Wyrok z dnia 22 maja 1997 r., I SA/Po 1052/96

wyrok z dnia 22 maja 1997 r., I SA/Po 1052/96

Tekst

TEZY

1 Strony mogą kształtować treść umów cywilnoprawnych /w tym i umowy leasingu/ z wykorzystaniem zasady swobody umów, wszakże bez celu ukrycia rzeczywistej czynności prawnej.

2 Dyspozytywny charakter umów cywilnoprawnych nie może być jednak przez strony wykorzystywany do uchylania się od obowiązku podatkowego albo zmniejszenia zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe nie mają obowiązku respektowania tych postanowień umów cywilnoprawnych, które zmierzają do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa podatkowego.

3 Na gruncie podatku dochodowego określone wątpliwości interpretacyjne - z uwagi na możliwość wliczania w koszty uzyskania przychodów tzw. opłat /rat leasingowych/ - związane są z tzw. umową leasingu operacyjnego. Podstawą do badania i oceny przez organ podatkowy co do rzeczywistego zamiaru stron w kwestii zawarcia umowy leasingu operacyjnego stanowią dwie przesłanki: wysokość czynszu leasingowego w trakcie trwania umowy oraz cena sprzedaży przedmiotu leasingu przez leasingodawcę po zakończeniu umowy leasingu.

Sentencja

4 oddala skargę.

Uzasadnienie

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Leasing jest umową, której szczególne cechy nie zostały, jak dotąd, określone w polskim ustawodawstwie. Umowa leasingu, jako umowa nie nazwana, jest dopuszczalna w systemie prawa polskiego z uwagi na naczelną zasadę prawa zobowiązań, a mianowicie zasadę swobody umów wyrażoną w art. 353[1] Kc. Sama umowa leasingu co do treści może mieć podobny charakter do umowy najmu czy dzierżawy, umowy sprzedaży np. na raty czy też umowy pożyczki. Ponieważ umowa leasingu jest umową nienazwaną, Sąd Najwyższy wypowiadając się w kwestii leasingu w aspekcie skutków podatkowych według stanu prawne bo obowiązującego przed dniem 16 kwietnia 1993 r.; w wyroku z dnia 4 lutego 1994 r. III ARN 84/93 /OSNCP 1994 nr 10 poz. 196/ m.in. zauważył, iż umowa powinna uwzględniać również rzeczywiste działanie podatników, nawet nie określone w samej umowie. Powyższa teza znalazła również swoje rozwinięcie w wieku orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. np. wyrok z dnia 10 listopada 1994 r. SA/Po 1652/94 - Monitor Podatkowy 1995 nr 4 str. 118 czy wyrok z dnia 16 lutego 1995 r. SA/Kr 2432/94 - Fiskus 1996 nr 3 str. 24/, gdzie m.in. podkreślono, że strony mogą kształtować treść umów cywilnoprawnych /w tym i umowy leasingu/ z wykorzystaniem zasady swobody umów, wszakże bez celu ukrycia rzeczywistej czynności prawnej. Dyspozytywny charakter umów cywilnoprawnych nie może być jednak przez strony wykorzystywany do uchylania się od obowiązku podatkowego albo zmniejszenia zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe nie mają obowiązku respektowania tych postanowień umów cywilnoprawnych, które zmierzają do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa podatkowego. Organy podatkowe mają zatem prawo i obowiązek badania oraz oceny treści i celu umowy, z uwzględnieniem w tej ocenie rzeczywistych działań stron umowy w zakresie jej skutków podatkowych.

7 Na gruncie podatku dochodowego określone wątpliwości interpretacyjne - z uwagi na możliwość wliczania w koszty uzyskania przychodów tzw. opłat /rat leasingowych/ związane są z tzw. umową leasingu operacyjnego. Podstawą do badania i oceny przez organ podatkowy co do rzeczywistego zamiaru stron w kwestii zawarcia umowy leasingu operacyjnego stanowią dwie przesłanki: wysokość czynszu leasingowego w trakcie trwania umowy oraz cena sprzedaży przedmiotu leasingu przez leasingodawcę po zakończeniu umowy leasingu.

8 W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji zasadnie wskazały, iż cena, po której leasingodawca sprzedał oba samochody marki Mercedes-Benz leasingobiorcy nie miała żadnego związku z ich ekonomicznym zużyciem i zyskiem leasingodawcy. Czynsz leasingowy wynikający z zawartych przez skarżących umów nie nawiązywał również do ekonomicznego zużywania się samochodów, był znacznie wyższy.

9 Z tego zatem względu organy podatkowe obu instancji nie dopuściły się naruszenia obowiązującego prawa podatkowego traktując zawarte w dniach 25.01.1993 r. oraz 1.02.1993 r. umowy jako sprzedaży środków trwałych na raty, ukrytych pod nazwą leasingu operacyjnego.

10 Z tego też względu nie dopatrzono się, by organy podatkowe dopuściły się naruszenia przepisów przejściowych zawartych w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 1993 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 28 poz. 127/. Ponieważ kupno na raty stanowi wydatek inwestycyjny, wydatki na tak nabyte środki trwałe nie może w świetle art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. nr 80 poz. 350 ze zm./ stanowić kosztu uzyskania przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

11 Z tych zatem względów, nie dopatrując się naruszenia obowiązującego prawa materialnego poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej, ani istotnego naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.