Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r., I OZ 891/17

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r., I OZ 891/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 70/17 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 70/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił P.Ł. przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...]

3 w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

4 W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 22 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę P.Ł. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone skarżącemu w dniu 3 marca 2017 r.

5 W dniu 10 marca 2017 r. skarżący złożył do Sądu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że istotnym powodem niedotrzymania ustawowego termu był grudniowy nawał obowiązków opiekuńczo-pielęgnacyjnych i rodzinnych, wynikający przede wszystkim z powrotu ze szpitala dziadka żony skarżącego – J. Z., który po wyjściu ze szpitala był bardzo osłabiony i niezdolny do samodzielnej egzystencji, a ponadto choroba dzieci. Początkowo opiekę nad dziadkiem sprawowali teściowa skarżącego oraz jej brat. Natomiast w okresie świąteczno-noworocznym opiekę sprawował skarżący wraz z żoną. Opieka wymagała wyjazdu całej rodziny skarżącego z miejsca ich zamieszkania i przeniesienia się na ten czas do miejsca zamieszkania dziadka, który wymagał pomocy w zakresie karmienia, ubierania, higieny osobistej, załatwiania potrzeb fizjologicznych oraz wszelkich innych czynności dnia codziennego. W tym samym czasie skarżący i jego żona zajmowali się również swoimi dziećmi. Skarżący oświadczył, że wskazane wydarzenia zupełnie zaprzątnęły mu głowę i spowodowały utratę poczucia czasu. Wskazał również, że przyczyna uchybienia terminu ustała dopiero w dniu otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi, bowiem do tego dnia nie był świadomy przekroczenia ustawowego terminu do wniesienia skargi. Z tych względów skarżący w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi złożył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Do wniosku o przywrócenie terminu załączył odpis skargi, kserokopie wypisów J. Z. ze szpitala, oświadczenie J. Z. o opiece wnuków i oświadczenie żony skarżącego o sprawowaniu opieki nad dziadkiem.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

7 Sąd ten przytoczył treść art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., art. 86 § 1 P.p.s.a. i art. 87 § 1 – 4 P.p.s.a.

8 Sąd ten podał, że co prawda skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi bezpośrednio do sądu, to jednak takie zachowanie nie jest niezgodne z art. 87 § 3 P.p.s.a., albowiem zasada składania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi za pośrednictwem organu wynika z tego, że sąd powinien dysponować aktami sprawy, które z reguły pozostają w posiadaniu organu. Zasada ta dotyczy zatem sytuacji, gdy skarga jeszcze nie wpłynęła do sądu. Odstępstwo od tej zasady należy natomiast przyjąć w sytuacji, gdy skarga została złożona z uchybieniem terminu, ale strona – nieświadoma tego uchybienia – nie wystąpiła, wraz ze złożeniem skargi, z wnioskiem o przywrócenie terminu i o zaistniałym uchybieniu dowiedziała się na późniejszym etapie postępowania (np. w chwili otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi). W przypadku zatem, gdy skarga znajduje się już w sądzie wraz z aktami sprawy przekazanymi przez organ, niecelowe byłoby składanie wniosku o przywrócenie terminu za pośrednictwem organu i w pełni dopuszczalne jest przyjęcie do rozpoznania wniosku złożonego bezpośrednio do sądu, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie.

9 Sąd I instancji wyjaśnił, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 223/10 – dostępne w CBOSA).

10 Sąd I instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący uzasadnił uchybienie terminu koniecznością sprawowania stałej opieki nad dziadkiem żony, który po wyjściu ze szpitala był niezdolny do samodzielnej egzystencji, a ponadto chorobą dzieci. Skarżący wyjaśnił także, że opieka wiązała się z przeniesieniem się całej jego rodziny do miejsca zamieszkania dziadka żony.

11 W ocenie Sądu I instancji wskazane przez skarżącego okoliczności uchybienia terminu nie uzasadniają jego przywrócenia. Sąd ten podkreślił, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazywać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Do takich powodów z pewnością można zaliczyć konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, jednakże skarżący winien powołać się na okoliczności, które uniemożliwiały mu zachowanie terminu do wniesienia skargi.

12 Sąd I instancji podał, że skarżący nie sprawował opieki nad J. Z. sam, lecz wspólnie z żoną. Natomiast z okoliczności podanych przez skarżącego nie wynika, że zarówno on, jak i jego żona nie mieli możliwości opuszczenia mieszkania, w którym opiekowali się J. Z., tym bardziej, że pod ich opieką znajdowały się również ich dzieci, a więc wyjście z domu było wręcz konieczne, chociażby w celu kupienia jedzenia. Skarżący nie wskazał także, aby w okresie sprawowania opieki nie miał możliwości udzielenia stosownego pełnomocnictwa lub posłużenia się inną osobą do wniesienia skargi, np. poprzez nadanie jej pocztą.

13 Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga do sądu administracyjnego powinna zawierać wskazanie zaskarżonej decyzji, oznaczenie organu, którego działania skarga dotyczy, a także określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Skarga taka nie musi być zatem szczegółowo uzasadniona, a ponadto gdyby zawierała braki formalne, to sąd wezwałby skarżącego do ich usunięcia. Wystarczyłoby zatem sporządzenie krótkiego pisma, z którego wynikałoby, że skarżący nie jest zadowolony z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...]. Natomiast uzupełnienie skargi o jej szczegółowe uzasadnienie mogłoby nastąpić w terminie późniejszym.

14 Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie uwiarygodnił stosowną argumentacją faktu, że przeszkoda uniemożliwiająca złożenie skargi w terminie była od niego niezależna, a skoro tak, to Sąd ten stwierdził, iż skarżący nie wykazał należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a więc ponosi wyłączną odpowiedzialność za uchybienie terminu do wniesienia skargi.

15 W zażaleniu skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając obrazę prawa procesowego, tj. art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie, że we wniosku o przywrócenie terminu musi wykazać dołożenie należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że choroba bliskiej osoby zagrażająca życiu i zdrowiu nie jest obiektywnym miernikiem staranności, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że choroba bliskiej osoby zagrażająca życiu i zdrowiu nie jest ważnym powodem uchybienia terminu, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że mógł ustanowić pełnomocnika do napisania skargi lub posłużyć się inną osobą.

16 Powołując się na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję SKO w Łodzi z dnia [...].

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Zażalenie jest zasadne.

19 Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu.

20 Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, musi wykazać, że dołożyła szczególnej staranności by podjąć czynność procesową. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.

21 Należy podnieść, że w oparciu o doświadczenie życiowe prawdopodobna jest okoliczność podniesiona we wniosku i w zażaleniu, że całodobowa opieka nad członkiem rodziny i dziećmi oraz konieczność przeniesienia się do miejsca zamieszkania chorego dziadka, przyczyniła się do uchybienia terminu do wniesienia skargi. Okoliczność choroby dziadka została uprawdopodobniona dołączonymi do wniosku o przywrócenie terminu kartami leczenia szpitalnego (k. 22, 24 akt sądowych). Z kart tych wynika, że w okresie świąteczno – noworocznym, tuż po wypisie ze szpitala, konieczna była opieka całodobowa nad chorym członkiem rodziny, nie tylko z powodu ciężkiej choroby ale także podeszłego wieku.

22 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądu WSA w Łodzi, że tylko nagła choroba była okolicznością wykluczającą brak winy osoby, która nie dotrzymała terminu do dokonania czynności procesowej i stara się o jego przywrócenie w trybie art. 86 § 1 P.p.s.a. Dopuszczalność przewidzianego w art. 86 i 87 P.p.s.a. przywrócenia uchybionego terminu została przez ustawodawcę uwarunkowana spełnieniem przez stronę następujących przesłanek: (a) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, (b) równoczesne dokonanie czynności, które nie nastąpiło w zakreślonym terminie, (c) uprawdopodobnienie, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Przesłanka braku winy strony powinna być oceniana z uwzględnieniem wszelkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem strony. Przyjmując zobiektywizowane kryterium staranności, należy stwierdzić, że w sytuacji całodobowej opieki nad chorym członkiem rodziny zachodzi stan nadzwyczajny (por. postanowienia NSA z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 947/12; z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11, z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 948/12). .

23 Fakt opieki całodobowej nad chorym członkiem rodziny oraz dołączone oświadczenia uprawdopodabnia okoliczność braku winy skarżącego. Po pierwsze, uwzględnić trzeba specyfikę sytuacji, tj. nagłą hospitalizację członka najbliższej rodziny i całodobową opiekę po wypisie ze szpitala, które mogą powodować u całej rodziny strach przed śmiercią chorego. Po drugie, pełne wykazanie tej kwestii wymagałoby przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w tym zakresie, a żądanie tego z punktu widzenia art. 87 § 2 P.p.s.a. jest nieuprawnione. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2011 r. sygn. akt II FZ 585/11)

24 Mając na względzie z jednej strony okoliczności faktyczne sprawy, z drugiej zaś treść art. 86 § 1 P.p.s.a., należało przyjąć, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżący wykazał, że uchybił terminowi do wniesienia skargi bez swojej winy.

25 W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., przywracając skarżącemu termin do wniesienia skargi.