Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2009 r., I OSK 996/09

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2009 r., I OSK 996/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge -Lissowska(spr.) Sędziowie sędzia NSA Wojciech Chróścielewski sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 214/08 w sprawie ze skargi J.S. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J.S. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 214/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa. J.S. domagała się zobowiązania Ministra do niezwłocznego wpisania jej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które to prawa potwierdzała decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r., sprostowana postanowieniem Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2006 r. oraz podjęcia czynności zmierzających do wypłaty rekompensaty i wskazania pracownika winnego niezalatwienia sprawy w terminie.

3 W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił:

4 W sprawie jest bezsporne, że J.S. jako uprawniona do rekompensaty prawo swoje częściowo zrealizowała, nabywając od Skarbu Państwa [...] marca 1988 r. własność lokalu mieszkalnego, zatem co do pozostałej części powinna uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty decyzją właściwego wojewody, wydaną na wniosek złożony w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), a konieczność złożenia takiego wniosku potwierdza art. 6 ust. 3 tej ustawy. Dopiero ostateczna decyzja wydana w ww. trybie stanowi podstawę wpisu do rejestru wojewódzkiego, a następnie centralnego, prowadzonego przez właściwego ministra. Bezsporne jest, że J.S. nie złożyła takiego wniosku, prawidłowo Minister Skarbu Państwa zakwestionował wpis dokonany przez Wojewodę Podkarpackiego na decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. orzekającej o ustaleniu wartości mienia pozostawionego za granicą, gdyż ww. regulacje ustawowe nie upoważniały Wojewody do takiego działania. Stosownie do przepisów tej ustawy Minister nie zamieścił danych skarżącej w rejestrze, natomiast poinformował jej pełnomocnika o przyczynach takiego postępowania i pouczył jakie działania należy podjąć celem realizacji pozostałej części uprawnienia do rekompensaty. Nie można zatem zarzucić Ministrowi bezczynności w sprawie. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem skargi, że decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r. stanowi podstawę do ujawnienia danych w rejestrze, gdyż może to mieć miejsce tylko co do osób, które w ogóle nie zrealizowały prawa do rekompensaty, jak też z zarzutem, że Minister Skarbu Państwa nie ma prawa do kontroli i podważania prawidłowości wpisów w rejestrze wojewódzkim. Art. 17 ust. 1 ww. ustawy uprawnia Ministra do takiego działania, ma on bowiem obowiązek kontroli by wypłata świadczenia nastąpiła zgodnie z prawem.

5 Reprezentowana przez radcę prawnego, J.S. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

6 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 145 § 2 ustawy P.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi i pominięciu przez Sąd naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa art. 8, art. 12 § 1 i § 2, art. 35 § 1 i § 2 K.p.a. oraz art. 7 ust. 3 i ust. 4, art. 17 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) poprzez brak niezwłocznego wpisania skarżącej do rejestru centralnego osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty oraz poprzez brak wypłaty J.S. rekompensaty,

7 2) art. 151 ustawy P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, gdy skargę należało uwzględnić.

8 W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewódzki Sąd naruszył zasadę domniemania zgodnie z prawem decyzji ostatecznej, pozostającej w obrocie prawnym, a skarżąca działając w zaufaniu do organów administracji i zapadłych decyzji oczekiwała wypłaty rekompensaty, jako do niej uprawniona, które to prawo potwierdziła ostateczna decyzja z 2[...] stycznia 2004 r. Na jej podstawie jej dane zostały wpisane do rejestru wojewódzkiego i przekazane do umieszczenia w rejestrze centralnym, zaś wbrew ocenie Wojewódzkiego Sądu dot. art. 19 ust. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. cyt. w podstawach skargi, rola Ministra Skarbu Państwa została ograniczona do przekaźnika danych osób do rekompensaty, a nie do kontroli prawidłowości ostatecznej decyzji w tym przedmiocie. Błędne jest też stanowisko Sądu co do konieczności złożenia przez skarżącą wniosku na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy, gdyż jest ona już na kolejnym etapie realizacji swego prawa, wobec tego, że organy nie wzruszyły zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Dlatego zasadny jest zarzut bezczynności Ministra, który nie dokonał wpisu uprawnień skarżącej do rejestru.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Skargę kasacyjną należało uwzględnić.

11 Przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była bezczynność Ministra Skarbu Państwa, który, jej zdaniem, nie dokonał wpisania skarżącej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Domaganie się przez J.S. od Ministra tego wpisu opierała ona o decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r., którą ustalona została na jej rzecz wartość mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami Państwa Polskiego, jako różnica pomiędzy wartością pozostawionej nieruchomości, a kwotą zaliczoną na poczet nabycia lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa [...] marca 1988 r. Oddalając skargę na bezczynność Ministra, Wojewódzki Sąd stwierdził, iż w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 16,9, poz. 1418 ze zm.), dalej "ustawa o rekompensatach", J.S., jako osoba, która częściowo zrealizowała już prawo do rekompensaty, powinna wystąpić z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy, czego bezspornie nie uczyniła, a nadto, że Minister Skarbu Państwa jest uprawniony do kontroli prawidłowości wpisów do wojewódzkich rejestrów osób uprawnionych do rekompensaty. Z taką oceną sprawy przez Wojewódzki Sąd nie można się zgodzić.

12 Skarga na bezczynność organów służy, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", w sprawach wymienionych w pkt 1-4 § 2 art. 3 i rolą Wojewódzkiego Sądu było dokonanie oceny czy w stanie sprawy Minister Skarbu jest bezczynny, czy też nie. Wojewódzki Sad natomiast zajął się w przeważającej mierze kwestiami wykraczającymi poza przedmiot rozpoznania.

13 Przyznać trzeba, że ustawa o rekompensatach nie zawiera jasności co do trybu postępowania jeśli idzie o osoby, które już uzyskały potwierdzenia prawa do rekompensaty i je zrealizowały przed dniem jej wejścia w życie. O ile bowiem co do osób, które chcą ubiegać się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 5 ust. 1) lub które dokumenty potwierdzające posiadają, ale prawa nie zrealizowały (art. 7 ust. 3) jest jasny, o tyle, gdy idzie o osoby znajdujące się w sytuacji skarżącej, tj. posiadające potwierdzenie i częściową realizację prawa (art. 6 ust. 3) jasności takiej nie ma. Wydaje się bowiem prawidłowa interpretacja przepisów ustawy dotycząca art. 6 ust. 3 i art. 7 ust. 3 zaprezentowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.10.2009 r. sygn. akt I OSK 60/09, J.S. należy zatem sytuować w normie art. 6 ust. 3. Jednak należy wziąć pod uwagę, że legitymuje się ona ostateczną decyzją administracyjną, wydaną na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, potwierdzającą jej prawo do rekompensaty i ustalającą wysokość tego prawa, mało tego również wpisem do rejestru wojewódzkiego osób uprawnionych do rekompensaty. Z jej punktu widzenia słuszne jest domaganie się realizacji uprawnień wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej, w tym stosownego wpisu do centralnego rejestru. Ustawa o rekompensatach wprowadzająca unormowanie art. 6 ust. 3 powinna była przewidzieć jak należy odnieść się do ostatecznych rozstrzygnięć potwierdzających prawo do rekompensaty już częściowo zrealizowanej. Należy uznać, że jej art. 20 i art. 7 ust. 3a zawiera odpowiedź jak należy postępować z takimi rozstrzygnięciami. W przeciwnym bowiem wypadku osoby, o których mowa w art. 6 ust. 3, które postąpiłyby zgodnie z art. 5 ust. 1 legitymowałyby się dwoma ostatecznymi orzeczeniami w tym samym przedmiocie.

14 Rozpoznając skargę J.S. na bezczynność, Wojewódzki Sąd powinien być zwrócić uwagę na ww. aspekt sprawy, gdyż inaczej sprawa rekompensaty skarżącej nie będzie mogła być w ogóle załatwiona Skoro bowiem na podstawie ostatecznej decyzji, którą legitymuje się skarżąca, nie może ona zostać wpisana do rejestru, a konieczna jest nowa decyzja, wydana na podstawie ustawy o rekompensatach, a takie stanowisko prezentuje i organ i Wojewódzki Sąd, to należy podjąć stosowne czynności co do decyzji, z której na dzień dzisiejszy prawa J.S. wynikają.

15 Wojewódzki Sąd rozpatrując skargę na bezczynność organu w sprawie wpisu do rejestru centralnego przesądził natomiast, że J.S. nie złożyła w terminie wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o rekompensatach i uznał, że jest to fakt bezsporny, do czego nie miał prawa w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przesłanki z art. 5 ust. 1 nie należą do przedmiotu postępowania o bezczynność w sprawie wpisu do rejestru.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął się również uprawnieniem Ministra Skarbu Państwa do kontroli wpisów dokonywanych przez wojewodów do rejestrów przez nich prowadzonych. Jak wynika z art. 19 ust. 1 wojewoda dokonuje wpisów dotyczących decyzji lub zaświadczeń wydanych na podstawie ustawy o rekompensatach lub odrębnych przepisów, zatem ostatecznych aktów administracyjnych. Kontrola wpisów takich aktów i odmowa ich umieszczenia w rejestrze centralnym przez Ministra, tak jak to przedstawił Sąd, kwestionowałby ostateczność tych aktów w trybie do tego niedopuszczalnym, gdyż nie przewidzianymi w kpa. Ten aspekt sprawy również wykracza poza ramy postępowania o bezczynność.

17 Z powyższych względów Naczelny Sad Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a.