenia nauk medycznych zastrzeżeń, które dawałyby podstawy do zakwestionowania wniosków opinii.

46 Ponadto Sąd Okręgowy wyjaśnił, że o nabyciu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie mogą przesądzać subiektywne odczucia osoby ubezpieczonej. Również sam fakt stwierdzenia choroby nie jest równoznaczny z nabyciem prawa do renty. Istnienie schorzeń powodujących konieczność pozostawania w stałym leczeniu nie stanowi bowiem samodzielnej przyczyny uznania częściowej niezdolności do pracy chociaż w pewnych okresach wymaga czasowych zwolnień lekarskich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2005 r., II UK 288/04, OSNPU 2006/5-6/99); o niezdolności do pracy nie decyduje bowiem sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAP 2002/14/343). W konsekwencji biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodujące naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji, przesądza brak prawa do tego świadczenia.

47 Na podstawie zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, iż aktualny obraz schorzeń D. L. nie dawał podstaw do stwierdzenia u niej istnienia niezdolności do pracy. Z uwagi na powyższe uznać należało, iż ubezpieczona nie spełniła podstawowej przesłanki przyznania jej prawa do renty, wobec czego niecelowe było badanie spełnienia przez nią pozostałych przesłanek nabycia prawa do świadczenia.

48 Dla porządku jednak Sąd Okręgowy wskazał, że załączone do odwołania kopie świadectw pracy i zaświadczeń zleceniodawców nie mają wpływu na zmianę wysokości ustalanego przez organ rentowy stażu ubezpieczeniowego D. L. w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę. Z analizy karty przebiegu zatrudnienia wynika, iż wszystkie okresy zatrudnienia (w tym okresy wykonywania umów zlecenia) mające wpływ na ustalony przez ZUS wymiar okresów składkowych i nieskładkowych zostały przez organ rentowy uwzględnione.

49 Mając powyższe na względzie, wobec braku podstaw do uwzględnienia odwołania, Sąd na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił je jako bezzasadne.

50 Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodziła się D. L., która działając przez pełnomocnika ustanowionego dla niej z urzędu, w wywiedzionej apelacji zarzuciła mu:

51 a) naruszenie przepisu postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 286 k.p.c. poprzez niezażądanie przez sąd pierwszej instancji ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii biegłych pomimo zgłoszenia przez ubezpieczoną D. L. uzasadnionych zastrzeżeń;

52 b) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że ubezpieczona D. L. jest osobą zdolną do pracy, mimo że zgromadzona dokumentacja medyczna świadczy o tym, iż ograniczenie ruchomości kręgosłupa w związku z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa głównie w odcinku Th, nie ulegające poprawie mimo leczenia farmakologicznego i rehabilitacji, nie pozwala ubezpieczonej na podjęcie pracy,

53 c) naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 57 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej poprzez nie ustalenie przez Sąd możliwości wykonywania przez ubezpieczoną dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycje psychofizycznych,

54 W związku z powyższym apelująca wniosła o:

55 - zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 23 stycznia 2024 r. nr (...) poprzez przyznanie ubezpieczonej D. L. prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

56 - zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

57 ewentualnie

58 - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za postępowanie apelacyjne,

59 a także,

60 - przyznanie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonej z urzędu według norm przepisanych; jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że powyższe koszty nie zostały dotychczas uiszczone w całości ani w części.

61 Nadto apelująca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 20 stycznia 2025 r., wydanego przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej (...), na fakt niemożności wykonywania przez ubezpieczoną pracy zawodowej, albowiem dowód ten został pozyskany przez ubezpieczoną już po dniu wydania wyroku sądu pierwszej instancji.

62 W uzasadnieniu skarżąca między innymi podniosła, że złożyła zastrzeżenia do opinii biegłych, która stała się podstawą wyrokowania przez Sąd Okręgowy, wskazując, że:

63 - podczas badania przez biegłych nie pytano jej o to, jakiego charakteru są odczuwane przez nią bóle kręgosłupa (są one ciągłe, w czasie wykonywania codziennych czynności, podczas odczuwania bólu ubezpieczona nie może złapać oddechu i nadmiernie się poci),

64 - zespół bólowy nie jest okresowy, tylko ciągły, od około 4 lat, nie jest możliwy do leczenia w ramach zwolnienia lekarskiego,

65 - wskazywanie w treści opinii, że ubezpieczona rozwiązuje krzyżówki, ogląda telewizję czy posiada komórkę do kontaktu nie ma żadnego znaczenia dla celów, dla których biegli zostali powołani, czyli zbadania faktu niezdolności ubezpieczonej do pracy,

66 - biegli nie wzięli pod uwagę badań obrazowych kręgosłupa (w szczególności tomografu komputerowego i RTG, których wyniki znajdują się w aktach sprawy),

67 - nie zapytano o czynności, które sprawiają ubezpieczonej ból,

68 - nie zapytano ubezpieczonej, jakie leki przeciwbólowe przyjmuje i czy przynoszą one całkowitą ulgę (tak się nie dzieje).

69 Kwestie podniesione przez ubezpieczoną winny być wyjaśnione przez biegłych na przykład w drodze uzupełniającej opinii ustnej. Sąd jednak nie dopuścił takiego dowodu, co więcej, nie odniósł się do zastrzeżeń ubezpieczonej w żaden sposób.

70 Jednocześnie apelująca podniosła, że jeżeli strona zgłasza zastrzeżenia do pisemnej opinii biegłego to nieuwzględnienie tego wniosku stanowi uchybienie procesowe uzasadniające zaskarżenie wyroku, gdyż może ono prowadzić do sprzeczności pomiędzy zebranym w sprawie materiałem a stanem rzeczywistym, a w konsekwencji wpłynąć na wynik sprawy. Nie można wykluczyć, że dopiero ustne wyjaśnienie biegłego pozwoli na pełne wyjaśnienie sprawy. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie może ograniczać się do złożenia przez biegłego pisemnej opinii do akt sprawy, a biegły powinien zostać wezwany na rozprawę, aby strony mogły mu zadawać pytania. Żądanie ustnego wyjaśnienia opinii stanowi uprawnienie, a nie obowiązek sądu, jednak staje się jego obowiązkiem nie tylko wtedy, kiedy wyjaśnień takich wyraźnie domagają się strony, lecz także wtedy, kiedy strony podnoszą zastrzeżenia wymagające wyjaśnień, czy kiedy sąd zauważa braki bądź nielogiczności w opinii pisemnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2018 r., I PK 11/17, z powołaniem się na wyroki tego Sądu: z dnia 14 marca 1975 r., II CR 34/75; z dnia 20 stycznia 1989 r., II CR 310/88; z dnia 28 października 2008 r., I UK 84/08; z dnia 17 marca 2017 r., III CSK 84/16) (A. Turczyn [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-505(39). Tom I, red. O. M. Piaskowska, SIP LEX).

71 Ponadto, skarżącą zarzuciła, że nie sposób - jak czyni to sąd pierwszej instancji - wymagać od ubezpieczonej, która przecież nie jest lekarzem, aby przedstawiła „merytoryczne z punktu widzenia medycznego” zastrzeżenia. Zdaniem apelująca przedstawiła ona argumenty przemawiające za tym, dlaczego nie zgadza się z opinią biegłego, co powinno skutkować odpowiednią reakcją procesową Sądu - dopuszczeniem dowodu z uzupełniającej opinii biegłych lub dopuszczeniem dowodu z opinii innych biegłych (tym bardziej, że Sąd nie zobowiązywał ubezpieczonej, aby wniosła o opinię uzupełniającą czy innych biegłych, a jedynie, aby wniosła ewentualne zastrzeżenia, co uczyniła).

72 Nadto ubezpieczona zarzuciła, że Sąd zupełnie pominął kwestię wpływu doznawanych przez nią schorzeń na zdolność do pracy zgodnie z posiadanymi przez nią kwalifikacjami. W ocenie skarżącej ani biegli, ani Sąd orzekający nie dokonali analizy kwestii posiadanego przez nią doświadczenia zawodowego i kwalifikacji oraz wpływu powyższych na jej niezdolność do pracy, pomimo że ubezpieczona wskazywała, że „do pracy biurowej nie jestem przygotowana, nie mam doświadczenia ani stażu, moje całe życie pracowałam ciężko - fizycznie”. Z powyższym korespondują zgromadzone w aktach sprawy świadectwa pracy, a także wykształcenie ubezpieczonej - posiada ona bowiem tytuł technika - rolnika.

73 W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie w całości i w pełni podzielając argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Organ rentowy zaznaczył, że Sąd jako, iż nie dysponuje wiedzą medyczną, dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych z zakresu schorzeń, na które cierpi ubezpieczona tj. z zakresu ortopedii i neurologii. W ocenie biegłych, wnioskodawczyni nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Zdaniem organu sąd pierwszej instancji, na podstawie zebranego materiału dowodowego, dokonał wszechstronnej analizy sprawy, a co za tym idzie prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i wyciągnął na ich podstawie nie budzące zastrzeżeń wnioski. Sąd prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego. Zatem w ocenie organu rentowego apelacja wnioskodawczyni jest bezzasadna w całości.

74 Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

75 Apelacja ubezpieczonej okazała się nieuzasadniona.

76 W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Sąd odwoławczy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i rozważania prawne przedstawione przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania w tym miejscu (art. 387 § 2¹ pkt. 1 i 2 k.p.c.).

77 W pierwszej kolejności należy jednak wyjaśnić, że zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

78 1) jest niezdolny do pracy;

79 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;

80 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i pkt 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11, 12 i pkt 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, pkt 5 lit. a, pkt 6 i 12, oraz w okresach pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;

81 4) nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

82 Natomiast zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy, warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej 5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Przy czym, okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 zd. 1).

83 W sprawie bezspornym jest, że D. L. na dzień złożenia wniosku o rentę (4 lipca 2023 r.) miała już ukończony 30 rok życia - jest bowiem urodzona w (...) r., zatem miała już ukończone 54 lata. Natomiast w ostatnim 10 leciu przed dniem złożenia wniosku o rentę, czyli w okresie od 4 lipca 2013 r. do 3 lipca 2023 r. wykazała jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zamiast wymaganych co najmniej 5 lat, a cały okres składkowy wykazany przez ubezpieczoną to 9 lat, 9 miesięcy i 14 dni.

84 Sąd odwoławczy miał także na uwadze, że D. L. w toku postępowania, a także w apelacji, wskazała, że zespół bólowy kręgosłupa odczuwa od około 4 lat (czyli od 2021 r.). Dlatego Sąd Apelacyjny zapoznał się z kartą przebiegu zatrudnienia D. L. (k. 19 akt ZUS) oraz zestawieniem okresów ubezpieczenia (k. 20 akt ZUS) i ustalił, że w żadnym 10 leciu od 2010 r. zaczynając ubezpieczona nie legitymuje się okresem co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Zatem ubezpieczona nie spełnia warunku określonego w art. 57 ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt. 5 i art. 58 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej, do przyznania wnioskowanego świadczenia.

85 Podkreślić przy tym trzeba, że w myśl art. 57 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej wszystkie wymienione w przepisie warunki (pkt. 1 do 3) muszą być spełnione łącznie, aby można było przyznać prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Brak spełnienia, któregokolwiek z tych warunków czyni niemożliwym przyznania prawa do renty.

86 Skoro ubezpieczona bezspornie nie spełnia warunku omówionego powyżej to badanie stanu zdrowia i nawet ustalanie niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy emerytalno-rentowej nie doprowadziłoby do przyznania wnioskowanego świadczenia.

87 W tej sytuacji zarzuty apelacji koncentrujące się na okolicznościach dotyczących stanu zdrowia ubezpieczonej nie mogły doprowadzić do postulowanej zmiany wyroku.

88 Dla porządku należy tylko wskazać w odpowiedzi na zarzut apelacji naruszenia przepisu postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 286 k.p.c. poprzez niezażądanie przez sąd pierwszej instancji ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii biegłych pomimo zgłoszenia przez ubezpieczoną D. L. uzasadnionych zastrzeżeń, że zarzut ten jest chybiony. W tym zakresie trzeba zwrócić uwagę na utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, której przykładem jest postanowienie tego Sądu z dnia 26 września 2023 r., III USK 13/23 (LEX nr 3607072), w którym wyjaśniono, że okoliczność, iż zgodnie z art. 286 k.p.c. sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych, wcale nie oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne, potrzeba taka może bowiem wynikać z okoliczności sprawy i podlega ocenie sądu orzekającego. Sąd ma obowiązek dopuszczenia takiego dowodu wówczas, gdy zachodzi tego potrzeba, w szczególności, gdy w sprawie zostały wydane sprzeczne opinie biegłych, czy nie wyjaśnione istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest jednak tak, że z przepisu tego można wyprowadzić powinność Sądu warunkowaną stanowiskiem strony niezadowolonej z dotychczasowych wypowiedzi biegłych.

89 Natomiast w niniejszej sprawie ustalenia w przedmiocie stanu zdrowia ubezpieczonej oraz jej zdolności do pracy poczynione zostały przez sąd pierwszej instancji w oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej, jak również na podstawie przeprowadzonego przez ten sąd dowodu z opinii zespołu biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu ortopedii i neurologii, tj. schorzeń eksponowanych przez ubezpieczoną. Przeprowadzone w ten sposób postępowanie dowodowe pozwoliło ustalić, że u ubezpieczonej występują: zespół bólowy kręgosłupa w wywiadzie z zachowaną funkcja chwytną i lokomocyjną, oraz nadciśnienie tętnicze monitorowane specjalistycznie. Schorzenia te jednak nie czynią ubezpieczonej osobą niezdolną do pracy.

90 Wobec zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że ubezpieczona jest osobą zdolną do pracy mimo przedłożonej dokumentacji medycznej, należy przypomnieć, że renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego związanym z istnieniem w organizmie osoby ubezpieczonej stanu chorobowego skutkującego obiektywnie oceną niezdolności do pracy. W postępowaniu sądowym ocena niezdolności do pracy, a co za tym idzie również weryfikacja orzeczeń lekarzy orzeczników, wymaga zasięgnięcia wiadomości specjalnych. Podstawowym więc dowodem w sprawach o rentę jest dowód z opinii biegłego. W takim wypadku sąd nie może poczynić ustaleń sprzecznych z opinią biegłego, jeśli jest ona prawidłowa i jeżeli odmienne ustalenia nie mają oparcia w pozostałym materiale dowodowym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 27 listopada 1974 r., II CR 748/74, LEX 7618; 18 września 2014 r., I UK 22/14, LEX nr 1545137; 24 czerwca 2015 r., I UK 345/14, LEX nr 1771399). Zważyć należy, że w niniejszej sprawie opinię zespołu biegłych ortopedy i neurologa, poprzedzała analiza zgromadzonej dokumentacji medycznej, dokładny wywiad, badania przedmiotowe i opisy stanu zdrowia ubezpieczonej. Badania zostały przeprowadzone rzetelnie, wnioski opinii są jednoznaczne i kategoryczne, korespondują z treścią dokumentacji medycznej oraz logicznie wynikają z opisu przebiegu badań. Z tych powodów brak jest przesłanek do negowania prawidłowości sporządzonej opinii.

91 Nadto należy także uwzględnić fakt, że opinia biegłych sądowych w zakresie ustalenia braku niezdolności do pracy w okresie od zakończenia pobierania świadczenia rehabilitacyjnego do dnia wydania zaskarżonej decyzji (23 stycznia 2024 r.) potwierdziły stanowisko zajęte przez lekarza orzecznika ZUS w orzeczeniu z dnia 7 grudnia 2023 r. i komisję lekarską ZUS w orzeczeniu z dnia 15 stycznia 2024 r.

92 Przy czym, zgłaszane i akcentowane przez ubezpieczoną pogorszenie jej stanu zdrowia po wydaniu zaskarżonej decyzji nie mogło wpłynąć na ocenę prawidłowości decyzji z dnia 23 stycznia 2024 r., ponieważ na ten dzień niezdolność do pracy nie występowała. W sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy sąd zawsze bierze pod uwagę stan zdrowia ubezpieczonego na dzień wydania zaskarżonej decyzji badając jej zgodność z prawem pod względem formalnym i merytorycznym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005/3/43; z dnia 7 lutego 2006 r., I UK 154/05, LEX nr 272581 czy z dnia 25 września 2014 r., I UK 181/14, LEX nr 1537266). Dlatego też, późniejsza ewentualna zmiana stanu zdrowia ubezpieczonej, nie jest podstawą do uznania owej decyzji za wadliwą i jej zmiany. Zaistnienie po wydaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżonej decyzji nowych okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie stanu zdrowia, bądź na powstanie nowych schorzeń, mogło jedynie stanowić podstawę nowego wniosku do organu rentowego o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W sytuacji ubezpieczonej - jak wskazano na wstępie tej części rozważań, podstawowym brakiem jest brak wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, ponieważ nawet wystąpienie całkowitej niezdolności do pracy przy omówionym braku czyni niemożliwym przyznanie świadczenia rentowego. Dlatego zaświadczenie o stanie zdrowia dołączone do apelacji nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

93 Dalej ustosunkowując się do treści apelacji zauważyć należy, że o niezdolności do pracy w rozumieniu ustawy emerytalno-rentowej nie świadczy ilość przedłożonej dokumentacji medycznej, ale stopień naruszenia sprawności organizmu spowodowany występującymi schorzeniami i to - jak wskazano powyższej - na określoną datę. Tę zaś przesłankę prawa do renty ustala sąd ubezpieczeń społecznych na podstawie opinii biegłych sądowych tj. lekarzy o specjalnościach adekwatnych do schorzeń ubezpieczonej. Tylko bowiem biegli sądowi są niezależni od ubezpieczonej, sądu i organu rentowego. Lekarze specjaliści podejmują się funkcji biegłego sądowego składając stosowną przysięgę, że będą swoją pracę wykonywali rzetelnie na podstawie własnej wiedzy, doświadczenia życiowego i zawodowego. W niniejszej sprawie opinia biegłych dostarczyła danych potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy.

94 Nadto w kontekście zarzutów apelacji powtórzenia wymaga, że sam fakt stwierdzenia choroby nie jest równoznaczny ze stwierdzeniem niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalno-rentowej. Samo istnienie schorzeń powodujących konieczność pozostawania w stałym leczeniu nie stanowi zatem samodzielnej przyczyny uznania częściowej niezdolności do pracy, chociaż w pewnych okresach wymaga czasowych zwolnień lekarskich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2005 r., II UK 288/04, OSNP 2006/5-6/99).

95 Uwzględniając powyższe Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a wniesiona od niego apelacja jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił ją w całości (punkt I sentencji wyroku).

96 O kosztach zastępstwa procesowego, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., przyznając pełnomocnikowi ubezpieczonej od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie kwotę 360 zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, działając na podstawie § 16 ust. 1 pkt. 2 w związku z § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764), mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika i jego zaangażowanie w wyjaśnieniu sprawy (punkt II sentencji wyroku).

97 sędzia Urszula Iwanowska