Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2022 r., I OW 19/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2022 r., I OW 19/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy Mosina z dnia 16 lutego 2022 r. nr OPS-PS.051.66.2022.KN o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy Mosina a Prezydentem Miasta Konina przez wskazanie organu właściwego do przyznania zasiłku celowego i okresowego postanawia: wskazać Burmistrza Gminy Mosina jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie

2 Burmistrz Gminy Mosina w piśmie z 16 lutego 2022 r. Nr OPS-PS.051.66.2022.KN wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między Burmistrzem Gminy Mosina a Prezydentem Miasta Konina przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku B. P. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, obuwia na zimę, kosztów drobnych napraw w mieszkaniu oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia.

3 Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koninie uznał się za organ niewłaściwy i przekazał sprawę do Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako "OPS") w Mosinie wskazując, że B. P., zamieszkała w Koninie przy ul. [...], przebywa w lokalu, który nie jest jej własnością, nie posiada na terenie Konina zameldowania na pobyt stały ani na pobyt tymczasowy, a ponadto, że Burmistrz Gminy Mosina wypłaca jej zasiłek rodzinny.

4 Wnioskodawca podkreślił, że B. P. nie jest osobą bezdomną. Zamieszkuje w lokalu, który jak wynika z wywiadu środowiskowego, ma charakter własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Brak zameldowania nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia, ponieważ zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Dodatkowo, B. P., ani jej mąż K. P. nie są i nie byli zameldowani na pobyt stały ani tymczasowy na terenie Gminy Mosina.

5 Państwo P. w okresie od listopada 2018 r. do września 2020 r. korzystali ze świadczeń pomocy społecznej w OPS w Mosinie ponieważ zamieszkiwali w X. gm. Mosina, gdzie wynajmowali mieszkanie. Składali wówczas oświadczenia, że korzystają ze wsparcia matki B. P. – H. J., zamieszkałej w Koninie, ul. [...]. B. P. jako osoba bezrobotna była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Koninie.

6 Ponadto, zasiłek rodzinny na dziecko został przyznany 2 września 2021 r., to jest w czasie kiedy rodzina zamieszkiwała na terenie gminy Mosina. Z uwagi na oświadczenie złożone przez B. P. że od 1 października 2021 r. zamieszkuje w Koninie, OPS w Mosinie przekazał do MOPR w Koninie jej wniosek wraz z dokumentacją, na podstawie której przyznano zasiłek rodzinny. Następnie, OPS w Mosinie rozpocznie procedurę dotyczącą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

7 Zatem, trudno uznać, że jej miejscem zamieszkania oraz centrum spraw życiowych jest gmina Mosina, a OPS w Mosinie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosków o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i okresowego.

8 W odpowiedzi, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (powoływanego dalej również jako "MOPS") w Koninie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Konina, wniósł wskazanie Burmistrza Gminy Mosina jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że dla ustalenia właściwości miejscowej w sprawie świadczeń z pomocy społecznej fundamentalne znaczenie mają ustalenia faktyczne i obserwacja poczynione w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu pozostaje generalnie bez wpływu na miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Nawet długotrwała przerwa w faktycznym przebywaniu w miejscu zamieszkania nie pozbawia danej osoby miejsca zamieszkania, o ile przebywanie w nowym miejscu nie ma na celu założenia w nim ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Skoro miejsce zamieszkania strony nie jest kwestionowane przez Burmistrza Gminy Mosina, który wypłaca świadczenia rodzinne, to właściwym do rozpoznania wniosku powinien być ten organ.

9 Ponadto, strona przeciwna podkreśliła, że po złożeniu wniosku, B. P. opuściła Konin. Według informacji pozyskanych przez MOPR w Koninie, obecnie zamieszkuje wraz z rodziną w P. Ta okoliczność faktyczna także świadczy o tym, że w Koninie nie miała zamiaru stałego pobytu, nie wiązała z Koninem planów na przyszłość.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym (art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako "K.p.a.") rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

12 Przez spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór kompetencyjny można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej.

13 Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma poczynienie przez organy administracji ustaleń określających przedmiot sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że o sporze kompetencyjnym (o właściwość) możemy mówić jedynie w sytuacji, kiedy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji, w odniesieniu do konkretnej tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy (postanowienia NSA: z 10 marca 2006 r. sygn. akt II OW 84/05, z 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OW 13/11 i z 23 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OW 62/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

14 Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 15 lit. e i § 1 pkt 15 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. z 2003 r. poz. 1925), zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.

15 Z przeprowadzonego telefonicznie przez pracownika MOPR w Koninie 13 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, obuwia na zimę, kosztów drobnych napraw w mieszkaniu oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, zainteresowana przebywała w Koninie. W rozmowie z pracownikiem socjalnym MOPR w Koninie z 28 marca 2022 r. wskazała już, że od 2 miesięcy zamieszkuje w P. i odmówiła podania aktualnego miejsca zamieszkania, jako adres do korespondencji podając X., ul. [A]. Następnie, 1 kwietnia 2022 r. (data wpływu do MOPR w Koninie 8 kwietnia 2022 r.), złożyła oświadczenie, że od 1 lutego 2022 r. wprowadziła się wraz z rodziną "i zarazem zamieszkuje" w X. przy ul. [A].

16 Z uwagi na brak w ustawie o pomocy społecznej definicji legalnej "miejsca zamieszkania", uzupełniająco stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.". O miejscu zamieszkania decydują więc dwie przesłanki łącznie: przebywanie w znaczeniu fizycznym oraz zamiar stałego pobytu, wynikający z zachowania danej osoby i polegający na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości.

17 Jak wynika z akt sprawy, wprawdzie po złożeniu wniosku B. P. wskazywała różne adresy zamieszkania (Konin, X., P.), to jednak przed rozstrzygnięciem sporu o właściwość określiła X., jako miejsce swojego zamieszkania (oświadczenie na piśmie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zeznania). Adres do korespondencji X. ul. [A] podała również przebywając w P. Pod tym adresem zamieszkiwała także przed pobytem na terenie Konina i tam wystąpiła o przyznanie zasiłku rodzinnego.

18 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy więc uznać, że miejscowość ta jest nie tylko miejscem jej aktualnego pobytu, ale i ośrodkiem osobistych spraw, a tym samym jej miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 K.c. Z tego względu, jako organ właściwy w sprawie należało wskazać Burmistrza Gminy Mosina.

19 Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.