Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2013 r., III AUa 740/12

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2013 r., III AUa 740/12

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 740/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 13 marca 2013 r.

3 Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSA Iwona Krzeczowska- Lasoń (spr.)

7 Sędziowie:

8 SSA Barbara Mazur

9 SSA Maciej Piankowski

10 Protokolant:

11 stażysta Emilia Romanik

12 po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. w Gdańsku

13 sprawy I. C.

14 przeciwko

15 Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

16 o podjęcie wypłaty emerytury

17 na skutek apelacji I. C.

18 od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt VII U 3257/11

19 1. umorzyć postępowanie apelacyjne w zakresie podjęcia wypłaty emerytury od dnia 22 listopada 2012r.;

20 2. oddala apelację pozostałym zakresie;

21 3. wniosek o wypłatę odsetek przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G..

22 Sygn. akt III AUa 740/12

Uzasadnienie

23 Decyzją z dnia 4 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z urzędu od dnia 1 października 2011 r. wstrzymał ubezpieczonej I. C. wypłatę emerytury z uwagi

24 na kontynuowanie zatrudnienie.

25 Ubezpieczona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia

26 i nakazania pozwanemu podjęcia wypłaty emerytury począwszy od dnia

27 1 października 2011 r. z ustawowymi odsetkami od dnia wstrzymania wypłaty wskazując, że została naruszona zasada ochrony praw nabytych, a ponadto art. 103a ustawy narusza również zasadę bezpieczeństwa prawnego obywateli, zasadę przewidywalności prawa i burzy zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.

28 W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

29 Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r. oddalił odwołanie.

30 Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.

31 Ubezpieczona - urodzona dnia (...) - w dniu 7 marca 2007 r. wystąpiła do pozwanego z wnioskiem o emeryturę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z dnia 27 marca 2007 r. przyznał I. C. prawo do emerytury od dnia 1 marca 2007 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku, przy czym wypłatę świadczenia wstrzymano z uwagi

32 na kontynuowanie zatrudnienia. Decyzją z dnia 27 marca 2009 r. - na wniosek ubezpieczonej - pozwany podjął wypłatę emerytury od dnia 1 marca 2009 r. Emerytura była wypłacana do dnia 30 września 2011 r. Decyzją z dnia

33 4 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu od dnia

34 1 października 2011 r. wstrzymał wypłatę emerytury dla ubezpieczonej. Organ rentowy wskazał, że wypłata emerytury podlega zawieszeniu, ponieważ I. C. kontynuuje zatrudnienie.

35 Okolicznością bezsporną jest, że ubezpieczona w dniu złożenia wniosku

36 o emeryturę, a następnie przez cały okres jej pobierania nieprzerwanie pozostawała

37 i nadal pozostaje w zatrudnieniu. Ubezpieczona bowiem od dnia 1 października

38 1990 r. jest nieprzerwanie zatrudniona w (...) Urzędzie Wojewódzkim

39 w G..

40 W decyzji o przeliczenie emerytury z dnia 17 marca 2011 r. znajduje się informacja, że w przypadku emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury przed

41 1 stycznia 2011 r. prawo do emerytury ulega zawieszeniu z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia u pracodawcy, u którego byli zatrudnieniu bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, jeżeli stosunek pracy nie zostanie rozwiązany przed

42 1 października 2011 r. - bez względu na wiek emeryta i wysokość osiąganych przychodów.

43 Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do zasadności wydania zaskarżonej decyzji i zawieszenia wypłaty emerytury ubezpieczonej z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia.

44 Sąd I instancji wskazał, że ustawą z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy

45 o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r., Nr 257, poz. 726) ustawodawca dokonał zmiany w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

46 i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającej m.in. na wprowadzeniu art. 103a o treści: prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Z mocy art. 28 ustawy zmieniającej przepis art. 103a ustawy emerytalnej jest od 1 października 2011 r. stosowany także do osób, które prawo

47 do emerytury nabyły przed 1 styczniem 2011 r.

48 Sąd Okręgowy zważył, że treść przepisu 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r.

49 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i treść art.

50 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw nie budzą wątpliwości. Ich treść jest jasna i zrozumiała. Nie ma również wątpliwości, że dotyczą w sposób bezpośredni ubezpieczonej, skutkując obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymania wypłaty

51 jej świadczenia emerytalnego, skoro ubezpieczona kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym

52 w decyzji organu rentowego.

53 Ubezpieczona w treści odwołania powołuje się na ochronę praw nabytych

54 i zasadę demokratycznego państwa prawa.

55 Ustosunkowując się do tych zarzutów wskazać trzeba, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 103a ustawy emerytalnej zawieszeniu nie ulega prawo do emerytury lecz wypłata świadczenia emerytalnego. Podkreślić należy, że ochronie z punktu widzenia zasady ochrony praw nabytych podlega prawo do świadczenia, a nie sposób jego ustalania. Niewątpliwie nowelizacja nie pozbawiła ubezpieczonej prawa do emerytury. Prawo I. C. do emerytury zostało bowiem ustalone decyzją z dnia 27 marca 2007 r., po spełnieniu ustawowych przesłanek wymaganych do jego uzyskania. Prawa do świadczenia emerytalnego ubezpieczona nie została pozbawiona. Zmieniono jedynie zasady wypłaty świadczenia w stosunku do osób kontynuujących zatrudnienie. Wskazuje na to usytuowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który to przepis zawarty jest w Dziale VIII odnoszącym się do zasad ustalania świadczeń w rozdziale 2, dotyczącym zawieszania lub zmniejszania świadczeń. Przepisy regulujące powstanie i ustanie prawa do świadczeń zawarte są w rozdziale 1 Działu VIII ustawy.

56 Podkreślić również trzeba, że art. 103a został dodany przez art. 6 pkt

57 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2010 r., Nr 257, poz. 1726) z dniem 1 stycznia

58 2011 r., a w ustawie tej znalazły się przepisy regulujące kwestie intertemporalne, związane z nowelizacją. I tak zgodnie z art. 27 ustawy zmieniającej Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, poinformuje osoby pobierające emerytury o obowiązujących, od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, warunkach pobierania emerytury w przypadku kontynuowania stosunku pracy u pracodawcy, z którym stosunek ten był zawarty przed dniem nabycia prawa do emerytury. Natomiast zgodnie z art. 28 ustawy zmieniającej, do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się, poczynając od dnia 1 października 2011 r.

59 Wobec powyższego należy stwierdzić, że zmiana brzmienia dotychczas obowiązujących przepisów i jej skutki były znane skarżącej co najmniej od daty doręczenia jej decyzji ZUS o przeliczeniu emerytury z dnia 17 marca 2011 r., w której została poinformowana o warunkach pobierania emerytury w przypadku kontynuowania zatrudnienia. Ubezpieczona miała zatem okres co najmniej półroczny na podjęcie decyzji co do kontynuowania zatrudnienia, bądź skorzystania

60 ze świadczenia emerytalnego. W takiej sytuacji nie można zasadnie twierdzić,

61 by zarzut utraty zaufania do instytucji państwowych był uzasadniony.

62 Nadto, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że celem wprowadzenia kwestionowanego przez ubezpieczoną rozwiązania jest zachęcenie osób spełniających warunki do uzyskania emerytury do opóźnienia decyzji o przejściu

63 na emeryturę i kontynuowanie zatrudnienia w macierzystym zakładzie pracy. Zwraca się uwagę, że w dobie kryzysu gospodarczego i spadku dochodów ze składek, rozwiązanie zwiększające równolegle wydatki FUS na emerytury pogłębia deficyt tego funduszu i pośrednio wpływa na wzrost wydatków budżetowych. Należy też podkreślić, że w warunkach kryzysu gospodarczego, gwałtownie spada liczba miejsc pracy, co wymagało podjęcia przez ustawodawcę działań zmierzających

64 do odzyskania miejsc pracy, które obecnie zajmowane są przez emerytów.

65 Wobec powyższego Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w kwestionowanej przez ubezpieczoną regulacji naruszenia ochrony praw nabytych, czy naruszenia zasady demokratycznego państwa prawa.

66 Wniosek ubezpieczonej o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego

67 z zapytaniem prawnym nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd Okręgowy nie stwierdził takiej potrzeby. Zważyć trzeba, że przepis art. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r., nr 78., poz. 483 ze zm.) nie obliguje sądu, a jedynie umożliwia sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego. Przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego przez sąd na podstawie wskazanego przepisu wchodzi w rachubę, gdy to sąd, a nie strona, poweźmie wątpliwości co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją RP.

68 W tym stanie rzeczy Sąd I instancji oddalił odwołanie ubezpieczonej

69 na podstawie wyżej cytowanych przepisów i art. 477¹⁴ § 1 k.p.c.

70 Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona I. C. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędne uznanie, że art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

71 i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) nie narusza art. 2 Konstytucji RP, to jest nie narusza wynikającej z tego przepisu zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, w tym zasad: pewności prawa, bezpieczeństwa prawnego, niedziałania prawa wstecz, ochrony praw nabytych, przewidywalność działań państwa.

72 W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz nakazanie organowi rentowemu podjęcie wypłacania świadczenia emerytalnego począwszy od 1 października 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wstrzymania wypłaty.

73 Jednocześnie skarżąca wnioskowała o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: czy art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia

74 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

75 (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodany przez art. 6 ustawy

76 z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726), w zakresie w jakim zawiesza już nabyte prawo do emerytury oraz w zakresie w jakim uzależnia realizację prawa

77 do emerytury od rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego emeryt wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury - jest zgodny z art. 2 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, to jest wynikającą z tego przepisu zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa,

78 w tym zasadami: pewności prawa, bezpieczeństwa prawnego, nie działania prawa wstecz, ochrony praw nabytych, przewidywalności działań państwa.

79 W uzasadnieniu apelacji wnioskodawczyni podniosła, że stanowisko Sądu,

80 o ile zgodne z dyspozycją art. 103a ustawy, pozostaje w sprzeczności z przepisami nadrzędnymi wobec ustawy, tj. art. 2 Konstytucji RP. Przepis ten nie chroni praw nabytych, narusza również zasadę bezpieczeństwa prawnego obywateli, zasadę przewidywalności prawa, burzy zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.

81 Ubezpieczona w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2013 r. wskazała, że

82 w związku z tym, że pozwany uznał powództwo dotyczące zmiany decyzji wstrzymującej z dnia 4 października 2011 r. i wznowił bieżącą wypłatę emerytury

83 od dnia 22 listopada 2013 r. - ograniczyła roszczenie względem ZUS jedynie

84 do żądania wypłacenia zaległych świadczeń, tj. za okres od 1 października 2011 r. do 22 listopada 2012 r. wraz z należnymi odsetkami do dnia wypłaty.

85 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

86 Postępowanie apelacyjne w zakresie podjęcia wypłaty emerytury od dnia 22 listopada 2012 r. należało umorzyć, a apelacja wnioskodawczyni I. C. w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu.

87 Ubezpieczona w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2013 r. ograniczyła roszczenie względem ZUS jedynie do żądania wypłacenia zaległych świadczeń,

88 tj. za okres od 1 października 2011 r. do 22 listopada 2012 r. wraz z należnymi odsetkami do dnia wypłaty.

89 Zgodnie z art. 391 § 2 k.p.c. w razie cofnięcia apelacji Sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Umorzenie postępowania nastąpi przy ustaleniu, że cofnięcia dokonano ze skutkiem prawnym (por. art. 355 § 1 k.p.c.).

90 W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych ustawodawca wprowadził szczególną regulację stanowiąc w art. 469 k.p.c., że Sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka odwoławczego oraz zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność

91 ta naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.

92 Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 stycznia 1997 r.,

93 I PKN 74/96, OSNP 1997/17/318 wskazał, że użycie w powyższym przepisie słowa „także” oznacza, że poza wymienioną w nim przesłanką dopuszczalności cofnięcia środa zaskarżenia, jaką jest „słuszny interes pracownika”, są jeszcze inne, które należy uwzględniać, a których trzeba poszukiwać w innych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego – t.j. art. 203 § 4 k.p.c., który stanowi, że sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności

94 są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają

95 do obejścia prawa. Wprawdzie art. 203 § 4 k.p.c. nie przewiduje takiej czynności, jak cofnięcie środka odwoławczego, lecz zarówno art. 398 ²¹ k.p.c., jak i art. 391 k.p.c., odsyłając do innych przepisów dla siebie nieswoistych, stanowi o ich odpowiednim stosowaniu.

96 Wnioskodawczyni domagała się podjęcia wypłaty emerytury wstrzymanej

97 od dnia 1 października 2011 r. decyzją organu rentowego z dnia 4 października

98 2011 r. Jednakże z uwagi na okoliczność, że pozwany wznowił wypłatę bieżącej emerytury od dnia 22 listopada 2012 r. apelująca ograniczyła apelację.

99 W ocenie Sądu Apelacyjnego cofnięcie apelacji we wskazanym zakresie

100 w świetle przytoczonych okoliczności i uregulowań prawnych uznać należy

101 za dopuszczalne.

102 Mając powyższe na względzie na podstawie art. 391 § 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

103 Przedmiotem sporu na etapie postępowania apelacyjnego było, czy organ rentowy powinien wznowić ubezpieczonej wypłatę świadczenia emerytalnego

104 za okres od 1 października 2011 r. do 22 listopada 2012 r. wraz z należnymi odsetkami.

105 W tym zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, uzasadniających ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia.

106 Bezspornym było, że ubezpieczona w dniu 7 marca 2007 r. wystąpiła

107 do pozwanego z wnioskiem o emeryturę. Organ rentowy decyzją z dnia 27 marca

108 2007 r. przyznał I. C. prawo do emerytury od dnia 1 marca 2007 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku, przy czym wypłatę świadczenia wstrzymano z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. Decyzją z dnia 27 marca

109 2009 r. - na wniosek ubezpieczonej - pozwany podjął wypłatę emerytury od dnia

110 1 marca 2009 r. Emerytura była wypłacana do dnia 30 września 2011 r. Decyzją

111 z dnia 4 października 2011 r. pozwany z urzędu od dnia 1 października 2011 r. wstrzymał wypłatę emerytury dla ubezpieczonej. Organ rentowy wskazał, że wypłata emerytury podlega zawieszeniu, ponieważ I. C. kontynuuje zatrudnienie.

112 Ubezpieczona w dniu złożenia wniosku o emeryturę, a następnie przez cały okres jej pobierania nieprzerwanie pozostawała i nadal pozostaje w zatrudnieniu. Ubezpieczona bowiem od dnia 1 października 1990 r. jest nieprzerwanie zatrudniona w (...) Urzędzie Wojewódzkim w G..

113 Sąd Apelacyjny wyraża stanowisko, że nabycie prawa do emerytury powinno być oceniane przez pryzmat reguł prawnych, jakie obowiązywały w tej właśnie dacie. Inna interpretacja, czy też przyjmowanie do stosowania przepisów późniejszych ograniczających prawo do emerytury osobie, która już to prawo nabyła może oznaczać naruszenie konstytucyjnej zasady praw nabytych.

114 Dodać należy, że w czasie, gdy wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę

115 (7 marca 2007 r.) obowiązywał art. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

116 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353), który stanowił, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą,

117 na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa

118 do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.

119 Przepis powyższy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który

120 w wyroku z dnia 7 lutego 2006 r., SK 45/04, OTK-A 2006/2/15, stwierdził, że art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 30, art. 65 ust. 1, art. 70 ust. 5 i art. 73 Konstytucji.

121 W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że kilkakrotnie wypowiadał się w kwestii dopuszczalności zawieszania lub ograniczania świadczeń emerytalnych (zob. orzeczenia z dnia: 3 listopada 1992 r., K 12/92, OTK w 1992 r.,

122 cz. II, poz. 24; 11 lutego 1992 r., K 14/91, OTK w 1992 r. cz. I, poz. 7; wyroki z:

123 27 listopada 1997 r., U 11/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 67; 20 grudnia 1999 r.,

124 K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165; 5 listopada 2002 r., P 7/01,

125 OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 80). W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, ograniczenie prawa do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych w sytuacji uzyskiwania innych dochodów, w tym wynagrodzenia z tytułu pracy, jest co do zasady dopuszczalne. Zawieszenie lub ograniczenie tych świadczeń nie powinno jednak przekraczać określonej miary i podlega ocenie z punktu widzenia zasady proporcjonalności i niearbitralności. W tak wyznaczonych granicach ustawodawca ma swobodę określenia konkretnych przesłanek zawieszania lub ograniczania świadczeń emerytalno-rentowych przez osoby uzyskujące dodatkowy dochód lub wynagrodzenie. Realizacja prawa do zabezpieczenia społecznego wymaga sprecyzowania w ustawie przesłanek nabycia i przesłanek korzystania

126 z prawa do emerytury. Rozważany przepis konstytucyjny nie wyklucza uzależnienia pobierania świadczeń emerytalnych od przerwania lub ograniczenia dotychczasowej działalności zawodowej. Trybunał Konstytucyjny nie podzielił poglądu, że do istoty prawa do zabezpieczenia społecznego należy prawo emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, do pobierania świadczeń emerytalnych bez przerwania dotychczasowej działalności zawodowej. Umożliwienie pobierania świadczeń emerytalnych bez przerwania działalności zawodowej u dotychczasowego pracodawcy wykracza poza konstytucyjny zakres prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego. Przepis art. 103 ust. 2a ustawy

127 o emeryturach i rentach z FUS nie narusza zatem istoty konstytucyjnego prawa

128 do zabezpieczenia społecznego i nie pozbawia wymaganego przez konstytucję minimum życiowego osób, które osiągnęły wiek emerytalny. Trybunał podkreślił,

129 że przesłanka zawieszenia prawa do emerytury określona w powyższym przepisie jest w pełni zależna od swobodnego wyboru dokonanego przez zainteresowanego. Ubezpieczony może zawsze doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy

130 z dotychczasowym pracodawcą, co umożliwia uzyskanie świadczeń emerytalnych. Osoby, które na gruncie przepisów ustawy nabyły prawo do emerytury, zachowują

131 to prawo, jednakże realizacja uzależniona jest od rozwiązania stosunku pracy

132 z dotychczasowym pracodawcą. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego całkowite zawieszenie świadczeń w razie nierozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą nie ma charakteru arbitralnego i nie narusza zasady proporcjonalności, ponieważ odpowiada istocie konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego i ma na celu realizację zadań państwa w zakresie zapewnienia pełnego, produktywnego zatrudnienia.

133 Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, istota tej zasady sprowadza się do nakazu takiego stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (zob.

134 np. orzeczenie TK z dnia 24 maja 1994 r., K 1/94, OTK w 1994 r., cz. I, poz.

135 10, s. 78; wyrok z z dnia 2 czerwca 1999 r., K 34/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 94,

136 s. 482). Z ogólnej zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa wynika szereg zasad szczegółowych, do których należy m.in. zasada niedziałania prawa wstecz, obowiązek wprowadzania zmian do systemu prawnego z zachowaniem odpowiedniej vacatio legis oraz zasada ochrony praw nabytych. Ta ostatnia zasada ochrony praw nabytych zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych - zarówno publicznych, jak

137 i prywatnych, a także maksymalnie ukształtowanych ekspektatyw tych praw, a więc sytuacji prawnych, w których zostały spełnione wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia określonych praw podmiotowych określone przez prawo. Ochrona praw nabytych nie oznacza przy tym nienaruszalności tych praw i nie wyklucza stanowienia regulacji mniej korzystnych. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że odstąpienie od zasady ochrony praw nabytych jest dopuszczalne, jeżeli przemawiają za tym inne zasady, normy lub wartości konstytucyjne. Zasada ochrony praw nabytych chroni wyłącznie oczekiwania usprawiedliwione i racjonalne. Istnieją dziedziny życia i sytuacje, w których uprawniony musi liczyć się z tym,

138 że zmiana warunków społecznych lub gospodarczych może wymagać zmian regulacji prawnych, w tym również zmian, które znoszą lub ograniczają dotychczas zagwarantowane prawa podmiotowe.

139 Odnosząc powyższe rozważania Trybunału Konstytucyjnego do niniejszej sprawy należało stwierdzić, że dniu nabycia prawa do emerytury ubezpieczoną obowiązywało ograniczenie wynikające z treści art. 103 ust. 2a ustawy

140 o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczona miała świadomość, że składając wniosek o emeryturę świadczenie z tego tytułu nie będzie jej wypłacane, gdyż nie rozwiązany został stosunek pracy i ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie

141 z dotychczasowym pracodawcą. Ubezpieczona dokonała zatem stosownego wyboru i należy przyjąć, że akceptowała ten wybór.

142 Zdaniem Sądu II instancji skoro treść art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest identyczna z nieobowiązującym już art. 103 ust. 2a tej ustawy to można uznać analogicznie, że również w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia zasady ochrony praw nabytych wyrażonej art. 2 Konstytucji RP. W związku z tym wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z zaproponowanym przez wnioskodawczynię pytaniem prawnym było bezprzedmiotowe. Jedynie od sądu orzekającego zależy, czy w konkretnej sprawie zasadne jest wniesienie pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2012 r., II FSK 2491/11, LEX

143 nr 1137651).

144 Przepis art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS został uchylony z dniem 8 stycznia 2009 r. przez art. 37 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. nr 228, poz. 1507).

145 Powyższa zmiana oznaczała, że od dnia 8 stycznia 2009 r. możliwe było pobieranie świadczenia emerytalnego wraz z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.

146 W niniejszej sprawie jest bezsporne, że ubezpieczona nie rozwiązała stosunku pracy z pracodawcą, u którego była zatrudniona w dniu nabycia prawa do emerytury.

147 Z dniem 1 stycznia 2011 r. do ustawy o emeryturach i rentach z FUS został dodany – przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy

148 o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 257, poz. 1726) - art. 103a, który stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu

149 na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą,

150 na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa

151 do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.

152 Z kolei w myśl przepisu art. 28 ustawy nowelizującej - do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy [tj. przed 1 stycznia

153 2011 r.] przepisy ustawy, o której mowa w art. 6 [tzn. ustawy z dnia 17 grudnia

154 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych] oraz ustawy, o której mowa w art. 18, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się, poczynając od dnia 1 października 2011 r.

155 Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że ubezpieczona prawo

156 do emerytury nabyła przed dniem 8 stycznia 2009 r. W okresie między 8 stycznia 2009 r. a 30 września 2011 r. uzyskała możliwość pobierania zarówno emerytury, jak i wynagrodzenia z tytułu nierozwiązanego stosunku pracy. Od dnia 1 października 2011 r. zaczął obowiązywać przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach, który – podobnie jak w stanie prawnym obowiązującym w dniu nabycia przez ubezpieczoną prawa do emerytury, tj. w dniu 1 marca 2007 r. – wyklucza możliwość pobierania emerytury oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy.

157 Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12 orzekł, że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r., Nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

158 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r.

159 Nr 153, poz. 1227, z 2010 r. Nr 40, poz. 224, Nr 134, poz. 903, Nr 205, poz. 1365,

160 Nr 238, poz. 1578 i Nr 257, poz. 1726, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, Nr 149, poz. 887, Nr 168, poz. 1001, Nr 187, poz. 1112 i Nr 205, poz. 1203 oraz z 2012 r. poz. 118

161 i 251), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 22 listopada 2012 r., tj. z dniem jego publikacji

162 w Dzienniku Ustaw RP, na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP (Dz. U. 2012, poz. 1285).

163 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył jednak sytuacji odmiennej niż

164 ta, w jakiej znalazła się ubezpieczona. Orzeczenie powyższe odnosi się jedynie

165 do tych ubezpieczonych, którzy nabyli prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 30 września 2011 r., czyli w czasie, gdy przepisy ustawy o emeryturach

166 i rentach z FUS umożliwiały nabycie prawa do emerytury oraz kontynuowania dotychczasowego zatrudnienia (bez konieczności rozwiązania stosunku pracy). Tylko ci ubezpieczeni nie musieli dokonywać wyboru między kontynuowaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę. Zmiana tych zasad przez art. 28 ustawę z dnia

167 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw – tj. przez art. 28 - oznaczała w istocie wprowadzenie nowej treści „ryzyka emerytalnego”. Tymczasem zasada zaufania do państwa i prawa, oparta

168 na pewności prawa, powinna być szczególnie zachowywana w przypadku, gdy dotyczy ona decyzji o poważnym znaczeniu życiowym. Im dłuższa jest perspektywa czasowa działań podejmowanych przez jednostkę, tym silniejsza powinna być ochrona zaufania do państwa i stanowionego prawa. Przepis art. 28 w/w ustawy zasadę tą naruszył. Wskazany przepis spowodował, że osoby, które przeszły

169 na emeryturę w okresie, kiedy nie było obowiązku rozwiązania stosunku pracy w celu uzyskania emerytury (czyli od stycznia 2009 r. do końca 2010 r.), musiały mimo

170 to zrezygnować z pracy do końca września 2011 r. Gdyby w momencie przejścia

171 na emeryturę osoby te wiedziały, że muszą przerwać zatrudnienie, to wówczas być może w ogóle nie składałyby wniosków emerytalnych i kontynuowałyby zatrudnienie. Podstawy stosunku ubezpieczeniowego - także w zakresie ubezpieczeń społecznych - powinny się opierać na przeświadczeniu, że po upływie określonego czasu ubezpieczony otrzyma określone świadczenie.

172 Jak wskazano wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie odnosi się

173 do sytuacji ubezpieczonej, wobec której w dniu nabycia prawa do emerytury, jak

174 i od dnia 1 października 2011 r. obowiązywały analogiczne zasady. Przepisy wykluczały możliwość łącznego pobierania emerytury i wynagrodzenia z tytułu kontynuowanego stosunku pracy. W przypadku ubezpieczonej art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw nie miał w ogóle zastosowania. Należy też podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, nie stwierdził niekonstytucyjności przepisu art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

175 Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację I. C., o czym orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku.

176 Wniosek ubezpieczonej o wypłatę odsetek zgłoszony po raz pierwszy

177 w apelacji Sąd Apelacyjny - na podstawie art. 477¹⁰ § 2 k.p.c. - przekazał

178 do rozpoznania organowi rentowemu, o czym orzeczono w punkcie trzecim sentencji wyroku.