Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., I OZ 52/09

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., I OZ 52/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1337/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1337/08 odmówił przyznania A. M. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie jej skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego.

3 We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Utrzymuje się z dochodu [...] zł brutto uzyskiwanego z działalności gospodarczej (dochód ten nie ma charakteru stałego). Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz mieszkanie o powierzchni [...] m². Skarżąca wskazała, że jest zadłużona wobec banków na kwotę ok. [...]zł (raty miesięczne wynoszą ok. [...]zł), wydatki miesięczne na utrzymanie domu kształtują się w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że dom którego jest właścicielką wymaga stałej modernizacji i napraw (dotychczasowe koszty remontu przekroczyły [...]zł). Jednocześnie skarżąca zaznaczyła że w ostatnim czasie ujawniły się u niej problemy stomatologiczne, koszty leczenia przekroczyły [...]zł.

4 W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni pozwala stwierdzić, że poniesienie kosztów sądowych leży w zakresie jej możliwości płatniczych. Skarżąca jest osobą posiadającą znaczny majątek tj. dwie nieruchomości, a także źródło dochodów, którego charakter może być uznany za stały. Sąd wskazał, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Sąd uzasadnił również, że na ocenę sytuacji materialnej skarżącej nie może wpłynąć przedstawiona informacja o konieczności poniesienia wydatków na leczenie stomatologiczne, bowiem skarżąca nie wskazała na przymus natychmiastowego przeznaczenia na ten cel kwoty [...]zł, ani też nie przedstawiła żadnych dokumentów, przesądzających o niezbędności oraz wysokości kosztów tego leczenia.

5 A. M. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że jej dochód brutto ma tylko teoretycznie stały charakter (umowa najmu może zostać w każdym czasie rozwiązana). Ponadto dom którego jest właścicielką pochłania ogromne sumy pieniędzy na modernizację i bieżące naprawy, o czym świadczy dokonany remont dachu, elewacji północnej i założone rynny, których koszt wyniósł ponad [...]zł. W dalszym ciągu prowadzony jest remont wewnątrz domu, polegający na adaptacji łazienki i kuchni. Skarżąca przyznała, że w ostatnim czasie ujawniły się u niej problemy stomatologiczne, których nie może leczyć w ramach nieodpłatnych usług z NFZ (koszty leczenia przekroczyły [...]zł).

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

8 Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

9 Natomiast w myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

10 W przedmiotowej sprawie A. M. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd I instancji badał więc, czy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek, w oparciu o przesłanki omawianego wyżej przepisu art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnił nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącej i jej rodziny, ale również stan majątkowy, mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, a koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana osoba i jej rodzina.

11 Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a do takich należą koszty sądowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, mające niskie dochody, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.

12 Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności, nawet z uszczerbkiem dla innych zazwyczaj ponoszonych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania.

13 W rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów wszczętego postępowania w tej sprawie.

14 Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.