Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2018 r., I OW 74/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2018 r., I OW 74/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.Z. w sprawie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej na opłacenie stancji, leków i żywności p o s t a n a w i a: wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.Z.w sprawie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej.

3 W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że M.Z. dnia 15 stycznia 2018 r. w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] zgłosiła prośbę o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie stancji, leków i żywności. Na oświadczeniu zawarła informacje, iż z [...] do [...] wyprowadziła się w lipcu 2017 r. Od dnia 24 czerwca 2017 r. nie pracuje zawodowo. W Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] była zarejestrowana do miesiąca grudnia 2017 r. M.Z. podała, iż w grudniu nie uzyskała żadnego dochodu.

4 Kwestionariusz wywiadu środowiskowego został sporządzony z M.Z.w dniu 15 stycznia 2018 r. przez pracownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Następnie wywiad wraz z niezbędną dokumentacją został przesłany do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W celu potwierdzenia sytuacji socjalno - bytowej oraz zamierzeń klientki, pracownik socjalny skontaktował się z M.Z. telefonicznie. Z rozmowy z dnia 22 stycznia 2018 r. została sporządzona adnotacja służbowa. Podczas rozmowy telefonicznej z M.Z. ustalono, iż podejmuje działania mające na celu podjęcie aktywizacji zawodowej w Centrum Integracji Społecznej. M.Z. podała, że w chwili podjęcia stażu uzyska ubezpieczenie zdrowotne i będzie mogła podjąć leczenie w miejscowości, w której obecnie przebywa. Pani M. również podała, iż zamierza pozostać w miejscowości [...] na dłużej. Z uzyskanych informacji wynika, że jej centrum życiowe mieści się w miejscowości [...]. W związku z rozmową telefoniczną M.Z. została poproszona o napisanie oświadczenia według załączonego wzoru. Do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 8 lutego 2018 r. wpłynęło oświadczenie, z którego wynika, iż M.Z. zamierza na dłużej pozostać w [...] z zamiarem stałego pobytu.

5 W konsekwencji Burmistrz Miasta [...] uznał, iż organem właściwym do ropzonania sprawy jest Miejsko- Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

6 W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Burmistrz Miasta [...] podniósł, że organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest Burmistrz Miasta [...]. Wyjaśnił, że M.Z. pozostawała na dzień 15 stycznia 2018 r. bez pracy i bez środków do życia. Pracownik socjalny na podstawie powyższych informacji uznał, że centrum życiowe ww. w tamtym momencie było w miejscowości Ciechanów. Pani M.Z. nie była w stanie na dzień 15 stycznia 2018 r. sprecyzować planów na przyszłość. Wiedziała, że na tamten dzień pozostaje bez pracy i bez środków do życia. Na miejsce zamieszkania składają się dwa zasadnicze elementy: faktyczne przebywanie i zamiar stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania niezbędny jest nie tylko fakt, że osoba stale przebywa w danej miejscowości, ale także, że temu przebywaniu towarzyszy określony stan świadomości - zamiar stałego pobytu. Stały pobyt oznacza traktowanie określonej miejscowości jako centrum spraw życiowych danej osoby. Pani M. zameldowana jest w mieszkaniu w [...], które stanowi jej współwłasność, w [...] przebywała od kilku miesięcy, w mieszkaniu wynajętym, bez umowy najmu, nie miała perspektyw na najbliższą przyszłość, nie była w stanie sprecyzować swoich planów. Pracownik socjalny podczas przeprowadzania wywiadu zaproponował ww. możliwość podjęcia pracy w Centrum Integracji Społecznej w [...] i udzielił niezbędnych informacji. W późniejszym okresie Pani M. rzeczywiście podjęła pracę w CIS, na wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Centrum życiowe w/w przeniosło się do [...] od dnia 25 stycznia 2018 r., ponieważ podjęła w [...] zatrudnienie, przeniosła się do lekarza rodzinnego, została objęta ubezpieczeniem, a w efekcie pomocą przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z Dz.U.2017r. poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257) – przywoływanej dalej jako "K.p.a."). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

9 Będące przedmiotem żądania w sprawie świadczenia należą do zakresu świadczeń z pomocy społecznej.

10 Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1769) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jedynie w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2).

11 Przepisy u.p.s. nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach K.c. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 K.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Jak to obrazowo przedstawiono w piśmiennictwie; dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości.

12 Definiując pojęcie miejsca stałego pobytu wypada odwołać się do ugruntowanego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującego, iż miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się jej czynności życiowe i to bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie NSA z dnia 2 września 2009r. sygn. akt I OW 85/09, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

13 Z akt niniejszej sprawy wynika, że M.Z. w dniu 15 stycznia 2018 r. w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] zgłosiła prośbę o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie stancji, leków i żywności. Na oświadczeniu zawarła informacje, iż z [...] do [...] wyprowadziła się w lipcu 2017 r. Podczas rozmowy telefonicznej z M.Z. ustalono, iż podejmuje ona działania mające na celu podjęcie aktywizacji zawodowej w Centrum Integracji Społecznej. M.Z. podała, że w chwili podjęcia stażu uzyska ubezpieczenie zdrowotne i będzie mogła podjąć leczenie w miejscowości, w której obecnie przebywa. Pani M. również podała, iż zamierza pozostać w miejscowości [...] na dłużej.

14 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane powyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, iż obecnie (od lipca 2017 r.) głównym ośrodkiem życiowym wnioskodawczyni jest Gmina [...], a nie Miasto [...], w którym – mimo zameldowania – M.Z. nie mieszka. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma fakt aktualnego przebywania na terenie Gminy z zamiarem stałego pobytu. Stwierdzić należy, że stwierdzenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną), a podlega ocenie na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2009 r., I OW 164/08 wskazał, iż wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Jednocześnie zauważyć należy, że bez znaczenia w sprawie jest kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego, lecz nieprzesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu. W konsekwencji przyjąć należy, że miejscem zamieszkania M.Z., w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego, na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy jest Gmina [...].

15 W realiach niniejszej sprawy treść oświadczenia M.Z. o tym, że to miejscowość [...] (Gmina [...]) jest jej centrum życiowym, koresponduje z tym gdzie rzeczywiście skupiały się i nadal skupiają jej sprawy życiowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności w konsekwencji należało wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy.

16 Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.