Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2015 r., I OZ 868/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2015 r., I OZ 868/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 58/15 o odmowie zmiany postanowienia z dnia 4 marca 2015 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.M. na postanowienie Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [..]im. [..] z dnia 24 listopada 2014 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia indeksu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 58/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie ze skargi B.M. na postanowienie Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [..]im. [..]z dnia 24 listopada 2014 r. nr [..]w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia indeksu, odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 4 marca 2015 r. wydanego w sprawie, w treści którego zwolniono skarżącą od opłat sądowych w całości oraz odmówiono ustanowienia adwokata.

3 Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że skarżąca B.M. w piśmie z dnia 20 maja 2015 r. wystąpiła z wnioskiem o zmianę postanowienia z dnia 4 marca 2015 r. poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym – poza przyznanym jej ww. postanowieniem zwolnieniem od opłat sądowych w całości, także zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata.

4 Z przedstawionych przez stronę informacji wynika, że jest ona studentką i obecnie pozostaje na utrzymaniu rodziców; wydatek tylko na jej stancję w [..], gdzie studiuje, wynosi 400 zł miesięcznie. Dotychczas jedynym jej źródłem utrzymania było stypendium, którego w aktualnym roku akademickim nie otrzymała. Na utrzymaniu rodziców pozostaje też jej siostra studiującą w [..], której mieszkanie kosztuje 600 zł. Do tego dochodzą jeszcze wydatki na codzienne utrzymanie. Ojciec choruje przewlekle, matka jest po [..], z czym związane są wydatki w wysokości około 300 zł miesięcznie. Dochód rodziców wynosi łącznie 4514 zł. Rodzice mieszkają w domu o powierzchni 140 m2, pokrywają też koszty dojazdu do pracy w wysokości około 350 zł miesięcznie i własnego utrzymania 1500 zł. Na bilety i dojazdy wraz z siostrą wydatkują około 250 zł miesięcznie. Rodzice spłacają również kredyt w kwocie po 615 zł.

5 Sąd I instancji wyjaśnił, iż stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Tak więc rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy odbywa się w trybie zmiany dotychczas wydanego postanowienia. Przedmiotem oceny Sądu jest to, czy od daty wydania ostatniego postanowienia w sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wystąpiły zmiany tego typu, że uzasadnią zmianę dotychczas wydanego postanowienia w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd nie bada ponownie okoliczności ocenionych poprzednim prawomocnym postanowieniem.

6 Sąd I instancji zauważył, że podobnie jak poprzednio skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie więc z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe w żadnej mierze nie można było przyjąć takiego założenia. Jeżeli chodzi natomiast o możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym to w dalszym ciągu istnieją ku temu podstawy szczegółowo wyjaśnione w postanowieniu z dnia 4 marca 2015 r. Zwolniono wówczas skarżącą od wszystkich opłat sądowych w całości, a zatem nie ma ona obowiązku ich ponoszenia także na obecnym etapie postępowania. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała natomiast, aby w jej sytuacji materialnej zaszły w toku postępowania sądowego zmiany, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc rozszerzenia dotychczas przyznanej pomocy także na wydatki oraz ustanowienie pełnomocnika. W istocie wskazane wydatki rodziny skarżącej pozostają na zbliżonym poziomie, jak poprzednio, a jej dochód nawet zwiększył się o przeszło 200 zł. Dysponują więc środkami, z których mogą pokryć część kosztów związanych z udziałem skarżącej w postępowaniu sądowym, np. w postaci wynagrodzenia pełnomocnika.

7 Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B.M., wnosząc o jego uchylenie i zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

8 Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym ustaleniu, że jest w stanie ponieść koszty profesjonalnego pełnomocnika.

9 W uzasadnieniu zażalenia podkreśliła, iż jest studentką, która przebywa obecnie na całkowitym utrzymaniu rodziców. Ponadto wydatki związane z opłatą mieszkania, dojazdów na uczelnie oraz wyżywienia są bardzo duże.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy.

12 Przepis art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem przepis ten umożliwia uchylenie lub zmianę ww. postanowień w sytuacji gdy dojdzie do zmiany okoliczności sprawy, przez co rozumieć należy zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniały wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane (tak: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 443).

13 Z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem mając na uwadze ww. przepis w powiązaniu z treścią art. 165 P.p.s.a. przy wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy Sąd bada, czy w sprawie nastąpiła taka zmiana okoliczności, która w danych warunkach uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

14 W pierwszej kolejności wskazać należy, że postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r. Sąd I instancji zwolnił skarżącą od opłat sądowych w całości i odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że zasadne będzie zwolnienie skarżącej od opłat sądowych w całości, aby nie pozbawić jej środków bieżącego utrzymania. Jednocześnie uznano, że brak jest jednak uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata, bowiem wydatku na jego wynagrodzenie nie można traktować jako niezbędnego, z uwagi, iż w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.

15 Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, albowiem skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności w stosunku do wniosku poprzedniego, które to okoliczności uzasadniałyby zmianę poprzednio wydanego postanowienia. Z taką oceną Sądu I instancji, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, nie sposób się zgodzić.

16 Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481, postanowienie NSA z dn. 15.10.2009 r., sygn. akt II OZ 868/09, LEX nr 572021).

17 Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest studentką i obecnie pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wydatek tylko na jej stancję w [..], gdzie studiuje, wynosi 400 zł miesięcznie. Dotychczas jedynym jej źródłem utrzymania było stypendium, którego w aktualnym roku akademickim nie otrzymała. Na utrzymaniu rodziców pozostaje też jej siostra studiującą w [..], której mieszkanie kosztuje 600 zł. Do tego dochodzą jeszcze wydatki na codzienne utrzymanie. Ojciec choruje przewlekle, matka jest po [..], z czym związane są wydatki w wysokości około 300 zł miesięcznie. Dochód rodziców wynosi łącznie 4514 zł. Rodzice mieszkają w domu o powierzchni 140 m2, pokrywają też koszty dojazdu do pracy w wysokości około 350 zł miesięcznie i własnego utrzymania 1500 zł. Na bilety i dojazdy wraz z siostrą wydatkują około 250 zł miesięcznie. Rodzice spłacają również kredyt w kwocie po 615 zł. Nadto zwrócić należy uwagę, że skarżąca kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła po wydanym w sprawie postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2015 r., którym odrzucono jej skargę na kontrolowany akt, z uwagi na zamiar wniesienia skargi kasacyjnej, którą skutecznie może sporządzić tylko profesjonalny pełnomocnik. Zatem mając na uwadze powyższe Sąd I instancji winien jeszcze raz wnikliwie rozważyć, czy w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności o których mowa w art. 165 P.p.s.a. mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym także kwestię różnicy w wysokości kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, które to koszty z reguły są o wiele wyższe. Zatem oceniając ponownie wniosek skarżącej Sąd I instancji weźmie pod uwagę także podstawową zasadę z której wynika, iż interpretacja przepisów prawa winna być dokonywana w taki sposób, by nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swoich praw na drodze sądowej, co wynika z treści art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

18 Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.