Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 sierpnia 2025 r., III AUa 64/25

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 sierpnia 2025 r., III AUa 64/25

Tekst

1 sygn. akt III AUa 64/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 13 sierpnia 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie sędziego Urszuli Iwanowskiej, po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2025 r., w S., na posiedzeniu niejawnym,

4 sprawy z odwołania M. M.

5 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

6 o odsetki

7 na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt IV U 635/24,

8 I. zmienia zaskarżony wyrok w zakresie odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego i przyznaje te odsetki od dnia 1 sierpnia 2023 r. oraz oddala odwołanie o przyznanie prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego za okres od 21 czerwca 2023 r. do 31 lipca 2023 r.;

9 II. oddala apelację w pozostałym zakresie.

10 sędzia Urszula Iwanowska

11 sygn. akt III AUa 64/25

Uzasadnienie

12 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 9 września 2024 r., odmówił M. M. prawa do wypłaty odsetek za zwłokę z tytułu wypłaty świadczenia uzupełniającego za okres od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2024 r. i dodatku pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2023 r. do 30 listopada 2023 r. wskazując, że ustalony termin płatności obu świadczeń to „20” dzień, prawomocny wyrok Sądu wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 czerwca 2024 r., decyzje o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego i o przyznaniu świadczenia uzupełniającego zostały wydane 26 czerwca 2024 r., a należne wyrównanie zostało wypłacone wraz z wypłatą świadczeń za lipiec 2024 r. Zatem, zdaniem organu rentowego wydanie decyzji i wypłata świadczenia nastąpiły w terminie. Nadto Sąd w wyroku nie stwierdził prawa do odsetek od należnego wyrównania.

13 W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie obu świadczeń.

14 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji.

15 Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienia zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej M. M. prawo do odsetek za opóźnienie w wypłacie dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego w obu wypadkach za okres od dnia 21 czerwca 2023 r. do dnia wypłaty tych świadczeń w należnej wysokości.

16 Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

17 M. M. urodziła się w dnu (...)W dniu (...) ukończyła wiek 75 lat.

18 Od (...) jest uprawniona do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

19 W dniu 27 lutego 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Tego samego dnia złożyła wniosek o przyznanie świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, oświadczając, że ma ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 1.338 zł brutto - 1.217,98 zł netto.

20 Składając powyższe wnioski, M. M. dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia na druku ZUS OL-9 wypełnionym przez lekarza, w którym jako chorobę podstawową wskazano schizofrenię i zespół depresyjny, zaś schorzenia ortopedyczne i boleriozę jako współistniejące. Konsultant ZUS - lekarz internista i specjalista medycyny rodzinnej w swojej opinii z dnia 30 marca 2023 r. wskazał, że M. M. przebyła w styczniu i w lutym 2022 r. cementoplastykę trzonów Th11 i Th12 z powodu kompresyjnego złamania w przebiegu osteoporozy. Skargi na bóle kręgosłupa z promieniowaniem do kończyn dolnych, nasilających się po przeciążeniu. Ponadto stwierdził, że była wcześniej leczona z powodu schizofrenii, ale trudno uzyskać informację, jakie są obecnie objawy tej choroby, poza bezsennością. Rozpoznał u niej schizofrenię i osteoporozę ze złamaniem patologicznym trzonów kręgów Th11 i Th12. W opinii konsultanta, M. M. jest trwale niezdolna do zatrudnienia, nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Lekarz orzecznik ZUS w dniu 11 kwietnia 2023 r. rozpoznał u niej następujące schorzenia:

21 - osteoporozę ze złamaniem patologicznym trzonów kręgów Th11 i Th12,

22 - schizofrenię paranoidalną,

23 - boreliozę.

24 Orzeczeniem z dnia 11 kwietnia 2023 r. lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u M. M. niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na podstawie dokumentacji medycznej i opinii lekarza konsultanta ZUS.

25 Od powyższego orzeczenia ubezpieczona wniosła sprzeciw. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 17 maja 2023 r. nie stwierdzono u M. M. niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na podstawie dokumentacji medycznej. Komisja lekarska ZUS rozpoznała u niej następujące schorzenia:

26 - schizofrenię,

27 - osteoporozę ze złamaniem patologicznym trzonów kręgów Th11 i Th12, po cementoplastyce w styczniu 2022 r. i lutym 2022 r.,

28 - zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa L/S,

29 - przebyta cholecystektomia laparoskopowa z powodu kamicy żółciowej w grudniu 2022 r.

30 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na podstawie tych orzeczeń lekarskich decyzjami z dnia 2 czerwca 2023 r. odmówił M. M. prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

31 Od obu decyzji M. M. wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w Koszalinie. W toku postępowania odwoławczego toczącego się pod sygnaturą IV U 367/23, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 10 listopada 2023 r. przyznał M. M. prawo do dodatku pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2023 r., w związku z ukończeniem 75 roku życia, ustalając jego kwotę na 294,39 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r. dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów z zakresu ortopedii i psychiatrii na okoliczność ustalenia, na podstawie wyników badania ubezpieczonej oraz analizy jej dokumentacji medycznej, czy M. M. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, tj. czy stwierdza się u niej naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, czy ewentualna niezdolność do samodzielnej egzystencji ma charakter okresowy lub trwały.

32 Biegły lekarz psychiatra rozpoznał u M. M. przewlekłą chorobę psychiczną w postaci schizofrenii paranoidalnej. Opinia została wydana na podstawie analizy dokumentacji medycznej. W uzasadnieniu biegły wskazał, że oceniając zdolność do samodzielnej egzystencji osoby chorej psychicznie nie należy brać pod uwagę fizycznej zdolności do samoobsługi. Taka osoba może być sprawna fizycznie, ale z powodu zaburzeń psychicznych nie będzie wykonywać szeregu czynności, ponieważ nie będzie tego chciała. Czasami takie osoby nie jedzą, jeśli się im nie przypomni, a nawet wręcz nakarmi. W przypadku M. M. jest problem z utrzymaniem higieny. Kolejnym, bardzo istotnym problemem jest, że nie bierze ona systematycznie leków, z dokumentacji medycznej wynika, że okresowo stan jej pogarsza się, w sensie występowania jej omamów słuchowych i dziwacznych urojeń. Osoba w ostrej psychozie może być groźna dla siebie i otoczenia. Branie leków jest wymogiem bezwzględnym. Powinna mieć opiekuna, który będzie tego pilnował. Oceniając zdolność do samodzielnej egzystencji, należy zadać pytanie, czy osoba z zaawansowaną chorobą psychiczną, pozostawiona zupełnie sama, dałaby sobie radę. Odpowiedź brzmi, że zdecydowanie nie. Nie dałaby sobie rady z czynnościami dnia codziennego, doszłoby do zaostrzenia choroby i ostatecznie skończyłaby w domu pomocy społecznej. Już teraz pozostaje w pomocy środowiskowej. M. M. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a biorąc pod uwagę, zaawansowanie jej choroby i wiek, nic nie wskazuje, ażeby jej stan zdrowia uległ poprawie, stąd niezdolność do samodzielnej egzystencji według biegłego ma charakter stały od dnia złożenia wniosku. W zakreślonym przez Sąd terminie strony nie wniosły zarzutów do opinii biegłego. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. uchylił swoje postanowienie z dnia 30 sierpnia 2023 r. odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu ortopedii.

33 Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił zaskarżone decyzje ZUS z dnia 2 czerwca 2023 r. w ten sposób, że przyznał M. M. prawo do dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego od 1 lutego 2023 r. na stałe. Przewodnicząca komisji lekarskich ZUS w piśmie z dnia 8 maja 2024 r. po zapoznaniu się z opinią biegłego psychiatry, zgodziła się z jej treścią. Z uwagi na treść stanowiska Przewodniczącej, odstąpiono od wniesienia apelacji od wyroku. Wyrok Sądu uprawomocnił się z dniem 8 czerwca 2024 r. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami ZUS został doręczony Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 czerwca 2024 r.

34 Decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r., wykonując wyrok Sądu z dnia 26 kwietnia 2024 r., Zakład przyznał M. M. prawo do dodatku pielęgnacyjnego od 1 lutego 2023 r. na stałe. Wskazał, że od 1 grudnia 2023 r. dodatek ten był wypłacany z tytułu osiągnięcia 75 roku życia. Zakład ustalił termin płatności świadczenia na 20 dzień każdego miesiąca. Odnotował, że wysokość emerytury wynosi 1.780,96 zł i przysługuje do niej dodatek pielęgnacyjny w kwocie:

35 - od 1 lutego 2023 r. - 256,44 zł,

36 - od 1 marca 2023 r. - 294,39 zł,

37 - od 1 marca 2024 r. - 330,07 zł.

38 Należność za okres od 1 lutego 2023 r. do 30 listopada 2023 r. w kwocie 2.905,95 zł wraz ze świadczeniem za lipiec w kwocie 2.111,03 zł, po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 160,29 zł, Zakład przekazał na rachunek w banku w kwocie 4.856,69 zł.

39 Z kolei, decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r., wykonując wyrok Sądu z dnia 26 kwietnia 2024 r., Zakład przyznał M. M. prawo do świadczenia uzupełniającego na stałe w kwocie 500 zł miesięcznie od 1 lutego 2023 r. Za okres od 1 lutego 2023r. do 30 czerwca 2024 r. przysługiwało jej wyrównanie w kwocie 8.500,00 zł. Ustalono, że świadczenie uzupełniające wypłacane będzie wraz z emeryturą. Po raz pierwszy świadczenie uzupełniające wraz z wyrównaniem zostało wypłacone wraz z emeryturą za lipiec 2024 r.

40 W dniu 20 sierpnia 2024 r. do ZUS wpłynęło żądanie M. M. dotyczące wypłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń przyznanych wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 26 kwietnia 2024 r.

41 W odpowiedzi organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję.

42 Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawie przepisów prawa niżej powołanych Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie.

43 Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497; powoływana dalej jako: ustawa systemowa), jeżeli Zakład w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

44 Następnie Sąd Okręgowy podkreślił, że zarówno świadczenie uzupełniające, jak i dodatek pielęgnacyjny są świadczeniami, do których prawo ustala Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Również ten organ jest właściwy do wypłaty obu tych świadczeń.

45 I dalej sąd meriti uznał, że w niniejszej sprawie obiektywnie doszło do opóźnienia w przyznaniu M. M. zarówno prawa do dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Nastąpiło to bowiem dopiero w wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie w sprawie o sygnaturze akt IV U 367/23, w okolicznościach opisanych w stanie faktycznym. W konsekwencji nastąpiło więc opóźnienie w wypłacie świadczenia po stronie organu rentowego. Sporna była natomiast kwestia, czy opóźnienie to było następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność.

46 Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na płaszczyźnie uregulowań art. 85 ust. 1 ustawy systemowej odpowiedzialność w zakresie odsetek za opóźnienie w przyznaniu prawa lub wypłacie świadczenia nie ma absolutnego charakteru. Zgodnie ze zdaniem drugim tego przepisu odpowiedzialność tę wyłącza sytuacja, gdy opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności. Niewystarczające jest, aby wskazane w tym przepisie przesłanki egzoneracji dłużnika były przezeń niezawinione. Mają one bowiem obiektywny, a nie subiektywny charakter. Zawarte w komentowanym unormowaniu określenie "okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności" jest bardziej zbliżone znaczeniowo do używanego w przepisach pojęcia "przyczyn niezależnych" od danego podmiotu, co oznacza, że organ rentowy jest zobowiązany do uiszczenia odsetek od należności głównej zarówno wtedy, gdy można przypisać mu winę w zaistniałym uchybieniu terminowi do ustalenia prawa lub wypłaty świadczenia, jak i wtedy, gdy opóźnienie jest konsekwencją zdarzeń od niego zależnych, choć niezawinionych. Przekroczenie terminu do ustalenia prawa lub wypłaty świadczenia może zaś być następstwem uchybień organu rentowego w zakresie wykładni lub stosowania prawa materialnego albo naruszenia przepisów postępowania. W przypadku gdy wyjaśnienie okoliczności warunkujących nabycie prawa do świadczenia następuje dopiero w postępowaniu sądowym, wyłączenie odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w jego przyznaniu ma miejsce wtedy, gdy mimo podjęcia - w ramach posiadanych kompetencji i nałożonych obowiązków - wszystkich niezbędnych czynności, organ ten nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na dokonanie ustaleń faktycznych umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z treścią wniosku ubezpieczonego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2022 r., I USKP 84/21).

47 Dalej sąd meriti podniósł, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż zawarte w art. 85 ust. 1 ustawy systemowej określenie "nie ustalił prawa do świadczenia" oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2001 r., II UKN 402/00, OSNAP 2002/20/501; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17 sierpnia 2017 r., III AUa 772/16). W tym drugim wypadku chodzi o takie sytuacje, w których organ rentowy, odmawiając przyznania świadczenia, naruszył przepisy prawa materialnego określające przesłanki nabycia prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego, przy czym dla powstania obowiązku wypłaty odsetek konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa przez organ rentowy, prawomocnym wyrokiem sądu zmieniającym decyzję organu rentowego i przyznającym prawo do tego świadczenia. Błędy organu rentowego stanowiące podstawę obowiązku wypłaty odsetek można podzielić na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Z błędem w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa mamy do czynienia wówczas, gdy na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego i po ustaleniu niezbędnych okoliczności organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, ponieważ dokonuje błędnej interpretacji obowiązujących przepisów mających zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Bardziej złożoną jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych, jako przesłanki uzasadniającej odpowiedzialność organu rentowego z tytułu wypłaty odsetek za opóźnienie. Możliwa jest bowiem sytuacja, że przyznanie prawa do świadczenia nastąpi na skutek ustaleń faktycznych sądu. W takiej sytuacji, organ rentowy nie będzie ponosił odpowiedzialności za to opóźnienie, jeśli wykaże że w przepisanym terminie nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie uprawnionemu świadczenia. Przy ustalaniu odpowiedzialności organu rentowego istotne jest uwzględnienie tego czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2011 r., I UK 86/11, G. Prawna 2012/11/8; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2014 r., III AUa 2071/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 maja 2017 r., III AUa 551/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2017 r., III AUa 90/16).

48 Przy czym, Sąd Najwyższy przyjął, że wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, zwłaszcza, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa. Wówczas, gdy organ rentowy w chwili wydania zaskarżonej decyzji, miał wszystkie potrzebne dane pozwalające na wydanie decyzji zgodnej z prawem, a po stronie ubezpieczonego nie występował obowiązek wykazania żadnych innych okoliczności uzasadniających jego wniosek, to dla obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia, nie mogą mieć znaczenia okoliczności dotyczące przebiegu postępowania sądowego, zwłaszcza, gdy w tym postępowaniu nie ustalono żadnych przesłanek wypłaty świadczenia, których wykazanie ciążyło na ubezpieczonym, a które nie były znane (nie mogły być znane) organowi rentowemu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., I UK 191/05 i z dnia 7 kwietnia 2010 r., I UK 345/09). Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach podkreślał, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem, a odmowa przyznania świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub/i zastosowaniu prawa materialnego. W takim przypadku późniejsze wydanie prawomocnego wyroku sądu ubezpieczeń społecznych przyznającego świadczenie i wpływ tego wyroku do organu rentowego nie mają znaczenia dla biegu terminu do wydania decyzji, od upływu którego ubezpieczonemu przysługują odsetki (art. 85 ust. 1 ustawy systemowej w związku z art. 118 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Organ ubezpieczeniowy będzie ponosił odpowiedzialność za wydanie błędnej decyzji, zwłaszcza wtedy gdy przyznanie świadczenia w prawomocnym wyroku sądu nastąpiło bez uwzględnienia żadnych nowych, nieznanych wcześniej organowi ubezpieczeniowemu, okoliczności faktycznych (vide uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., I UK 345/09).

49 Kontynuując sąd pierwszej instancji wskazał, że ogólnie pojęcie błędu organu rentowego w prawie ubezpieczeń społecznych jest rozumiane szeroko i oznacza każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania samego organu rentowego, czy też niewłaściwych działań pracodawców. Okoliczność, czy organ rentowy przy przyznawaniu prawa do świadczenia dopuścił się błędu, powinna być oceniona z uwzględnieniem następujących okoliczności: czy organ rentowy miał możliwość wydania decyzji zgodnej z prawem i czy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia. W przypadku twierdzących odpowiedzi na powyższe pytania, należy uznać, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, nawet gdyby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2022 r., I USKP 84/21, A. Jamróz: Odpowiedzialność organu rentowego za ostatnią okoliczność niezbędną do wydania decyzji, Przegląd Sądowy 2011 r., nr 11- 12, s. 155).

50 I dalej sąd meriti wyjaśnił, że w sprawach o prawo do świadczeń związanych ze stanem zdrowia ubezpieczonego zasadniczo wskazuje się, iż błąd lekarzy orzeczników ZUS w ocenie tego stanu zdrowia jest błędem organu rentowego, za który organ ten ponosi odpowiedzialność, o ile oczywiście organ rentowy w chwili wydania zaskarżonej decyzji dysponował (w ramach posiadanych kompetencji i nałożonych obowiązków) wszystkimi niezbędnymi danymi (w szczególności pełną dokumentacją medyczną) wystarczającym do wydania prawidłowej decyzji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2021 r., I USKP 33/21; wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2016 r., III AUa 580/16). To rygorystyczne stanowisko, dotychczas utrwalone w orzecznictwie, doznaje pewnego wyłomu w sytuacji, gdy ocena stanu zdrowia ubezpieczonego jest na tyle złożona i skomplikowana, iż obiektywnie nie poddaje się jednoznacznej ocenie. Dlatego Sąd Okręgowy wskazał na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2020 r., I UK 78/19, w którym Sąd ten najpierw wyszedł od utrwalonej tezy, iż jeżeli organ rentowy w chwili wydania zaskarżonej decyzji miał wszystkie potrzebne dane pozwalające na wydanie decyzji zgodnej z prawem, a po stronie ubezpieczonego nie występował obowiązek wykazania żadnych innych okoliczności uzasadniających jego wniosek, to dla obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia nie mogą mieć znaczenia okoliczności dotyczące przebiegu postępowania sądowego, zwłaszcza gdy w tym postępowaniu nie ustalono żadnych przesłanek wypłaty świadczenia, których wykazanie ciążyło na ubezpieczonym, a które nie były znane (nie mogły być znane) organowi rentowemu. Tym samym ubezpieczonemu przysługują odsetki od nieprzyznanego w terminie świadczenia, jeśli sąd przyznał prawo do niego na podstawie dokumentów już znanych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Po tym jednak Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli jednak kwestia oceny niezdolności do pracy wyłącznie na podstawie dokumentacji medycznej dostępnej organowi rentowemu nie jest oczywista, na co może wskazywać postępowanie dowodowe przed sądem, w którym wśród opinii biegłych lekarzy odpowiednej specjalności znajduje się również opinia podzielająca stanowisko organu rentowego (lekarza orzecznika), to nie ma podstaw do uznania, iż opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia (jego przyznaniu) było następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy systemowej.

51 Nadto sąd meriti podkreślił, iż od dawna przesądzono w orzecznictwie, że zarzucany przez ZUS brak orzeczenia organu odwoławczego o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie pozbawia ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I UZP 2/11).

52 W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zostało wykazane, że opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego oraz dodatku pielęgnacyjnego nastąpiło z winy Zakładu z przyczyn, za które ponosi on odpowiedzialność. Analiza dowodów zgromadzonych w sprawie prowadziła do wniosku, że organ rentowy rozpoznając wniosek o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego zbyt pobieżnie ocenił stan zdrowia odwołującej. Na etapie postępowania przed organem rentowym zostało złożone zaświadczenie o stanie zdrowia w formie druku OL-9, w którym lekarz wskazał, że chorobą zasadniczą wnioskodawczyni jest schizofrenia. W druku informacja o miejscach leczenia ubezpieczona wskazała, że od wielu lat leczy się na schizofrenię, w tym poradni zdrowia psychicznego. Schorzenia dotyczące sfery zdrowia psychicznego są tak dalece specjalistyczne, że wymagały poszerzonej diagnozy i badania, których organ rentowy w istocie zaniechał, nie powołując w charakterze konsultanta lekarza psychiatry, ewentualnie także psychologa, ani nie domagając się dodatkowej dokumentacji medycznej. Poprzestał jedynie na konsultacji lekarza internisty, który z pewnością nie ma specjalistycznej wiedzy psychiatrycznej czy psychologicznej. Taką opinię lekarza psychiatry uzyskał dopiero sąd w toku postępowania odwoławczego, która była jednoznaczna i kategoryczna w wymowie, na tyle, że organ rentowy nie wniósł do niej zastrzeżeń. Zatem Sąd Okręgowy stwierdził, że organ rentowy wadliwie ocenił stan zdrowia M. M., co doprowadziło do wydania błędnych decyzji odmownych i w dalszej konsekwencji opóźnienia w wypłacie świadczeń, po ich korekcie przez sąd w toku postępowania odwoławczego. W świetle wskazanych zaniechań organu rentowego należało stwierdzić, iż opóźnienie w przyznaniu i wypłacie świadczeń było następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność.

53 Zatem, zdaniem sądu pierwszej instancji, zasadne było żądanie odsetek za opóźnienie w wypłacie dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego. Pozostało zatem ustalić okres, za który odsetki były należne.

54 Następnie Sąd wskazał, że zgodnie z art. 118 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (powoływana dalej jako: ustawa emerytalna), organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nie ustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

55 Według Sądu Okręgowego ostatnią okolicznością niezbędną do wydania decyzji było orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 17 maja 2023 r., skoro na tej podstawie wydano decyzje pierwotnie odmawiające przyznania dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego. Mając na uwadze wskazany w art. 118 ustawy emerytalnej 30 dniowy termin, organ rentowy powinien był wydać obie decyzje najpóźniej w dniu 17 czerwca 2023 r.

56 Natomiast z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustalaniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. nr 12, poz. 104) wynika, że odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń, do dnia wypłaty świadczeń. Ustęp kolejny dodatkowo wskazuje, iż okres opóźnienia w ustalaniu prawa do świadczeń i ich wypłacie liczy się od dnia następującego po upływie terminu na wydanie decyzji, a okres opóźnienia w wypłaceniu świadczeń okresowych liczy się od dnia następującego po ustalonym terminie ich płatności.

57 Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że skoro w dniu 17 czerwca 2023 r. organ winien był wydać prawidłowe decyzje, zaś termin wypłaty świadczeń został ustalony na dzień 20-go każdego miesiąca, to od dnia następnego tj. od dnia 21 czerwca 2023 r. należy liczyć termin aktualizacji prawa do odsetek, tj. w dniu kolejnym po upływie terminu do wypłaty należnych ubezpieczonej świadczeń. Gdyby bowiem ZUS do dnia 17 czerwca 2023 r. wydał prawidłowe decyzje, to w dniu 20 czerwca 2023 r. powinna nastąpić wypłata należnych świadczeń - dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego. Skoro jednak nie nastąpiła, to od dnia następnego po tym dniu przysługują skarżącej należne odsetki od niewypłaconych w terminie świadczeń (należne 21 dnia kolejnych miesięcy co do świadczeń za kolejne miesiące). Odsetki przysługują ubezpieczonej do dnia wypłaty świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego w należnej - prawidłowej wysokości. Tego dnia bowiem organ rentowy spełnił świadczenia i dokonał wypłaty zaległych należności (w aktach ZUS brak jest danych odnośnie konkretnej daty, w której to nastąpiło, stąd wskazano ją opisowo).

58 Uwzględniając powyższe sąd pierwszej instancji na podstawie art. 477¹⁴§ 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej M. M. prawo do odsetek za opóźnienie w wypłacie dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego w obu wypadkach za okres od 21 czerwca 2023 r. do dnia wypłaty tych świadczeń w należnej wysokości.

59 Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie w części przyznający M. M. prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego za okres od 21 czerwca 2023 r. do dnia jego wypłaty nie zgodził się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który w wywiedzionej apelacji zarzucił przy jego wydaniu naruszenie prawa materialnego, t.j.:

60 - art. 85 ust. 1 ustawy systemowej poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ubezpieczonej przysługuje również prawo do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego pomimo, iż ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r., poz. 1649; powoływana dalej jako: ustawa) nie przewiduje wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia uzupełniającego lub wypłacie tego świadczenia i nie odsyła w tym zakresie do przepisu art. 85 ustawy systemowej.

61 Wskazując na powyższe apelujący wniósł o:

62 - zmianę zaskarżonego wyroku w części przyznającej ubezpieczonej prawo do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego za okres od 21 czerwca 2023 r. do dnia jego wypłaty i oddalenie odwołania ubezpieczonej w tym zakresie,

63 - zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm prawem przepisanych.

64 W uzasadnieniu organ rentowy szczegółowo odniósł się do przedstawionego zarzutu.

65 W odpowiedzi na apelacje M. M. wniosła o jej oddalenie.

66 Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

67 Apelacja organu rentowego okazała się w części uzasadniona.

68 Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne i rozważania prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (art. 387 § 2¹ k.p.c.), z wyjątkiem określenia daty początkowej przysługiwania prawa do odsetek od nieterminowo wypłaconego świadczenia uzupełniającego.

69 W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie, dotyczących postępowania w sprawie świadczenia uzupełniającego, wypłaty tego świadczenia oraz wydawania orzeczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1, stosuje się odpowiednio m.in. przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem art. 136 tej ustawy.

70 Z kolei, zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

71 W okolicznościach faktycznych ustalonych w niniejszej sprawie powyżej powołane przepisy stanowią podstawę prawną przyznania prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie także świadczenia uzupełniającego. Skoro w postępowaniu o to świadczenie na mocy art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a jednocześnie świadczenie to należy do zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów, to nie ma wątpliwości, że odnośnie także tego świadczenia ma zastosowanie art. 85 ust. 1 ustawy systemowej.

72 Natomiast w niniejszej sprawie zarówno organowi, jak i sądowi pierwszej instancji umknął fakt obowiązywania w spornym okresie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), w tym jej art. 31zd, który stanowi, że jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, w razie przekroczenia tego terminu Zakład nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego.

73 W sprawie bezspornym i powszechnie znanym jest fakt, że stan epidemii obowiązywał od 20 marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii -Dz. U. poz. 491) do 15 maja 2022 r. (rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 16 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 1028), a stan zmrożenia epidemicznego od 16 maja 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. poz. 1118).

74 Dlatego odsetki od niewypłaconego w terminie świadczenia uzupełniającego przysługują od dnia 1 sierpnia 2023 r., tj. po upływie 30 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego.

75 Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zmienił częściowo zaskarżony wyrok przyznając odsetki za opóźnienie w wypłacie świadczenia uzupełniającego od dnia 1 sierpnia 2023 r. oraz oddalił odwołanie o przyznanie prawa do tych odsetek za okres od 21 czerwca 2023 r. do 31 lipca 2023 r., na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. (punkt I sentencji wyroku), a w pozostałym zakresie apelację organu rentowego jako nieuzasadnioną - na podstawie art. 385 k.p.c. - oddalił (punkt II sentencji wyroku).

76 sędzia Urszula Iwanowska