Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2024 r., III AUa 111/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2024 r., III AUa 111/24

Tekst

1 Sygn.akt III AUa 111/24

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2023r., wydanym w sprawie IV U 608/23 Sąd Okręgowy w Toruniu:

3 I. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej K. O. prawo do renty socjalnej, na okres od dnia 29 maja 2023 r. do dani 29 maja 2028 r.;

4 II. nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

5 Sąd ustalił, co następuje:

6 K. O. (ur. (...)) ukończyła szkołę zawodową w zawodzie kucharz. Następnie kontynuowała naukę w tym samym zawodzie w technikum dla osób niedosłyszących. Uzyskała wykształcenie średnie, bez matury. Podjęła zatrudnienie na stanowisku pomocy kuchennej.

7 U ubezpieczonej występuje obustronny niedosłuch mieszany znacznego stopnia – stan po uszkodzeniu ucha wewnętrznego obustronnie po leczeniu gentamycyną w dzieciństwie. Obecnie posiada obustronnie zaaparatowane uszy. Ponadto choruje na chorobę Hashimoto.

8 Orzeczeniem z 30.03.2021 r. ubezpieczona została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31.03.2024 r. W orzeczeniu tym wskazano m. in., że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20.09.2008 r. Ponadto, jako zalecenie dotyczące odpowiedniego zatrudnienia wskazano zakład pracy chronionej.

9 W dniu 30.05.2023 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do renty

10 socjalnej. W opinii z dnia 26.06.2023 r. lekarz orzecznik ZUS wskazał jako rozpoznanie obustronny niedosłuch mieszany znacznego stopnia oraz wole Hashimoto. W podsumowaniu

11 i uzasadnieniu opinii lekarz orzecznik odnotował: „Od dzieciństwa ma rozpoznawany niedosłuch obustronny po gentamycynie – zaprotezowana obustronnie. Zdolność do pracy ograniczona ale z niej nie eliminuje. Nie stwierdzał całkowitej niezdolności do pracy”. W opinii z dnia 30.06.2023 r. komisja lekarska ZUS podzieliła stanowisko lekarza orzecznika ZUS. W podsumowaniu i uzasadnieniu opinii komisja lekarska odnotowała m in. „ Ubezpieczona lat 30, wykształcenie średnie, bez matury, pracowała jako pomoc kuchenna, z niedosłuchem obustronnym znacznego stopnia od dzieciństwa po zastosowanej gentamycynie – zaprotezowana obustronnie. Ponadto choroba Hashimoto wyrównana farmakologicznie. Ustalono rozpoznanie: obustronny niedosłuch mieszany (zaaparatowana), wole Hashimoto. Zdaniem Komisji Lekarskiej po analizie dokumentacji medycznej obecny stopień naruszenia sprawności organizmu nie uzasadnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy”.

12 Kierując się treścią orzeczenia komisji lekarskiej ZUS organ rentowy w decyzji

13 z 6.07.2023 r. odmówił ubezpieczonej prawa do renty socjalnej.

14 W opinii sądowej z dnia 3.10.2023 r. biegły lekarz laryngolog – po przeprowadzeniu badania – odnotował m. in. „Mowa – słabo wykształcona, niewyraźna (…) Krtań – struny głosowe ruchome gładkie, blado – perłowe. Uszy – obustronnie przewody słuchowe drożne, błona bębenkowa perłowa z reflexem. Badanie słuchu mową bez aparatów całkowita głuchota. Mowa potoczna bez aparatów – głuchota, z aparatami – głuchota. Czytanie z ust i gestów – częściowo rozwinięte. Ny – nieobecny. Pr. Romberga prawidłowa”. Biegły, na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego oraz analizy akt sprawy i dokumentacji medycznej, rozpoznał u ubezpieczonej głęboki niedosłuch obustronny – głuchotę oraz głęboki niedorozwój mowy. Stwierdził, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do wykonywania jakiejkolwiek pracy w warunkach typowych. Naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia.

15 Biegły wyjaśnił, że ubezpieczona jest zdolna do pracy wyłącznie na stanowisku przystosowanym do stopnia i charakteru niepełnosprawności. Przystosowanie do pracy obejmuje m. in. przekazywanie i utrzymywanie komunikacji innej niż głosowa

16 (sygnalizator świetlny, komunikator elektroniczny), możliwość wezwania osoby, która wspierać będzie pracownika w procesie komunikacyjnym oraz współpracowników przeszkolonych w zakresie komunikacji z osobami głuchoniemymi. Zdaniem biegłej okres całkowitej niezdolności do pracy obejmuje okres 5 lat od daty złożenia wniosku, tj. od 29 maja 2023 r. Wskazana jest dalsza próba protezowania słuchu oraz rehabilitacja mowy. Poprawa słyszenia i rehabilitacja mowy może przynieść poprawę funkcjonowania ubezpieczonej.

17 Sąd I instancji zważył, co następuje:

18 Stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów, których autentyczności nie podważała żadna ze stron, jak również w oparciu o dowód z opinii biegłego laryngologa z 3.10.2023 r. Sąd uznał za miarodajną opinię biegłego sądowego. Została bowiem sporządzona przez osobę, której nie można odmówić umiejętności i kwalifikacji niezbędnych do jej wydania, zgodnie z tezami dowodowymi zawartymi w postanowieniu dopuszczającym ten dowód. Biegły posiada wystarczającą wiedzę z dziedzin medycyny i nauki objętych zakresem przedmiotowym opinii. Jako specjalista z określonym stażem legitymował się również potrzebnym doświadczeniem zawodowym. Był zatem w stanie ustalić fakty potrzebne do sporządzenia opinii, dokonać ich właściwej, obiektywnej analizy, jak też wyprowadzić poprawne wnioski, pozostające w zgodzie z zasadami oraz wiedzą z zakresu medycyny.

19 Taką ocenę kwalifikacji i umiejętności biegłego wspiera treść samej opinii. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na dokładne ujęcie omawianego przez biegłego zagadnienia. Biegły przedstawił swój wywód w logiczny, racjonalnie uargumentowany sposób. Starał się przy tym unikać formułowania arbitralnych, apriorycznych tez, lecz dochodził do przedstawianych przez siebie wniosków w sposób stopniowy, odnosząc się do zebranych

20 w aktach sprawy dowodów lub wyników przeprowadzonych przez siebie badań. Biegły wyjaśnił zarazem w transparentny i przekonujący sposób na czym polega i w czym objawia się dysfunkcja ubezpieczonej, od kiedy występuje, jakie rodzi ona wobec niej ograniczenia, zwłaszcza w sferze aktywności zawodowej. Za wykazane uznać zatem trzeba – z uwagi na powoływane przez biegłego trudności w komunikowaniu się z otoczeniem – że ubezpieczona nie może podjąć pracy na tzw. otwartym rynku pracy, a jedynie w warunkach uwzględniających jej niepełnosprawność, na stanowisku specjalnie przystosowanym do jej dysfunkcji.

21 Należy przy tym podkreślić, że wyłącznie od uznania Sądu zależy konieczność przedstawienia dodatkowej opinii przez tego samego lub innego biegłego (por. wyrok SN z dnia 10 lutego 2002 r., II UKN 399/99, OSNAPiUS 2001, nr 15, poz. 497). W szczególności przyjmuje się, że jeżeli rzeczywiście występuje rozbieżność, niezupełność lub niejasność opinii, a materiał dowodowy nie daje podstawy do oparcia się wyłącznie na opinii jednego biegłego, Sąd powinien przez łączne zbadanie stanowiska biegłych wyjaśnić zachodzące w ich opiniach sprzeczności bądź też zażądać dodatkowej opinii innych biegłych (por. orzeczenie SN z dnia 18 czerwca 1952 r., C 1108/51, NP 1953, nr 10, s. 93; postanowienie SN z dnia 29 czerwca 1973 r., I CR 271/73, LEX nr 7277; wyrok SN z dnia 15 lutego 1974 r., II CR 817/73, LEX nr 7404; uzasadnienie wyroku SN z dnia 30 listopada 1999 r., II UKN 220/99, OSNP 2001, nr 6, poz. 204; uzasadnienie wyroku SN z dnia 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99, OSNP 2001, nr 15, poz.497; uzasadnienie wyroku SN z dnia 8 lutego 2002 r., II UKN 112/01, OSNP2003, nr 23, poz. 580).

22 W ocenie Sądu wszystkie wątpliwości w sprawie zostały wyjaśnione. Zarzuty organu rentowego stawiane w toku postępowania koncentrowały się na kwestii niezgodności opinii biegłego z opinią lekarzy orzeczników ZUS oraz na kwestii aktywności zawodowej ubezpieczonej. Mając na uwadze powyższe Sąd pragnąłby wyjaśnić, że podnoszony przez organ rentowy argument co do sprzeczności opinii biegłego z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS nie stanowi wystarczającej podstawy do zanegowani prawidłowości oceny biegłego. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, że biegły – w przeciwieństwie do lekarzy orzeczników ZUS, ściśle współpracujących z organem rentowym – nie jest związany z żadną ze stron postępowania, co już samo w sobie stanowi dodatkową gwarancję jej bezstronności

23 i rzetelności. Nie można przy tym abstrahować od stopnia szczegółowości badania lekarzy orzeczników ZUS (działających pojedynczo lub w formie komisji lekarskiej) oraz biegłego lekarza sądowego. Analiza ww. opinii wykazała dość istotne różnice w tych badaniach (na co wskazuje również ich opis), polegające przede wszystkim na ograniczeniu się przez członków komisji lekarskiej ZUS do zapoznania się z dokumentacją medyczną ubezpieczonej.

24 Tymczasem biegły wydając opinię zebrał od ubezpieczonej dokładny wywiad, uwzględnili oprócz aspektów medycznych także aspekty pozamedyczne funkcjonowania ubezpieczonej, co w sposób wystarczająco szczegółowy zostało ujęte w opinii. Nie sposób przy tak odmiennym stopniu drobiazgowości badania porównywać je ze sobą i wzajemnie konfrontować, a tym samym – trzeba stwierdzić, że biegły uzyskał bardziej dokładną wiedzę na temat stanu zdrowia ubezpieczonej (możliwości podjęcia przez nią określonej aktywności zawodowej), co przemawia niewątpliwie na korzyść sporządzonej przez niego opinii. Na podstawie przeprowadzonej obserwacji biegły mógł dojść do istotnych konkluzji co do wpływu stwierdzonych dysfunkcji na zdolność ubezpieczonej do wykonywania pracy zarobkowej.

25 Na mocy art. 235² § 1 pkt 5 k.p.c. Sąd oddalił wniosek organu rentowego i pominął dowód z biegłego lekarza medycyny pracy jako zmierzający do przedłużenia postępowania.

26 Lekarz o takiej specjalizacji wchodzi w zakres służby medycyny pracy, do kompetencji której należy wykonywanie badań profilaktycznych, orzecznictwo lekarskie do celów przewidzianych w kodeksie pracy oraz ocena możliwości wykonywania pracy (zob. art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a do c w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, tekst jedn. w Dz. U. z 2022 r. poz. 437). Wymaga jednak podkreślenia, że lekarz medycyny pracy przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne w zależności od wskazań (m.in. otolaryngologiczne) oraz badania dodatkowe, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika (zob. § 2 ust. 2 rozporządzenia MZiOS z 30.05.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, tekst jedn. w Dz. U. z 2016 r. poz. 2067). W przypadku prac w narażeniu na inny czynnik szkodliwy lub uciążliwy – niż czynniki fizyczne, biologiczne, chemiczne lub pył przemysłowy – konsultacje takie stają się niezbędne (zob. poz. V.14. załącznika nr 1 do rozporządzenia).

27 Przy występującym schorzeniu słuchu, mogącym wpływać na zdolność ubezpieczonej do pracy (m.in. w wyuczonym zawodzie kucharza), nie sposób zakładać, że – mając na względzie wypowiedzi biegłego lekarza o takich właśnie specjalizacjach – nie miałyby one znaczenia dla biegłego lekarza medycyny pracy. Chcąc bowiem ocenić wpływ tak zaawansowanego schorzenia (głęboki niedosłuch obustronny – głuchota oraz głęboki niedorozwój mowy) na pracę zgodną z kwalifikacjami ubezpieczonej zasięgnąłby przecież opinii właśnie lekarza o takiej specjalizacji. Tym samym, w świetle jednoznacznych i dokładnie uargumentowanych spostrzeżeń i wniosków biegłego lekarza laryngologa dopuszczanie dowodu z opinii biegłego lekarza medycyny pracy, który w swojej diagnostyce i działalności orzeczniczej wspiera się na ocenach lekarzy o takiej m.in. specjalizacji, wydaje się zbyteczna, zwłaszcza że odnosiłby się do schorzeń, do oceny których w/w biegły otolaryngolog wydaje się bardziej predestynowany.

28 Podkreślić również należy, że sama okoliczność dalszego pozostawania w zatrudnieniu nie stanowi przesłanki wykluczającej ex lege możliwość uznania ubezpieczonej za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Ubezpieczona została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że może być zatrudniona w zakładzie pracy chronionej. Stosownie zarazem do art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. w Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, dalej jako „ustawa emerytalna”), zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do prac. W judykaturze, mając na uwadze przytoczony przepis, utrwalił się pogląd, w myśl którego choć całkowita niezdolność do pracy polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, od wskazanej wyżej zasady przewidziany został wyjątek. Ze względu bowiem na art. 13 ust. 4 ustawy, możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się zatem do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., II UK 385/18, LEX nr 3080356, z dnia 13 października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; por. także wyrok SA w Lublinie z dnia 25 listopada 2020 r., III AUa 972/20, LEX nr 3101595; wyrok SA w Gdańsku z dnia 8 października 2020 r., III AUa 351/19, LEX nr 3406288).

29 Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej

30 (tekst jedn. w Dz. U. z 2023 r. poz. 2194– zwanej dalej „ustawą”), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1) przed ukończeniem 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia; 3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Za całkowicie niezdolną do pracy uznać trzeba osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy

31 (art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy). W świetle opinii biegłej trzeba stwierdzić, że ubezpieczona spełnia powyższą przesłankę. Biegły stwierdził bowiem, że ubezpieczona jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w okresie 5 lat od dnia złożenia wniosku o świadczenie, przy czym niezdolność ta powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia.

32 Mając to na uwadze, na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c., orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku. Na mocy art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej Sąd – w pkt. II sentencji wyroku – nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Jak wynika z treści opinii biegłego, została ona sporządzona na podstawie dokumentacji, którą nie dysponował organ rentowy w toku postępowania administracyjnego.

33 Powyższy wyrok zaskarżył pozwany organ rentowy, zarzucając w apelacji wyrokowi naruszenie:

34 naruszenie prawa procesowego, tj. przepisu art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 kpc poprzez pominięcie wniosku organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny pracy na okoliczność jak w postanowieniu Sądu I instancji z dnia 08.08.2023 r., podczas gdy dowód ten dotyczy okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie a sporne okoliczności nie zostały dostatecznie wyjaśnione; - naruszenie prawa procesowego, tj. przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, tj. z pominięciem okoliczności, że całkowitej niezdolności do pracy przeczy zdobyte przez Ubezpieczoną wykształcenie - ukończyła bowiem szkołę zawodową w zawodzie kucharz, uczęszczała do technikum dla niedosłyszących w tym samym zawodzie, w którym zdobyła wykształcenie średnie bez matury oraz następnie pracowała jako pomoc kuchenna; - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej ( Dz. U. z 2023 r., poz. 2194 ) poprzez przyznanie wnioskodawczyni prawa do renty socjalnej na okres od 29 maja 2023 r. do 29 maja 2028 r.

35 Wskazując na powyższe organ rentowy wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

36 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

37 Apelacja ubezpieczonego zasługiwała na uwzględnienie w części.

38 Przedmiotem sporu na etapie postępowania apelacyjnego pozostawała kwestia spełniania przez ubezpieczoną K. O. przesłanki do świadczenia rentowego (renty socjalnej) w postaci niezdolności do pracy. Co istotne w sprawie ubezpieczona jest osoba młodą ( lat 31).

39 W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny uznał, iż Sąd Okręgowy przeprowadził co prawda wystarczające dla kategorycznego rozstrzygnięcia sprawy postępowanie dowodowe, jednakże dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego i niewłaściwą subsumpcją ustaleń faktycznych pod dyspozycje właściwych przepisów prawa.

40 Przypomnieć należy, że ubezpieczona ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z uwagi na obustronny niedosłuch znacznego stopnia z aparatowaniem. Ma także problemy z koncentracją. Ponadto głęboki niedorozwój mowy.

41 Jeśli chodzi o ustalenia co do stanu zdrowia wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy prawidłowo poczynił je po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z udziałem biegłych sądowych o specjalnościach adekwatnych do ujawnionych u wnioskodawczyni schorzeń, czyli biegłego otolaryngologa. Ze względu na specjalistyczny charakter wiedzy wymaganej przy ocenie rodzaju schorzeń i stopnia ich zaawansowania decydujących o zdolności danej osoby do pracy, sąd zobligowany jest bowiem oprzeć się na opinii biegłych i nie może dokonywać ustaleń we wskazanym powyżej zakresie wbrew wnioskom wynikającym z prawidłowo sporządzonych i uzasadnionych opinii biegłych sądowych.

42 Sąd Okręgowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z udziałem biegłego otolaryngologa uznał, iż K. O. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Takie ustalenie w ocenie sądu apelacyjnego jednakże jest błędne.

43 Sąd I instancji bezzasadnie pominął wniosek dowodowy pozwanego o powołanie w sprawie dowodu z opinii biegłego lekarza medycyny pracy, co uczynił w trybie art. 382 kpc sąd II instancji.

44 Biegły sądowy B.J.w opinii z dnia 20 marca 2024r. wskazał, iż ubezpieczona mając zwód wyuczony kucharka, pomoc kuchenna, w uwagi na rozpoznane u Niej schorzenia, niekwestionowane przez strony, nie jest jednak osoba całkowicie niezdolną do pracy. Posiada Ona zachowaną zdolność czytania i pisania. Nie ma stwierdzonego zaburzenia intelektu, ani sprawności poznawczej. Jej stany chorobowe miernie zaawansowane nie wpływają istotnie na sprawność organizmu, stanowią przeciwskazania do części prac, czyli w istocie stanowią o Jej częściowej niezdolności do pracy, ale nie całkowitej. Ma zachowaną zatem częściową zdolność do pracy i biegły w opinii wprost wymienia zawody, w których może się Ona odnaleźć – pomoc kuchenna na zapleczu, produkcja dań i wyrobów żywnościowych bez kontaktu z klientem, sprzątaczka, montażystka. Wskazuje On zdolność do przekwalifikowania zawodowego, np. jak szwaczka, czy prasowaczka, obsługa pralni np. w ramach renty szkoleniowej. Mając lat 31 nie wykazuje jednak całkowitej niezdolności do pracy.

45 Sąd Apelacyjny uznał tę opinie za logiczną i przekonująca w trybie art. 285 kpc. Tym samy, stanowiącą podstawę orzekania w sprawie.

46 Sąd Apelacyjny podkreśla, że czym innym jest kwestia odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, a czym innym zachowanie zdolności do pracy w ramach posiadanych kwalifikacji (por. wyrok SN z dnia 25 stycznia 2010 r., I UK 215/09, LexPolonica nr 2439905). Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z tego ostatniego sformułowania wynika, że częściowo niezdolną do pracy jest osoba, której stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie pracy w dotychczasowym zakresie, lecz może ona wykonywać pracę albo w zmniejszonym wymiarze, albo pracę lżejszą na ściśle określonych stanowiskach.

47 W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmowane jest zgodnie, iż utrata zdolności do pracy nie może być utożsamiana z niezdolnością do wykonywania ostatniego z dotychczasowych zatrudnień, jeżeli pracownik może podjąć prace zgodne z poziomem posiadanych kwalifikacji (tak np. w wyrokach z dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAPiUS 2002 nr 14, poz. 343; z dnia 12 marca 2007 r., I UK 299/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 112). Jednocześnie uznaje się za częściowo niezdolną do pracy osobę, która wobec naruszenia sprawności organizmu nie jest w stanie wykonywać prawidłowo czynności związanych z zawodem (por. wyrok z dnia 2 lutego 2006 r., I UK 188/05, LEX nr 272573), gdy zachowała zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (np. wymagającej niższych albo niewymagającej żadnych kwalifikacji), lecz jednocześnie utraciła w znacznym stopniu zdolność do wykonywania pracy, do której posiada kwalifikacje, przy czym dla oceny poziomu tych kwalifikacji znaczenie ma także uzyskanie rzeczywistych umiejętności, mających wpływ na karierę zawodową, np. decydujących o uzyskaniu wyższych zarobków niż pracownicy mający takie same kwalifikacje formalne, przesądzających o awansach lub możliwości znajdowania nowego miejsca pracy (por. wyroki z dnia 17 listopada 2000 r., II UKN 59/00, OSNAPiUS-wkł. 2001 nr 10, poz. 8; z dnia 15 września 2006 r., I UK 103/06, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 261; z dnia 17 kwietnia 2008 r., II UK 192/07, OSNP 2009 nr 15-16, poz. 206).

48 Biegły sądowy otolaryngolog wyraźnie wskazał na całkowitą niezdolność do pracy w zawodzie ubezpieczonej. Lekarz medycyny pracy wskazywał wprost, że może ona jednak znaleźć inną pracę. Czyli językiem prawniczym przejść przeszkolenie zawodowe, bo jest jeszcze młodą osobą. Takie stwierdzenie biegłego wyraźnie już wskazuje na potrzebę przyznania ubezpieczonej K. O. renty szkoleniowej, ale oczywiście w realnym czasie, do jej przyznania i wykonania, tj. jak de facto orzeczono w wyroku.

49 Podkreślenia wymaga, że istotnie nie ma niezdolności do pracy, jeżeli istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Rokowania odzyskania zdolności do pracy, które dają podstawę do stwierdzenia celowości przekwalifikowania istnieją jednak wówczas, gdy wykonywanie pracy w innym zawodzie daje szansę poprawy stanu zdrowia w stopniu umożliwiającym dotychczasowe zarobkowanie (por. wyrok SN z dnia 13 czerwca 2000 r., II UKN 587/99, OSNAPiUS 2001, nr 24, poz. 719).

50 Sąd Apelacyjny uznał, że treść opinii biegłego sądowego lekarza medycyny pracy, wylicza przeciwwskazania do pracy, wyklucza pracę fizyczną na wysokości, w ruchu, przy kontakcie z klientem, ale wskazuje na możliwość przekwalifikowania do innej pracy.

51 Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291; dalej ustawa emerytalna) osobie spełniającej warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy, w stosunku do której orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie, przysługuje renta szkoleniowa przez okres 6 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. Przepis art. 60 ust. 2 ustawy emerytalnej przewiduje, iż powołany okres 6 miesięcy ulega wydłużeniu na czas niezbędny do przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej niż o 30 miesięcy, natomiast przepis art. 60 ust. 4 ustawy stanowi, iż okres ten może ulec skróceniu, jeżeli przed jego upływem starosta zawiadomi organ rentowy: (1) o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu; (2) o tym, że osoba zainteresowana nie poddaje się przekwalifikowaniu zawodowemu.

52 Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r., III AUA 860/15, LEX nr 2110647, który wskazał, że konieczne jest uwzględnienie celu przyznania renty szkoleniowej, która ma umożliwić w przyszłości osobie niezdolnej do pracy w dotychczasowym zawodzie (a zatem po zakończeniu postępowania rentowego i ewentualnego odwoławczego) przekwalifikowanie się i uzyskanie nowych, niezbędnych, kwalifikacji zawodowych. Co prawda, o niezdolności do pracy decyduje zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej negatywne rokowanie co do możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji oraz możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy, jak również niecelowość przekwalifikowania zawodowego (biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne), to jednak - tak w sprawie, na kanwie której wyrokował Sąd Apelacyjny w Szczecinie, jak również w rozpoznawanej sprawie - nie ulegało wątpliwości, że w przypadku ubezpieczonej nie jest ani możliwe podjęcie pracy, do której posiada kwalifikacje formalne, ani też - wobec wniesienia odwołania i stanu zawisłości sprawy sądowej - przesądzenie prawa do renty szkoleniowej i rozpoczęcie procesu przekwalifikowania zawodowego.

53 Zauważyć należy, że Sąd - rozpoznając odwołanie w sprawie dotyczącej prawa

54 do renty socjalnej - zachowuje kognicję w zakresie wyznaczonym treścią zaskarżonej decyzji, w związku z czym, nie może tracić z pola widzenia tego, że w stosunku do ubezpieczonej, która utraciła zdolność do wykonywania pracy na poziomie posiadanych kwalifikacji, ale nie może nabyć prawa do świadczenia rentowego z uwagi na pozytywne rokowania co do przekwalifikowania zawodowego w związku z utratą zdolności do pracy w dotychczasowym zawodzie, winna być orzeczona celowość przekwalifikowania z przyznaniem świadczenia zdefiniowanego w przepisie art. 60 ustawy emerytalnej (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2016 r., III AUa 1020/14, LEX nr 2067840). Renta szkoleniowa nie jest świadczeniem odrębnym od renty z tytułu niezdolności do pracy, na co wskazuje unormowanie zawarte w art. 3 pkt 2 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 października 2012 r., III AUa 1922/11, LEX nr 1236493). Przyznanie prawa do renty szkoleniowej, objęte jest zakresem wniosku o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i nie jest uzależnione od złożenia przez ubezpieczonego wniosku o to świadczenia (zob. odpowiednio - Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrok z dnia 23 marca 2007 r., III AUa 83/06; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wyrok z dnia 10 lipca 2015 r., III AUa 278/15; SN wyrok z dnia 4 czerwca 2003 r., II UK 310/02 /Legalis/).

55 Okres, na jaki może być przyznane po raz pierwszy świadczenie w postaci renty szkoleniowej wyznaczony jest treścią art. 60 ust.1 ustawy emerytalnej (zob. SN wyrok z dnia 18 sierpnia 2009 r., I UK 79/09, Legalis). Sąd Apelacyjny podziela przy tym wyrażony w orzecznictwie oraz doktrynie prawa pogląd, że w przypadku orzekania o przyznaniu renty szkoleniowej w toku postępowania sądowego po złożeniu odwołania do sądu od decyzji odmownej w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznanie renty szkoleniowej powinno nastąpić od dnia wydania wyroku. Biorąc pod uwagę cel renty szkoleniowej, za co najmniej wątpliwe należałoby uznać przyznanie do niej prawa za okres poprzedzający datę wyrokowania, gdyż oczywiste jest, że świadczenie, którego społecznym przeznaczeniem jest umożliwienie w przyszłości osobie niezdolnej do pracy w dotychczasowym zawodzie przekwalifikowanie się i uzyskanie nowych kwalifikacji zawodowych, nie spełniałoby wówczas swojej funkcji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2016 r., III AUa 860/15, LEX nr 2110647, tak Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 26 czerwca 2018 r., III AUa 1003/17).

56 Na tle postępowania sądowego związanego z ustaleniem prawa do renty Sąd Najwyższy wskazał, że określenie czasu niezbędnego do przekwalifikowania zawodowego nie należy do biegłych lekarzy, ale wynika z okoliczności faktycznych zaistniałych w trakcie przekwalifikowania. Zgodnie z ich wiedzą specjalną biegli lekarze wypowiadać się mogą jedynie co do kwestii związanych z niezdolnością do pracy i ewentualną możliwością przekwalifikowania zawodowego. Również okres przewidywanej niezdolności do pracy nie jest tożsamy z przewidywanym okresem przekwalifikowania zawodowego, bowiem są to pojęcia oparte na odmiennych przesłankach (zob. wyrok SN z dnia 18 sierpnia 2009 r., I UK 79/09, LEX nr 530758).

57 Ubezpieczona złożyła wniosek o ustalenie prawa do renty socjalnej w 2023 r., decyzję wydano 6 lipca 2023r., zaś wyrok Sądu Okręgowego zapadł w dniu 5 grudnia 2023r., wobec czego w tym okresie nie było możliwości, aby mógł zostać zrealizowany podstawowy cel renty szkoleniowej w postaci umożliwienia skutecznego przekwalifikowania zawodowego osoby ubezpieczonej. Wsteczne zaś przyznanie świadczenia nie spełniłoby ustawowego celu, ponieważ nie ma możliwości wstecznego przekwalifikowania zawodowego. W tej sytuacji faktycznej przyznanie prawa do renty szkoleniowej począwszy od 1 sierpnia 2024r. w oczywisty sposób jest racjonalne.

58 Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. przy zastosowaniu wyżej powołanych przepisów ustawy emerytalnej, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyznał K. O. prawo do renty szkoleniowej na okres sześciu miesięcy od dnia 1 sierpnia 2024r.

59 SSA Daria Stanek