Wyrok z dnia 9 czerwca 1992 r., SA/Wr 534/92

wyrok z dnia 9 czerwca 1992 r., SA/Wr 534/92

Tekst

TEZY

1 l. Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest wyznaczona zakresem rozstrzygniętej decyzją ostateczną sprawy administracyjnej. Wykroczenie poza granice wskazane w art. 145 par. 1 Kpa przez rozpoznanie sprawy nie zakończonej decyzją ostateczną bądź sprawy, która nie była w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

2 2. Rejestracja bezrobotnego jest czynnością materialno-techniczną, nie zaś decyzją administracyjną. Dopiero gdy organ ustali, że strona nie spełnia warunków do uznania za bezrobotnego, wydaje decyzję administracyjną.

Sentencja

3 Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zbigniewa A. na decyzję Wojewody W-kiego z dnia 14 lutego 1992 r. w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Rejonowego Biura Pracy w W.

Uzasadnienie

4 Kierownik Rejonowego Biura Pracy w W. decyzją z dnia 10 grudnia 1991 r. nr RBP-9221/2204/91, wydaną na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, uchylił decyzję z dnia 19 lipca 1990 r. nr 2204/90 w sprawie przyznania zasiłku dla bezrobotnych Zbigniewowi A. Jednocześnie na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt 8 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ orzekł o pozbawieniu Zbigniewa A. statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia 20 czerwca 1990 r. do dnia 19 sierpnia 1991 r. w łącznej wysokości 6 241 869 złotych. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 12 czerwca 1990 r. Zbigniew A. zgłosił się do Rejonowego Biura Pracy w W. jako bezrobotny, przedstawiając dowód osobisty, świadectwo ukończenia szkoły i świadectwo pracy z ostatniego miejsca zatrudnienia. Na podstawie tych dowodów oraz złożonego oświadczenia uznano Zbigniewa A. za bezrobotnego z prawem do zasiłku od dnia 20 czerwca 1990 r. W dniu 20 sierpnia 1991 r. została wstrzymana wypłata zasiłku, ponieważ ustalono, że Zbigniew A. miał zarejestrowaną działalność gospodarczą "dekoratorstwo" w Wydziale Przemysłu i Handlu Urzędu Miejskiego w W. w okresie od dnia 22 marca 1989 r. do dnia 9 września 1991 r. /nr rej. 740/, a w Urzędzie Skarbowym w W. miał zgłoszony obowiązek podatkowy w okresie od 10 kwietnia 1989 r. /z dniem 30 sierpnia 1991 r. nastąpiła likwidacja działalności gospodarczej/; w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w W. Zbigniew A. nie odprowadzał składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Te okoliczności faktyczne powodowały, że Zbigniew A. nie mógł być zarejestrowany jako bezrobotny na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 8 i art. 15 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy, lecz jedynie jako osoba poszukująca pracy. Ustalono, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie zawsze osiągał dochód, nie jest to jednak okoliczność mająca znaczenie dla uznania za bezrobotnego. Dopiero po wyrejestrowaniu działalności gospodarczej mógł być zarejestrowany jako bezrobotny.

5 Od decyzji tej Zbigniew A. złożył odwołanie, kwestionując jej słuszność i zasadność ze względu na jego sytuację życiową i rodzinną.

6 Wojewoda W-ki decyzją z dnia 14 lutego 1992 r. nr WBP-9112-I/79/92, wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 8 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ oraz art. 138 / 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji, uznając, że w świetle ustalonego stanu faktycznego i rozwiązania przyjętego w art. 2 ust. I pkt 8 lit. c ustawy o zatrudnieniu odwołanie jest bezzasadne. Odwołująca się strona w dniu rejestracji /I czerwca 1990 r./ prowadziła działalność gospodarczą, nie była zatem bezrobotnym w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu, a co za tym idzie - nie miała prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy. Dlatego po ujawnieniu tej okoliczności wznowiono postępowanie i pozbawiono Zbigniewa A. statusu bezrobotnego oraz zobowiązano go do zwrotu pobranego zasiłku.

7 Na decyzję tę Zbigniew A. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestionując zasadność zaskarżonej decyzji. Jego zdaniem, stan faktyczny ustalono nieprawidłowo, ponieważ zaprzestał działalności półetatowej w kwietniu 1990 r. /11 kwietnia 1990 r./, a więc na 62 dni przed zgłoszeniem się w Rejonowym Biurze Pracy w W. i za wiedzą Urzędu Skarbowego w W., co wynikało z zapisu w książce podatkowo-rozliczeniowej. Kwestionuje w skardze postępowanie urzędników Rejonowego Biura Pracy w W. i innych organów.

8 W odpowiedzi na skargę Wojewoda W-ki wnosi o jej oddalenie.

9 Skarżący prowadził działalność gospodarczą, z której zrezygnował dopiero z dniem 9 września 1991 r. Po ujawnieniu tej okoliczności faktycznej i po wznowieniu postępowania Zbigniew A. został pozbawiony statusu bezrobotnego. Po zlikwidowaniu działalności gospodarczej skarżący został ponownie zarejestrowany w dniu 29 września 1991 r. jako bezrobotny i z ta datą został mu przyznany zasiłek z tytułu pozostawania bez pracy.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w której ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością przewidzianą w art. 145 par. 1 Kpa. Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznaczona jest zakresem sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzja ostateczna. Takie granice postępowania w sprawie wznowienia postępowania wynikają z art. 145 par. 1 Kpa, w myśl którego w sprawie zakończonej decyzja ostateczna wznawia się postępowanie. Wykroczenie poza granice wskazane w art. 145 par. 1 Kpa przez rozpoznanie sprawy nie zakończonej decyzją ostateczną bądź sprawy, która nie była w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą, stwierdzenia nieważności decyzji /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

12 W sprawie będącej przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego organy orzekające w postępowaniu w sprawie wznowienia w I i II instancji naruszyły wyznaczone granice postępowania. W postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania rozpoznały nie tylko sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną, to jest sprawę przyznania Zbigniewowi A. zasiłku dla bezrobotnych, zakończoną decyzją ostateczną z dnia 19 lipca 1990 r. /nr 2204/90/, ale również sprawy nie będące przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzjami ostatecznymi. Rozpoznano bowiem w tym trybie sprawę pozbawienia Zbigniewa A. statusu bezrobotnego oraz sprawę zwrotu przez Zbigniewa A. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia 20 czerwca 1990 r. do dnia 19 sierpnia 1991 r. w łącznej wysokości 6 241869 złotych.

13 Zbigniew A. został zarejestrowany w Rejonowym Biurze Pracy w dniu 12 czerwca 1990 r. Rejestracja jest czynnością materialnotechniczną, nie zaś decyzją administracyjną. Dopiero gdy organ ustali, że strona nie spełnia warunków uznania za bezrobotnego, wydaje decyzję administracyjną. W dniu zgłoszenia, na podstawie przedstawionych dowodów, Zbigniew A. został zarejestrowany jako bezrobotny. W sprawie pozbawienia go statusu bezrobotnego zatem nie była wydana decyzja ostateczna, która by mogła być wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania. Do rozpoznania i wydania decyzji w sprawie zwrotu przez Zbigniewa A. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych, przyznanego pod rządem ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, nie było podstaw prawnych. Zwrotu tych należności można było dochodzić w drodze sądowej przed sądem powszechnym. Podstawy prawne do wydania w tego rodzaju sprawach decyzji administracyjnych wprowadza dopiero ustawa z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./. Zgodnie jednak z regułą lex retro non agit /ustawa nie działa wstecz/ dotyczy to tylko zasiłków przyznanych na podstawie tej ustawy, a nie zasiłków przyznanych na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu. Rozpoznanie zatem w trybie wznowienia postępowania sprawy obowiązku zwrotu przez Zbigniewa A. zasiłku było nie tylko działaniem z rażącym naruszeniem prawa przez przekroczenie granic dopuszczalnego rozpoznania sprawy w tym trybie, ale i działaniem bez podstawy prawnej.

14 Jak wynika z powyższych wywodów, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Rejonowego Biura Pracy w W. z dnia 10 grudnia 1991 r. /nr RBP-9221/2204/91/ rażąco naruszały prawo, a w zakresie nałożenia na Zbigniewa A. obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych były wydane bez podstawy prawnej. Obliguje to Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 207 par. 1 i 3 Kpa w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa do stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji.