Wyrok z dnia 15 października 1999 r., I SA/Gd 1352/97

wyrok z dnia 15 października 1999 r., I SA/Gd 1352/97

Tekst

TEZY

1 Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w art. 81 ust. 2 nie wprowadza generalnej zasady zwrotu nienależnego cła wraz z odsetkami, lecz uzależnia uprawnienia do odsetek od zaistnienia zwłoki w zwrocie cła.

2 Odsetki przysługują stronie tylko za okres zwłoki w sprawach, w których cło zwrócono po upływie 14-dniowego terminu określonego w art. 79 ust. 2.

Sentencja

3 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "W." - (...) Drukarni Akcydensowej Spółki z o.o. w B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 lipca 1997 r. (...) w przedmiocie odmowy zapłaty odsetek od zwróconego cła - oddala skargę.

Uzasadnienie

4 W dniu 12 stycznia 1995r. w Urzędzie Celnym w T. OC w B. według JDA SAD (...) odprawiony został, zgodnie ze zgłoszeniem celnym, dokonanym przez (...) Drukarnię Akcydensową, Sp. z o.o. z siedzibą w B., towar w postaci papieru, stosowanego jako podłoże dla papieru i kartonu światło-, ciepło- lub elektroczułego. Do towaru zastosowano kod PCN 4810 11 100.

5 W dniu odprawy strona zapłaciła przelewem wymierzone cło w wysokości 6.602,10 zł oraz inne należności określone przez organ celny.

6 W dniu 9 maja 1995r. Spółka złożyła w organie celnym wniosek o zmianę decyzji, przez zastosowanie do sprowadzonego towaru kodu PCN 4810 11 990 i stawki celnej "0" procent.

7 Wniosek ten został uwzględniony po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji /decyzja z dnia 18 października 1996 r. (...)/, w związku z przedłożonymi przez stronę wynikami badań Instytutu Celulozowo-Papierniczego w Ł.

8 Pismem z dnia 21 lutego 1997 r. pełnomocnik Spółki wystąpił do Dyrektora Urzędu Celnego w T. o zapłatę odsetek od nienależnie pobranego cła w wysokości odsetek od zaległych zobowiązań podatkowych.

9 Według wnioskodawcy odsetki powinny być liczone od dnia 25 października 1996 r. do dnia zapłaty.

10 W dniu 24 października 1996 r. rachunek wierzyciela /Spółki/ został uznany kwotą 6.602,10 zł, podczas gdy wysokość zobowiązania dłużnika /organu celnego/ wraz z odsetkami liczonymi od dnia 12 stycznia 1995 r. /dnia zapłaty nienależnego cła/ wynosiła 13.572,10 zł, w związku z czym do zapłaty pozostała kwota 6.602,10 zł.

11 Wpłacona przez organ celny kwota, odpowiadająca wysokością nienależnemu cłu, została przez Spółkę zaliczona, zgodnie z art. 451 par. 1 Kc, w pierwszej kolejności na odsetki, w związku z czym do zapłaty pozostaje należność główna w określonej wysokości, wraz z należnymi od niej odsetkami za okres od 25 października 1996 r. oraz kwota 372,90 zł z tytułu pozostałych odsetek należnych w dniu 24 października 1996 r.

12 Jako podstawę prawną swojego żądania Spółka wskazała art. 81 ust. 2 w zw. z art. 79 ust. 1 Prawa celnego.

13 Dyrektor Urzędu Celnego w T. decyzją z dnia 3 kwietnia 1997 r. (...) podjętą w trybie art. 155 Kpa odmówił wypłaty odsetek od zwróconego cła wywodząc, iż w dniu dokonywania odprawy celnej brak było przesłanek do zastosowania kodu PCN 4810 11 990.

14 Materiały niezbędne do właściwej klasyfikacji towaru zostały złożone dopiero w postępowaniu odwoławczym.

15 W związku z ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 18 października 1996 r. powstała nadpłata, która nie może być traktowana jako nienależnie uiszczone cło.

16 Nadpłata - zgodnie z art. 83 ust. 2 Prawa celnego podlega zwrotowi w ciągu roku od dnia, w którym decyzja o uchyleniu decyzji wymiarowej stała się ostateczna. Przepis ten nie przewiduje odsetek od zwracanej nadpłaty.

17 W odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wywodząc, że niezależnie od tego, czy zapłacone przez skarżącą cło zostanie określone cłem nienależnym, czy też nadpłatą, powinno być ono zwrócone wraz z oprocentowaniem, liczonym od dnia jego zapłaty.

18 Na potwierdzenie swojej argumentacji w tej ostatniej kwestii Spółka powołała wyrok NSA III SA 196/91.

19 Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 10 lipca 1997 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że stosownie do art. 79 ust. 1 i art. 81 ust. 2 Prawa celnego pobrane należności celne zwraca się wraz z odsetkami wówczas, gdy były one nienależne.

20 W rozumieniu art. 79 ust. 1 cło jest nienależne tylko wówczas, gdy pobrano je bez podstawy prawnej, bądź gdy pobrano je od osoby w ogóle nie zobowiązanej do jego uiszczenia.

21 Strona uregulowała cło, wymierzone jej według obowiązującej stawki właściwej dla kodu PCN zadeklarowanego przy odprawie celnej. Zatem cło było w owym czasie należne. Obowiązek zwrotu cła powstał z powodu zaistnienia przyszłej okoliczności, tj. z chwilą wydania decyzji przyjmującej dla sprowadzonego towaru stawkę "0" procent.

22 Organ celny dokonał zwrotu zgodnie z art. 83 ust. 2 Prawa celnego, zatem żądanie wypłaty odsetek nie jest uzasadnione.

23 Nieprawidłowe pierwotne zakwalifikowanie towaru było spowodowane działaniem strony, funkcjonariusz przyjął bez sprawdzenia podany kod PCN w zaufaniu, że strona właściwie określa towar, który importuje.

24 W skardze do NSA pełnomocnik "W." (...) Drukarni Akcydensowej - Spółki z o.o. /zmiana nazwy firmy strony skarżącej/ wniósł o uchylenie wymienionej wyżej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1, art. 79 ust. 1 i art. 81 ust. 2 Prawa celnego w stopniu istotnym dla wyniku sprawy oraz przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 9, art. 50 i art. 77 Kpa.

25 Organ I instancji nie dopełnił obowiązku wyczerpującego zebra materiału dowodowego, nie wezwał strony do przedstawienia stosownej ekspertyzy, nie pouczył też jej o okolicznościach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

26 Organ celny nie może obarczać strony konsekwencjami uchybień, jakie miały miejsce przy odprawie celnej.

27 Skarżący, powołując się na regulację zawartą w art. 23 ust. 1 Prawa celnego wywodzi, iż cło było nienależne już w momencie dokonywania odprawy celnej, bowiem dla sprowadzonego przez stronę towaru obowiązywała zerowa stawka celna.

28 Dla potwierdzenia zasadności swojego stanowiska strona skarżąca powołała się na wyroki NSA V SA 714/95 /Monitor Podatkowy 1996 nr 10 str. 309/ i SA/Gd 871/94 /Prawo Gospodarcze 1996 nr 1 poz. 41/.

29 Kwoty nienależnie uiszczonego cła powinny podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, przy czym odsetki należą się od dnia zapłaty cła /strona powołała w tym zakresie wyrok NSA III SA 196/91 i uchwałę składu sędziów Sądu Najwyższego III AZP 9/91 /Wokanda 1992 nr 6 str. 11/.

30 W odpowiedzi na skargę Prezes GUC wniósł o jej oddalenie, wywodząc, że cło pobrane przy odprawie przywozowej było należne, a obowiązek jego zwrotu powstał jako następstwo przedłożenia ekspertyzy Instytutu Celulozowo-Papierniczego w Ł. Wystąpiło zatem cło nadpłacone, a nie nienależnie pobrane. Prawo celne nie nakłada obowiązku zapłaty odsetek w każdym przypadku zwrotu cła. Prezes GUC uznał też za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

31 Art. 40 ust. 1 Prawa celnego nakłada na podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, którego rodzaj wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej, obowiązek właściwego zgłoszenia towaru do odprawy celnej, m.in. przez podanie we wniosku o wszczęcie postępowania celnego prawidłowego rodzaju towaru i kodu towaru.

32 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

33 Podstawę prawną do zwrotu należności celnych wraz z odsetkami za zwłokę stanowi art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

34 Stanowi on, że od należności celnych zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy płaci się odsetki za zwłokę według zasad i w wysokości określonych w odrębnych przepisach w sprawie pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

35 Stosownie do art. 79 ust. 1 "pobrane należności celne zwraca się osobie uprawnionej, jeżeli stwierdzono, że były one nienależne".

36 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, iż użycie w cytowanym przepisie czasu przeszłego /"były one nienależne"/ oznacza, iż pojęcie nienależności należy wiązać z momentem zapłaty cła, w przeciwnym razie ustawodawca użyłby sformułowania "są nienależne" /por. wyroki NSA V SA 714/95, V SA 1549/96/. W rozumieniu art. 79 ust. 1 cło jest zatem nienależne wówczas, gdy było nienależne w chwili jego pobrania.

37 Zgodnie ze słownikowym /por. Słownik Języka Polskiego, Wyd. PWN W-wa 1992, t. II, str. 342/ i przyjętym w orzecznictwie sądowym pojęciem nienależnie uiszczonego cła /por. np. wyrok NSA V SA 306/96 - ONSA 1998 Nr 1 poz. 37, SA/Gd 871/94 - Prawo Gospodarcze 1996 nr 1 str. 41/ uznaje się za takie cło uregulowane, mimo braku podstawy prawnej do jego poboru /np. z powodu "0" stawki celnej, zwolnień celnych, okresowego zawieszenia cła/, jak również cło uregulowane w kwocie wyższej niż należna.

38 W tym ostatnim przypadku przymiot nienależności dotyczy tylko nadpłaconego cła.

39 Nie można zgodzić się z poglądem organów celnych, że w momencie zapłaty cła było ono należne, bowiem z świetle przedłożonej na tym etapie postępowania dokumentacji funkcjonariusz celny, dokonujący odprawy celnej nie był w stanie dokonać właściwej kwalifikacji towaru do kodu PCN, a jego ocena właściwości towaru uzasadniała wymiar cła według stawki 10,4 procent.

40 W świetle art. 23 ust. 1 Prawa celnego cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia i według stawek w tym dniu obowiązujących.

41 Na organie celnym wydającym decyzję o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymiarze należności celnych ciążą takie same obowiązki z zakresu postępowania administracyjnego, jak na innych organach wydających decyzje administracyjne. Na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w sprawach nie uregulowanych ustawą mają bowiem zastosowanie przepisy Kpa.

42 Przepisy Kpa, w szczególności art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa nakładają na organ administracji obowiązek wyczerpującego i wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i dokonania jego wnikliwej oceny.

43 Jeśli funkcjonariusz celny powziął wątpliwości co do trafności kodu PCN, zadeklarowanego przez stronę, a ocena właściwości towaru wymagała wiadomości specjalnych, to zgodnie z art. 84 par. 1 Kpa powinien zwrócić się do strony o dołączenie odpowiedniej ekspertyzy lub z urzędu przeprowadzić dowód z opinii biegłych.

44 Wydanie decyzji według własnego uznania funkcjonariusza celnego, bez wyjaśnienia okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy naruszało ww. przepisy postępowania administracyjnego.

45 Jak wynika z Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej określony towar może być przyporządkowany, przy zastosowaniu określonego trybu, tylko do jednego kodu PCN.

46 W niniejszej sprawie dopiero w wyniku postępowania instancyjnego ustalono prawidłową, kwalifikację towaru oraz właściwą, obowiązującą jednak w dacie zgłoszenia towaru do odprawy celnej zerową stawkę celną, w świetle której uregulowane przez stronę stosownie do decyzji wymiarowej - cło okazało się nienależne.

47 Brak podstawy prawnej do nałożenia na stronę obowiązku zapłaty cła według stawki 10,4 procent zachodził od momentu zgłoszenia towaru do odprawy, bowiem właściwości towaru i stawki celne nie uprawniały organu do określenia cła według stawki innej niż "0" procent.

48 Przepis art. 79 ust. 2 Prawa celnego nakłada na organy celne obowiązek zwrotu należności celnych, o których mowa w art. 79 ust. 1 /tj. takich, które były nienależne w momencie ich zapłaty/ w terminie 14 dni od dnia, w którym stwierdzono okoliczności określone w ust. 1.

49 Zgodnie z art. 81 ust. 2 Prawa celnego od należności celnych, zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 płaci się odsetki za zwłokę według zasad i w wysokości określonych w odrębnych przepisach w sprawie pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

50 W świetle tych odrębnych przepisów, w szczególności art. 20 ust. 1 w zw. z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ odsetki za zwłokę pobiera się od nieuiszczonego w terminie płatności podatku lub zaliczki na podatek.

51 Odsetki te pobiera się za okres od następnego dnia po upływie ustalonego w ustawie lub w przepisach szczególnych terminu płatności zobowiązania podatkowego - do dnia zapłaty /par. 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 stycznia 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych - Dz.U. nr 7 poz. 33/.

52 Wobec określonego wyżej odesłania w zakresie naliczania odsetek należy dojść do wniosku, że odsetki od zwracanych należności celnych płaci się wówczas gdy organ celny nie przekazał ich w terminie określonym dla dokonania tej czynności w art. 79 ust. 2 Prawa celnego, tj. wówczas gdy dopuścił się zwłoki w tym zakresie.

53 Z art. 79 ust. 2 ustawy wynika, że zapłacone a nienależne cło, zwraca się z urzędu osobie uprawnionej w terminie 14 dni od dnia, w którym stwierdzono okoliczności określone w ust. 1. Oznacza to, że odsetki za zwłokę należą się od dnia następnego po upływie 14-dniowego terminu określonego w ostatnio powołanym przepisie.

54 W sprawie, w której wymiar cła jest przedmiotem sporu między stroną a organem celnym stwierdzenie okoliczności, o których mowa w ust. 1 art. 79, tj. ustalenie, że pobrane cło było nienależne, może być dokonane wyłącznie w ostatecznej decyzji organu celnego w przedmiocie dopuszczenia towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymiarze cła /bądź ustaleniu, że do towaru ma zastosowanie ustawowe zwolnienie od cła lub zerowa stawka celna/.

55 "W." - (...) Drukarnia Akcydensowa wystąpiła wnioskiem z dnia 21 lutego 1997 r. o zapłatę odsetek od nienależnie uiszczonego cła w 12-tu sprawach, w tym w sprawie mniejszej.

56 W sprawach tych ustalenie, że cło wpłacane przez Spółkę w dniu zgłoszenia towarów" do odprawy celnej było nienależne wynika - bądź z decyzji Prezesa GUC, w których zastosowano "0" procentową stawkę celną, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w T. o wymiarze cła według 10,4 procentowej stawki /w ośmiu sprawach/, bądź z decyzji organu I instancji, w których, po ponownym rozpatrzeniu sprawy wymiaru cła, zastosowano "0" procentową stawkę celną /w czterech sprawach/.

57 Bieg 14-dniowego terminu dla dokonania zwrotu cła rozpoczyna się, zgodnie z art. 57 par. 1 Kpa w zw. z art. 1 ust. 2 Prawa celnego od dnia następnego po wydaniu decyzji ostatecznej.

58 Sąd w obecnym składzie zgadza się z poglądem wyrażonym w wyroku NSA V SA 306/97 /ONSA 1998 Nr 1 poz. 37/, że w sprawie ustalenia prawa do odsetek od zwracanych należności celnych istotne jest wyjaśnienie, czy zwrot ten nastąpił w terminie zakreślonym w art. 79 ust. 2 z zastrzeżeniem, że początkowym dniem tego terminu jest dzień następny po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie wymiaru cła.

59 Skład orzekający nie podziela poglądu przedstawionego w wyroku NSA SA/Po 197/95, podtrzymanego w sprawie V SA 859/96, że przy oprocentowaniu zwracanego cła, powinien znaleźć odpowiednie zastosowanie art. 29 ust. 1 i 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, w związku z czym istotną dla początkowego terminu biegu odsetek jest data dokonania zapłaty cła.

60 Przepisy Prawa celnego nie odsyłają bowiem do oprocentowania nadpłat w zobowiązaniach podatkowych, lecz do zasad pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

61 W świetle uregulowania z art. 81 ust. 2 Prawa celnego nie sposób z powołaniem się na zasady sprawiedliwości czy analogię z nadpłatami w zobowiązaniach podatkowych stosować do oprocentowania zwracanego cła zasady inne, niż odnoszące się do odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Strona dla uzasadnienia swojego żądania w przedmiocie naliczenia odsetek powołała uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1992 r. III AZP 9/91 /"od należności celnych zwracanych stronie na podstawie art. 78 ust. 1 płaci się odsetki"/.Uchwała ta została podjęta na tle pierwotnego brzmienia art. 81 Prawa celnego /Dz.U. 1989 nr 75 poz. 445/, który nie zawierał odesłania do zasad pobierania odsetek od zaległości podatkowych.

62 Po znowelizowaniu tego przepisu ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. /Dz.U. nr 21 poz. 851/ zapłata odsetek od zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy należności celnych została uzależniona od stwierdzenia zwłoki w dokonaniu zwrotu cła.

63 Ustawa Prawo celne w art. 81 ust. 2 nie wprowadza zatem generalnej zasady zwrotu nienależnego cła wraz z odsetkami, lecz uzależnia uprawnienia do odsetek od zaistnienia zwłoki w zwrocie cła.

64 W świetle powyższych rozważań należało dojść do wniosku, że brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosków strony o zapłatę odsetek od daty uiszczenia nienależnego cła. Odsetki przysługują stronie tylko za okres zwłoki w sprawach, w których cło zwrócono po upływie 14-dniowego terminu określonego w art. 79 ust. 2 ustawy, obliczonego w określony wyżej sposób.

65 Interpretacja przepisów celnych odnoszących się do przedmiotu sprawy - odsetek od zwracanego nienależnego cła, zaprezentowana w zaskarżonej decyzji, dokonana została z naruszeniem prawa materialnego.

66 Pogląd organów celnych o braku - co do zasady - podstaw prawnych do wypłaty odsetek od zwróconego stronie cła, wyrażony został na tle interpretacji art. 83 ust. 2 Prawa celnego. Wydanie w sprawie decyzji z powołaniem się na ten przepis nie jest uzasadnione.

67 Przepis ten dotyczy bowiem innych kwestii niż odsetki za zwłokę od zwracanego, nienależnie uiszczonego cła.

68 Art. 83 Prawa celnego reguluje zagadnienie przedawnienia w sprawach celnych: w ust. 1 - 2-letni okres przedawnienia wymiaru należności celnych,

69 w ust. 2 - roczny termin zwrotu z urzędu nadpłaconego i nienależnie uiszczonego cła, jak również nadpłat wynikłych w związku z uchyleniem lub zmianą, decyzji wymiarowej,

70 w ust. 3 - 3-letni okres, w ciągu którego strona może dochodzić należności celnych od organu.

71 Przepis ten może zatem stanowić o dopuszczalności żądania strony z uwagi na okres przedawnienia dochodzenia należności /licząc 3 lata od daty, w której wydano ostateczną, decyzję o wymiarze należności/, nie odnosi się natomiast do przedmiotu sprawy - kwestii odsetek. Zagadnienie to zostało uregulowane w art. 81 ust. 2. Zatem organy celne oparły rozstrzygnięcie na przepisie, który nie miał w sprawie zastosowania.

72 Z powyższych rozważań wynika, że nietrafne, oparte na niewłaściwym zastosowaniu art. 83 ust. 2 ustawy Prawo celne, zamiast art. 81 ust. 2 tej ustawy, było stanowisko organów celnych, z drugiej strony skarżąca Spółka nietrafnie żądała odsetek od daty uregulowania nienależnego cła.

73 Sąd oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie jest jednak związany granicami skargi /art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA - Dz.U. nr 74 poz. 368/.

74 Porównanie okoliczności faktycznych przedstawionych we wniosku strony z dnia 21 lutego 1997 r., a nie kwestionowanych przez organy celne, dotyczących dat zwrotu cła /wpłaconego przez stronę w każdej ze spraw w dniu zgłoszenia towaru do odprawy celnej/ z datami ostatecznych decyzji wymiarowych, pozwala na stwierdzenie, że w czterech sprawach, w tym w sprawie niniejszej, w których ostateczne decyzje w sprawie zastosowania "0" procentowej stawki celnej wydał Dyrektor Urzędu Celnego w T. zwrot cła nastąpił przed upływem 14 dniowego terminu od daty stwierdzenia, że wpłacone cło było nienależne.

75 W sprawach tych żądanie wypłaty odsetek od zwróconego cła było zatem niezasadne.

76 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że błędne zastosowanie w zaskarżonej decyzji prawa materialnego nie miało wpływu na wynik sprawy, w związku z tym na podstawie art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o NSA orzekł o oddaleniu skargi.