Wyrok z dnia 18 lutego 1992 r., I SA 1419/91

wyrok z dnia 18 lutego 1992 r., I SA 1419/91

Tekst

TEZY

1 Zarówno przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 r. nr 22 poz. 159 ze zm./, jak i przepisy obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 r. nr 30 poz. 127/, która uchyliła powyższą ustawę, nie przewidują uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną tytułu prawnego do gruntu w postaci użytkowania /od 1 sierpnia 1985 r. - zarządu/ w sposób dorozumiany. Mogło to nastąpić tylko w drodze decyzji administracyjnej lub - w przypadkach prawem przewidzianych - przez przekazanie prawa do gruntu między określonymi jednostkami organizacyjnymi albo w drodze nabycia gruntu na podstawie umowy cywilnej.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Burmistrza Miasta P. na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 24 października 1991 r. w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego działki nr 1890 położonej w P. i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody O-kieo z dnia 29 stycznia 1991 r.

Uzasadnienie

3 Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 24 października 1991 r. nr GK. III. 053 K-O-2664/91 utrzymał w mocy decyzję Wojewody O-kiego z dnia 29 stycznia 1991 r. nr G. IV. 7224/24/91, stwierdzającą nabycie przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w O. w likwidacji prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 1856 m2, oznaczonego jako działka nr 1890, położonego w P. przy ul. L., oraz nabycie na własność budynku wzniesionego na tym gruncie. W uzasadnieniu decyzji Ministra podano, że w decyzji Wojewody przyjęto, iż Przedsiębiorstwo legitymowało się w dniu 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu wskazanego wyżej gruntu, wynikającym z decyzji Kierownika Referatu Geodezji i Gospodarki Gruntami, Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miejskiego /Geodety Miejskiego/ w P. z dnia 22 października 1986 r. oraz z innych dokumentów świadczących, że budynek został wybudowany ze środków własnych Przedsiębiorstwa.

4 W odwołaniu od decyzji Wojewody Burmistrz Miasta P. podniósł, że powołana wyżej decyzja z dnia 22 października 1986 r. dotyczy wyłącznie opłat z tytułu użytkowania. Ponadto przekazanie budynku Przedsiębiorstwu będącemu w likwidacji, zamiast miastu w ramach komunalizacji, wywoła niezadowolenie mieszkańców i daje podstawę do przyjęcia, iż zamierzona jest sprzedaż tego obiektu.

5 Odwołanie to - zdaniem Ministra - nie zasługuje na uwzględnienie. Organ I instancji bowiem uznał prawo zarządu spornej nieruchomości przysługujące w dniu 5 grudnia 1990 r. wymienionemu Przedsiębiorstwu w likwidacji, co w świetle powołanej wyżej decyzji z dnia 22 października 1986 r. jest bezsporne. Zgodnie zatem z art. 2 ust: 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ sporny grunt, stanowiący własność Skarbu Państwa, stał się z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i inne obiekty znajdujące się na tym gruncie przeszły z mocy prawa na własność użytkowników wieczystych nieodpłatnie, jeżeli wybudowane były ze środków własnych. Z bilansu przyjęcia - przekazania składników majątkowych Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w B. dla takiego samego Przedsiębiorstwa w O., sporządzonego w dniu 30 czerwca 1976 r., wynika, że budynek nabyto ze środków własnych Przedsiębiorstwa. Z tych względów decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy.

6 W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Burmistrz Miasta P. wnosi o uchylenie decyzji Ministra jako niezgodnej z prawem i naruszającej zasady zawarte w art. 5 Kc. W skardze ponowione zostały zarzuty zawarte w odwołaniu, iż Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w O. nie uzyskało prawa zarządu spornego gruntu. Skarżący dodaje, że nie jest zasadne oddawanie na własność temu Przedsiębiorstwu budynków, które zostały zinwentaryzowane jako mienie komunalne Miasta P.

7 W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

8 */ Odmienny pogląd co do możliwości objęcia zarządu nieruchomości przez czynności faktyczne wyraził Sąd Najwyższy w wydanym później, bo w dniu 9 kwietnia 1992 r., wyroku w sprawie III ARN 15/92 /dotychczas nie publikowanym/.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zarówno przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 r. nr 22 poz. 159 ze zm./, jak i przepisy obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 r. nr 30 poz. 127/, która uchyliła powyższą ustawę, nie przewidują uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną tytułu prawnego do gruntu w postaci użytkowania /a od 1 sierpnia 198 r. - zarządu/ w sposób dorozumiany. Mogło to nastąpić tylko w drodze decyzji administracyjnej lub - w przypadkach prawem przewidzianych - przez przekazanie prawa do gruntu między określonymi jednostkami organizacyjnymi albo w drodze nabycia gruntu na podstawie umowy cywilnej.

11 Materiał dokumentacyjny tej sprawy wskazuje, że Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w O. swój tytuł prawny do gruntu wskazanego w decyzjach upatruje w decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego z dnia 22 października 1986 r., wymierzającej mu opłaty związane z zarządem gruntu. Wynika to z fotokopii tej decyzji, dołączonej do wniosku z dnia 16 stycznia 1991 r., skierowanego przez likwidatora Przedsiębiorstwa do Wojewody O-kiego w sprawie wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Przedsiębiorstwo, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, użytkowania wieczystego działki nr 1890, położonej w P. przy ul. L. nr 2, oraz własności położonego na niej budynku. Decyzja organu administracji z dnia 22 października 1986 r., o której mowa wyżej, jak wskazuje zarówno podstawa prawnomaterialna jej wydania, jak i treść, dotyczy wyłącznie ustalenia wysokości opłat za zarząd omawianym gruntem.

12 Ustalając opłatę, organ przyjął - jak się później okazało, błędnie - że użytkownik tego gruntu legitymuje się tytułem prawnym do tego gruntu. W rzeczywistości jednak, jak zaznaczono, Przedsiębiorstwo nie posiadało takiego tytułu. W takiej sytuacji nie tylko nie można - wbrew twierdzeniom w decyzji Ministra - decyzji dotyczącej opłat traktować jako dającej podstawę do przyjęcia, że Przedsiębiorstwo to uzyskało prawo zarządu, ale - co Sąd wielokrotnie podkreślał w swym orzecznictwie - należy stwierdzić, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Ustalenie bowiem opłat na podstawie przepisów cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1988 r. mogło dotyczyć tylko tych jednostek, które legitymowały się prawem do gruntu wymienionym w ustawie /użytkowanie wieczyste, użytkowanie, zarząd/.

13 Wynika z tego, że wzmiankowana decyzja Geodety Miejskiego w P. z dnia 22 października 1986 r. nie mogła być źródłem prawa zarządu dla Przedsiębiorstwa i - jako naruszająca prawo - powinna była zostać wzruszona w trybie nadzoru, a nie pozostawać w obrocie prawnym. Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 sierpnia 1985 r. /Dz.U. nr 22 poz. 99/ nie przewidywała nabycia z mocy prawa zarządu przez państwowe jednostki organizacyjne będące w tym dniu posiadaczami gruntów państwowych. W art. 87 stwierdzała ona, że grunty państwowe, będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, przechodzą w zarząd tych jednostek. Przez użytkowanie, o jakim mowa w tym przepisie, rozumie się nie faktyczne posiadanie, ale tytuł prawny do gruntu w rozumieniu przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 r. nr 22 poz. 159 ze zm./. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w O. nie wykazało się takim tytułem, nie można bowiem uznać, iż uzyskanie użytkowania tego gruntu w drodze decyzji z dnia 7 kwietnia 1971 r. przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Meblami w W., na co powołuje się zainteresowany, tytuł taki stanowi. Użytkowanie jest prawem niezbywalnym i samoczynnie nie przechodzi na następców prawnych, w sprawie zaś brak jest dowodów na to, by w drodze decyzji bądź przewidzianej prawem umowy użytkowanie to przeszło na wskazane Przedsiębiorstwo w O.

14 Ustawa z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 24 poz. 170/, dokonując zmiany cytowanego art. 87, umożliwiła organom administracji uregulowanie z urzędu stanu prawnego gruntów państwowych, znajdujących się w dniu 1 sierpnia 1988 r. w posiadaniu określonych jednostek, przez przekazanie gruntów w drodze decyzji odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Również tu nie ma mowy o nabyciu prawa do gruntu z mocy postanowienia samej ustawy.

15 Tak więc państwowa jednostka organizacyjna mogła uzyskać zarząd tylko w formie przewidzianej przez powołaną ustawę. Nie mogła go uzyskać - jak się twierdzi w niniejszej sprawie - na podstawie decyzji ustalającej tylko opłaty roczne ani na podstawie decyzji wydanej na rzecz innego podmiotu. W tej sytuacji błędne było przyjęcie, iż omawiane Przedsiębiorstwo w O. spełniało podstawową przesłankę z art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i mogło nabyć z mocy prawa użytkowanie wieczyste spornego gruntu, gdyż było w dniu 5 grudnia 1990 r. zarządcą tego gruntu. Obie zaskarżone

16 decyzje zatem, potwierdzające nabycie przez wyżej wymienione Przedsiębiorstwo prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności znajdującego się na tym gruncie budynku, naruszają prawo.

17 Z tego względu na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa orzeczono jak w sentencji.