Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., I OW 28/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., I OW 28/22

Sentencja

1 Dnia 26 lipca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie skierowania K.H. do domu pomocy społecznej postanawia: oddalić wniosek.

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia 1 marca 2022 r., Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem [...] w sprawie skierowania K. H. do domu pomocy społecznej.

3 W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 28 lipca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] o ustalenie sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, socjalno-bytowej oraz możliwości powrotu do środowiska po wypisaniu ze szpitala K. H.. Pod wskazany we wniosku adres: [...] udał się pracownik socjalny i ustalił, że zamieszkuje tam H. A.- siostra K. H.. Podczas wywiadu ustalono, że miejscem zamieszkania i zameldowania K. H. jest [...], ul. [...], gdzie zamieszkiwał z siostrą i szwagrem, w mieszkaniu stanowiącym jego współwłasność. Po śmierci siostry K. H. przybył pod adres [...] w celu odwiedzenia zamieszkującej tu siostry. Nigdy tu jednak nie zamieszkiwał i nie miał zamiaru pozostać na stałe. Informacja ta przekazana została do SPP ZOZ w [...].

4 W dniu 18 sierpnia 2021 r. SPP ZOZ w [...] poinformował GOPS w [...] o wystąpieniu z wnioskiem do Sądu Rejonowego we [...] o umieszczenie K. H. w domu pomocy społecznej. Powyższy wniosek przekazany został do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]. W odpowiedzi MOPS we [...] zwrócił jednak powyższy wniosek informując, że w przedmiotowej sprawie brak jest wniosku strony a osoba wymagająca umieszczenia w domu pomocy społecznej nie przebywa na terenie [...].

5 W ocenie wnioskodawcy, gminą właściwą do skierowania do domu pomocy społecznej K. H. jest Miasto [...], bowiem na jego terenie ww. zamieszkuje. Z poczynionych ustaleń wynika co prawda, że K. H. opuścił lokal mieszkalny przy ul. [...] we [...] i przybył na teren Gminy [...], jednak uczynił to wyłącznie w celu odwiedzenia zamieszkującej tu siostry. Niewątpliwie natomiast lokal mieszkalny we [...], którego jest on współwłaścicielem, służył mu do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych i na terenie Miasta [...] ześrodkował on swoją aktywność życiową. Na terenie zaś Gminy [...] przebywa tylko czasowo. Zdaniem wnioskodawcy, spełnione zostały zatem w tej sytuacji dwie przesłanki, decydujące o zamieszkiwaniu w/w we [...] a mianowicie: czynnik zewnętrzny (fakt fizycznego przebywania do czasu odwiedzenia siostry) oraz wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wnioskujący organ podkreślił ponadto, że po przybyciu do miejscowości [...], K. H. nigdy nie wyraził woli pozostania w tej miejscowości, zaś zamieszkując we [...] korzystał tam z opieki lekarskiej oraz pobierał świadczenia emerytalne.

6 W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wniósł o odmowę rozstrzygnięcia sporu o właściwość, ewentualnie o uznanie, iż organem właściwym do rozpoznania sprawy o skierowanie do domu pomocy społecznej K. H. jest Wójt Gminy [...].

7 W ocenie pozostającego w sporze organu, Sąd winien odmówić rozstrzygnięcia sporu o właściwość w niniejszej sprawie albowiem brak jest wniosku strony o skierowanie jej do domu pomocy społecznej, jak również postępowanie takie nie zostało wszczęte z urzędu.

8 Wskazując zaś na ewentualną właściwość Wójta Gminy [...], Prezydent [...] podnosił, iż na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest, że K. H. przed swoim pobytem w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w [...] przebywał u swojej siostry H. A. na terenie gminie [...]. Zdaniem uczestnika postępowania, zarówno sytuacja zdrowotna K. H., jak również stan faktyczny, wynikający z akt sprawy daje podstawy do przyjęcia, że K. H. przeprowadził się do siostry z zamiarem zamieszkania u niej, gdyż potrzebował codziennej, całodobowej opieki. Wcześniej taką opiekę zapewniała mu druga siostra, wraz z którą mieszkał we [...] przy ul. [...], a która jednak zmarła, pozostawiając tym samym brata bez opieki. Zatem, zdaniem Prezydenta [...], twierdzenie wnioskodawcy

9 o czasowym pobycie K. H. u siostry w gminie [...] (w kontekście konieczności zapewnienia mu stałej opieki) nie jest ani uzasadnione, jak również poparte jakimikolwiek dowodami. Natomiast okoliczność, iż K. H. ma miejsce zameldowania we [...] przy ul. [...], jak również, że jest współwłaścicielem ww. lokalu nie dowodzi - samo w sobie - o miejscu jego zamieszkania we [...]. Miejscem zamieszkania jest bowiem przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie.

10 Zdaniem uczestnika postępowania, nie dowodzi również faktu zamieszkiwania we [...] wydanie postanowienia o skierowaniu K. H. do domu pomocy społecznej przez Sąd Rejonowy dla [...], albowiem ww. sąd przyjął swoją właściwość w oparciu o treść wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

11 Ponadto, z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z K. H. w dniu 25 lutego 2022r. w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej wynika, iż przed pobytem w szpitalu mieszkał on u siostry na terenie Gminy [...] przy ul. [...]. Z wywiadu wynika także, że K. H. chciałby, aby umieszczono go w domu pomocy społecznej zlokalizowanym jak najbliżej miejsca zamieszkania siostry (gminy [...]). Zatem wola przebywania K. H. w domu pomocy społecznej zlokalizowanego jak najbliżej gminy [...] potwierdza dodatkowo, że to właśnie z tą gminą wiąże swój dalszy pobyt i to w niej chce urządzić swoje centrum życiowe. Z takiej postawy K. H. nie sposób więc wnioskować, że przyjechał do swojej siostry tylko w odwiedziny.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 W myśl art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

14 Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie dotyczy wskazania organu właściwego do skierowania K. H. do domu pomocy społecznej. Organami pozostającymi w sporze są zaś Wójt Gminy [...] oraz Prezydent [...].

15 W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego, przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów.

16 Pobyt w domu pomocy społecznej ma co do zasady charakter dobrowolny i przyznanie tego rodzaju świadczenia, tak zresztą jak i pozostałych świadczeń uregulowanych

17 w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268; dalej "u.p.s.") następuje na wniosek osoby zainteresowanej (jej przedstawiciela ustawowego), ewentualnie z urzędu (art. 102 ust. 1 i 2 ustawy). Wyjątek w tym zakresie stanowi natomiast umieszczenie w domu pomocy społecznej osób chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo, które nie wyrażają zgody na pobyt takiej placówce. Procedura związana z przymusowym umieszczeniem tego rodzaju osób w domu pomocy społecznej została uregulowana odrębnie w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 685; dalej "u.o.z.p."). I tak, w myśl art. 38 ust. 1 ww. ustawy, osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej.

18 Stosownie zaś do treści art. 39 ust. 1, jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu (ust. 2). Jeżeli w toku tego postępowania sąd opiekuńczy uzna, że zachodzą przesłanki do umieszczenia danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej, to wydaje postanowienie o przyjęciu tej osoby do omawianej placówki. (art. 39 ust. 3). Powyższe orzeczenie sądu opiekuńczego zastępuje w tym przypadku zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej a zapewnienie realizacji takiego orzeczenia ustawodawca powierzył natomiast staroście powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, która ma być umieszczona w domu pomocy społecznej (art. 40 ust. 1 u.o.z.p.).

19 Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wydaje się wynikać, że tego rodzaju szczególna procedura umieszczenia w domu pomocy społecznej została właśnie wszczęta w stosunku do K. H.. Z uwagi bowiem na zły stan zdrowia psychicznego przebywającego w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym ZOZ w [...] K. H. oraz brak jego zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2021 r, Kierownik tej placówki wystąpił - na podstawie art. 39 ust. 2 u.o.z.p. – do Sądu Rejonowego we [...] o skierowanie ww. do domu pomocy społecznej.

20 W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku, Sąd Rejonowy dla [...] we [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia

21 3 lutego 2022 r. (sygn. akt III RNs 1329/21) skierował K. H. do domu pomocy społecznej bez jego zgody. Powyższe okoliczności przesądzają zatem, iż dalsze czynności w sprawie umieszczenia ww. w domu pomocy społecznej - stosownie do treści cytowanego wyżej art. 40 ust. 1 u.o.z.p. – należą do organu samorządu powiatowego poprzez zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o skierowaniu do domu pomocy społecznej.

22 Tymczasem w rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu, dotyczącego skierowania K. H. do domu pomocy społecznej, wystąpił organ samorządu gminnego – Wójt Gminy [...], zaś z treści wniosku wynika, iż wnosi on - w oparciu o przepis art. 101 ustawy o pomocy społecznej - o wskazanie organu innej gminy, tj. Prezydenta [...] jako organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zainteresowanego na terenie Miasta [...].

23 W zaistniałym zatem stanie faktycznym stwierdzić należy, że tak sformułowany wniosek - w kontekście okoliczności, o których mowa wyżej - zarówno w zakresie podmiotowym (co do wskazania organów pozostających w sporze), jak też przedmiotowym (co do okoliczności w nim przedstawionych) nie jest zbieżny z materiałem dowodowym sprawy, a co skutkuje przyjęciem, iż stan faktyczny niniejszej sprawy nie został ustalony w sposób pozwalający na jego merytoryczną ocenę.

24 Z drugiej strony, jeśli nawet przyjąć, że przedmiotowy wniosek miał na celu rozstrzygnięcie sporu, który organ był właściwy do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej K. H. w trybie przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej (art. 102 ust. 1 i 2 u.p.s.), to należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość poprzez wskazanie organu właściwego do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, w której toczy się dane postępowanie lub został złożony wniosek o wszczęcie postępowania. Tego rodzaju wniosek musi zaś pochodzić od osoby uprawnionej, tak aby mógł wywołać skutek procesowy. Oznacza to, że w przypadku sporu o właściwość, postępowanie powinno być wszczęte na wniosek uprawnionej strony lub innego uprawnionego podmiotu. Warunkiem rozstrzygnięcia przez sąd sporu o właściwość jest zatem zawisłość sprawy o dostatecznie ustalonym stanie faktycznym. Nie można natomiast mówić o sporze, dotyczącym właściwości, jeżeli postępowanie administracyjne nie jest w toku. Do sporu o właściwość może dojść zatem tylko w powiązaniu ze sprawą indywidualną, która realnie istnieje i w której toczy się postępowanie (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt I OW 239/20, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl.).

25 W rozpoznawanej sprawie natomiast – co słusznie zauważa pozostający w sporze Prezydent [...] – nie doszło do wszczęcia postępowania w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej na wniosek zainteresowanego K. H.. Nie ma także podstaw do przyjęcia, że jeden z organów pozostających w sporze wszczął takie postępowanie z urzędu.

26 Zachodzi natomiast sytuacja, w której w stosunku do K. H. została wszczęta szczególna procedura dotycząca umieszczenia go w domu pomocy społecznej, w wyniku której sąd opiekuńczy wydał postanowienie o skierowaniu do domu pomocy społecznej bez jego zgody, a co (jak wyżej to wyjaśniono) - stosowanie do treści art. 40 ust. 1 u.o.z.p. - nakładałoby obowiązek wykonania tego postanowienia na starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania K. H..

27 Z tych względów, złożony w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu

28 o właściwość pomiędzy organami gminy – Wójtem Gminy [...] a Prezydentem [...], jako nieodpowiadający stanowi faktycznemu sprawy, podlegał oddaleniu.

29 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.