Wyrok z dnia 27 marca 2003 r., SA/Rz 2215/02

wyrok z dnia 27 marca 2003 r., SA/Rz 2215/02

Tekst

TEZY

1 Okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./ jest okres pozostawania w stosunku pracy, nawet jeżeli nie towarzyszy mu faktyczne wykonywanie pracy.

Uzasadnienie

2 Starosta w L., działając na podstawie art. 37k ust. 9, art. 2 ust. 1 pkt 25 art. 37l ust. 2 i art. 6 pkt 6 lit. "b"/ ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./ oraz art. 104 Kpa odmówił Marianowi J. przyznania od 28 maja 2002 r. prawa do świadczenia przedemerytalnego, przysługującego pracownikom byłych państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej.

3 Marian J. zarejestrował się jako osoba bezrobotna 2 listopada 2000 r., a 27 maja 2002 r. wystąpił o przyznanie mu świadczenia przedemerytalnego. Zgodnie z art. 37k ust. 9 wspomnianej ustawy pracownikom byłych państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej przysługuje świadczenie przedemerytalne, jeżeli w dniu 7 listopada 2001 r. posiadali status osoby bezrobotnej oraz spełniali łącznie następujące warunki: jako mężczyźni osiągnęli wiek co najmniej 55 lat, posiadali okres uprawniający do emerytury wynoszący dla mężczyzn co najmniej 25 lat, byli zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy w państwowym przedsiębiorstwie gospodarki rolnej przez okres co najmniej 10 lat i zamieszkiwali w powiecie /gminie/ uznanym za zagrożony szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym.

4 Na podstawie świadectw pracy łączny okres zatrudnienia w państwowym przedsiębiorstwie gospodarki rolnej ustalono na 9 lat 11 miesięcy i 26 dni. Ze świadectwa pracy wystawionego przez PGR wynika, że Marian J. zatrudniony był w tym przedsiębiorstwie w okresie od 3 maja 1977 r. do 31 grudnia 1979 r., jednak ze względu na odbywanie kary pozbawienia wolności od 2 listopada 1979 r. czasu od tej daty nie można mu zaliczyć do okresu zatrudnienia. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 37k ust. 9 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy, zatrudnienie oznacza wykonywanie pracy, a jest rzeczą oczywistą, iż w czasie odbywania kary pozbawienia wolności pracy w PGR nie wykonywał. Oznacza to, że Marian J. nie spełnia jednego z warunków wymaganych do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego, tj. nie legitymuje się okresem zatrudnienia w Państwowym Przedsiębiorstwie Gospodarki Rolnej wynoszącym co najmniej 10 lat.

5 Marian J. decyzję tę zaskarżył do wojewody P., kwestionując ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji. Nie podważał faktu rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności od 2 listopada 1979 r., twierdził jednak, iż w tym czasie jednocześnie korzystał z urlopu wypoczynkowego. Faktyczne bowiem zwolnienie go z zakładu pracy nastąpiło 31 grudnia 1979 r., co znajduje potwierdzenie w dołączonym świadectwie pracy. Ponadto dodał, iż za wspomniany okres nie otrzymał ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. W konkluzji stwierdził, że urlop wypoczynkowy jest częścią składową okresu pracy i niezaliczenie mu tego okresu stawia go w bardzo niekorzystnej sytuacji.

6 Po rozpatrzeniu odwołania Mariana J. wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

7 Podkreślił przede wszystkim, że Marian J., przebywając w zakładzie karnym, nie wykonywał w tym czasie pracy w Państwowym Przedsiębiorstwie Gospodarki Rolnej, co oznacza, że nie legitymuje się on wymaganym 10-letnim okresem zatrudnienia.

8 W motywach skargi wniesionej do NSA Marian J. podnosił, że do przyznania mu świadczenia zabrakło zaledwie 4 dni oraz że w okresie od 2 listopada 1979 r. do 31 grudnia 1979 r. korzystał z urlopu wypoczynkowego, będąc pracownikiem PGR. Na tę okoliczność przedstawił oświadczenie podpisane przez ówczesną główną księgową i brygadzistę. Niezależnie od tego do skargi dołączył zaświadczenie wystawione przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, z treści którego wynika, iż w PGR był zatrudniony do 31 grudnia 1979 r. Zaświadczenie to potwierdza, że w październiku 1979 r. pobrał wynagrodzenie z tzw. dodatkiem trudnościowym jako składnikiem płacy.

9 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stwierdził, że w samej sprawie nie jest sporne, iż skarżący wypełnia prawie wszystkie warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Wątpliwość budziło jedynie wypełnienie przez niego wymogu dotyczącego przepracowania 10 lat w państwowym przedsiębiorstwie gospodarki rolnej. Z przedłożonego przez skarżącego świadectwa pracy wystawionego przez Państwowe Gospodarstwo Rolne 2 sierpnia 1989 r. w sposób jednoznaczny wynika, że u tego pracodawcy był zatrudniony w pełnym wymiarze godzin od 3 maja 1977 r. do 31 grudnia 1979 r. i że stosunek pracy został "rozwiązany - wygasł" na podstawie wyroku sądowego, zaś z pisma Zakładu Karnego w D. wynika, iż od 2 listopada 1979 r. odbywał on karę pozbawienia wolności. Ustalenia te prowadzą do wniosku, że w tym przypadku okres pobytu w zakładzie karnym nie może być wliczony do okresu zatrudnienia w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 25, który wymaga faktycznego wykonywania pracy, i że regulacja ta nadaje pojęciu zatrudnienia inną treść, niż wynika to z przepisów Kodeksu pracy. Tego rodzaju wniosek wydaje się być zbyt daleko idący i nieznajdujący wsparcia w obowiązujących przepisach prawa. Położenie bowiem w tym przypadku akcentu na problem faktycznego wykonywania czynności powierzonych przez pracodawcę jest o tyle niezasadne, iż w takim przypadku eliminuje się przyjętą przez ustawodawcę fikcję "wykonywania" pracy także w okresie urlopu wypoczynkowego, a więc czasu, w którym pracownik w sensie dosłownym nie świadczył pracy, a przecież przy ustaleniu okresu zatrudnienia także dla celów związanych z realizacją przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu okresy urlopu wypoczynkowego nie podlegają odliczeniu.

10 Uprawniony jest zatem wniosek, iż ustawodawca, definiując w powołanym wyżej przepisie prawa pojęcie "zatrudnienia", położył akcent na określenie charakteru stosunków, które łączą pracodawcę z pracownikiem, enumeratywnie je określając. Toleruje przy tym fikcję wykonywania pracy w sytuacjach, w których przyjmuje się ją na gruncie prawa pracy.

11 Odmienne bowiem rozumienie treści tego pojęcia nie znajduje uzasadnienia w specyfice przepisów dotyczących zatrudnienia i bezrobocia, skoro one właśnie często odwołują się do regulacji zawartych w prawie pracy. W tym przypadku bowiem ścieśniająca literalna wykładnia komentowanego przepisu prawa okazuje się być zawodna choćby przy regulacji dotyczącej urlopu wypoczynkowego i jako taka godziłaby w ustawą zagwarantowane uprawnienia pracownicze, a poza tym popadałaby w kolizję z wykładnią systemową.

12 Odnosząc się zaś do okoliczności badanej sprawy i dokonanych w toku postępowania ustaleń, sąd przyjął, że są one dowolne. Nie można na podstawie zaświadczenia z 2 sierpnia 1989 r. przyjąć, iż w tym przypadku stosunek pracy ze skarżącym "wygasł" na podstawie wyroku sądowego, tym bardziej że w komentowanym dokumencie nie określono precyzyjnie sposobu ustania stosunku pracy, posługując się zapisem "został rozwiązany - wygasł". Taka instytucja jak wygaśnięcie stosunku pracy na podstawie wyroku sądowego jest obca przepisom prawa pracy. W związku z pozbawieniem pracownika wolności o wygaśnięciu stosunku pracy można mówić jedynie w przypadku tymczasowego aresztowania /art. 66 par. 1 Kpa/.

13 Natomiast w okolicznościach badanej sprawy mamy do czynienia z odbywaniem przez skarżącego już orzeczonej kary pozbawienia wolności. W tym przypadku zakład pracy mógł zwolnić pracownika bez wypowiedzenia, jeżeli zaistniały ku temu prawem przewidziane przesłanki, albo po upływie miesiąca nieobecności w pracy na podstawie art. 53 par. 1 pkt 2 Kp. Nie można zatem w takiej sytuacji mówić o wygaśnięciu stosunku pracy. Jeżeli stosunek pracy trwał do dnia wskazanego w świadectwie pracy, to tym samym przyjąć należy, że do tego czasu pracownik pozostawał w zatrudnieniu także w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu. Jeżeli natomiast organ miał wątpliwości co do daty ustania stosunku pracy, winien je był wyjaśnić we własnym zakresie, do czego obligują go przepisy art. 77 Kpa.