Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2021 r., I OSK 803/19

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2021 r., I OSK 803/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1279/17 w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz S.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1279/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznania sprawy ze skargi S.G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 2. zasądził od Ministra Infrastruktury na rzecz S.G. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

3 Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr "[...]" [winno być "[...]" ; k. 92 akt administracyjnych] (dalej orzeczenie z [...] lipca 1951 r. ) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej Prezydium WRN) wywłaszczyło nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2, położoną w [...] przy ul. [...], "własności nominalnej L.D. z [...]".

5 Pismem, które wpłynęło do Wojewody [...] dnia 3 lipca 2013 r. S.G. (dalej skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia. Skarżący wskazał, że jest jednym ze spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości L.D.

6 Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2017 r.) Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej Minister), po rozpoznania wniosku S.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] [k. 217-214; 144-139 akt adminisrtaracyjnych].

7 | W uzasadnieniu Minister wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] wywłaszczyło ww. |

8 |nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2. Aktualnie,|

9 |zgodnie z pismem Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z 17 lutego 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości odpowiada obecnie działka |

10 |ewidencyjna nr [...] o pow. 1003 m2, objęta księgą wieczystą nr KW [...]. |

11 |Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele |

12 |użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm., dalej dekret), na wniosek Dyrekcji |

13 |Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. nr [...], w którym wskazano, że na sąsiedniej nieruchomości położonej przy ul.|

14 |[...] wybudowano dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty |

15 |drugiego domu (bliźniaczego), który miał spełniać analogiczną funkcję. Okoliczność ta - budowa domu - celem zapewnienia mieszkań dla |

16 |pracowników Poczty Polskiej, stanowiła podstawę dokonanego wywłaszczenia. Orzeczenie z [...] lipca 1951 r. wywieszono na tablicy |

17 |ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], w dniach 17 lipca 1951 r. - 25 lipca 1951 r. i opublikowano w Dzienniku Urzędowym |

18 |Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. (nr [...] poz. [...]); weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne.|

19 |Minister, celem rozpoznania wniosku, uzyskał uwierzytelnione kopie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia - orzeczeniem Prezydium |

20 |WRN w [...] z [...] lipca 1951 r. - przedmiotowej nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. W szeregu dokumentach zawartych w |

21 |ww. aktach znalazły się także wzmianki o wywłaszczeniu nieruchomości przy ul. [...]. Organ ustalił, że zgodnie z treścią wniosku |

22 |Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. na sąsiedniej nieruchomości przy ul. [...] wybudowano dom mieszkalny |

23 |dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty drugiego domu (bliźniaczego), |

24 |który miał spełniać analogiczną funkcję. Budowy jednak nie dokończono przed wyzwoleniem [...] w 1945 r. Po ustąpieniu okupanta działka |

25 |ta była wykorzystywana pod ogródki warzywne przez pracowników Poczty zamieszkujących w budynku nr [...]. Na rozprawie dnia 12 maja 1951|

26 |r. przedstawiciel Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji potwierdził, że nieruchomość położona przy ul. [...], podobnie jak |

27 |zabudowana nieruchomość przy ul. [...], weszła w posiadanie Poczty Polskiej bezpośrednio po ustąpieniu okupanta. Powyższe potwierdziła |

28 |także siostra L.D. – W.G., w piśmie z 28 stycznia 1958 r. skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w którym podniosła, że po |

29 |powrocie z wygnania do [...] w 1945 r. zastała przedmiotową nieruchomość (parcelę nr [...]) zajętą przez niemiecką władzę okupacyjną z |

30 |przeznaczeniem pod budowę domu. Jej interwencje w ówczesnej Dyrekcji Poczt i Telegrafów w przedmiocie jej zwrotu nie odniosły skutku z |

31 |uwagi na zamiar Dyrekcji Poczty (Polskiej) kontynuowania rozpoczętej od fundamentów budowy domu dla pocztowców, co też po kilku latach |

32 |zostało dokonane. |

33 |Minister analizując stan faktyczny sprawy uznał, że powyższe pismo i pozostałe wskazane wyżej dokumenty stanowią wiarogodne dowody na |

34 |okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez okupanta pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników poczty, zaś po |

35 |jego ustąpieniu była ona wykorzystywana przez mieszkańców budynku sąsiedniego ([nr] [...]) z zamiarem wybudowania na niej budynku dla |

36 |pracowników Poczty Polskiej, w tym także w dniu wejścia w życie ww. dekretu (16 kwietnia 1948 r.). |

37 |W ocenie organu zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, należało |

38 |uznać za cel określony w art. [2] pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego podstawowej |

39 |gałęzi gospodarki. Pracownicy Poczty pełnili bowiem służbę, a stosunek służbowy miał charakter publicznoprawny. Zagwarantowanie |

40 |ciągłości pracy Poczty, z uwagi na jej kluczowe znaczenie dla funkcjonowania instytucji państwowych, jak i gospodarki narodowej, |

41 |wymagało zabezpieczenia w szczególności mieszkań dla pracowników pełniących służbę na poczcie. Wobec powyższego Minister infrastruktury|

42 |i Rozwoju decyzją z [...] listopada 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia. Organ nadmienił, że na przedmiotowej |

43 |nieruchomości w 1954 r. wybudowano budynek mieszkalny ze środków Wytwórni Wyrobów Tytoniowych, o czym świadczy treść decyzji Prezydenta|

44 |Miasta [...] z [...] listopada 1988 r. nr [...], przy czym, jak wskazał Minister, akt powyższy pozostaje jednak bez wpływu na wynik |

45 |przedmiotowej oceny legalności, bowiem orzeczenie z [...] lipca 1951 r. podlega weryfikacji przez pryzmat stanu faktycznego i stanu |

46 |prawnego, istniejących w dniu jego wydania. |

47 |Dekret z 7 kwietnia 1948 r. miał w istocie charakter nacjonalizacyjny, bowiem skutek prawnorzeczowy następował już z dniem 9 maja 1945 |

48 |r., a orzeczenie wywłaszczeniowe (deklaratoryjne) jedynie stwierdzało jego zajście. Jednocześnie przepisy dekretu nie przewidywały co |

49 |do zasady wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Tym samym przesłanki dekretowe nie miały charakteru|

50 |prospektywnego, lecz retrospektywny. Ostatecznie w ocenie organu spełniona została przesłanka władania nieruchomością na cel określony |

51 |w art. 2 dekretu w dniu wejścia w życie dekretu, a także przesłanka zajęcia nieruchomości na cele przedsiębiorstwa państwowego w czasie|

52 |wojny. Tym samym orzeczenie z [...] lipca 1951 r. nie zostało wydane wbrew ustawowym przesłankom wywłaszczenia nieruchomości (art. 1 |

53 |lub art. 2 dekretu). Podobnie spełniony został wymóg art. 3 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym ubiegający się o wywłaszczenie winien |

54 |zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., bowiem wniosek o wywłaszczenie z 6 lipca 1950 r., zatwierdzony dnia |

55 |11 lipca 1950 r. przez Ministra Poczt i Telegrafów, został złożony dnia 10 listopada 1950 r. jako załącznik do pisma przewodniego z 9 |

56 |listopada 1950 r. Zdaniem organu spełnione zostały przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu (do wniosku załączono odpis księgi |

57 |wieczystej, mapę katastralną i plan sytuacyjny przedstawiający przedmiotową parcelę nr 587/58 i jej bezpośrednie otoczenie). Spełniono |

58 |postanowienia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu przez dokonanie stosownych ogłoszeń wywieszonych na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Prezydium a |

59 |następnie dokonanie stosownych publikacji w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Przed rozpoznaniem wniosku, |

60 |obwieszczeniem z [...] stycznia 1951 r. [...], Prezydium MRN w [...] poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w |

61 |odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń w dniach od 10 lutego 1951 r. do 25 lutego |

62 |1951 r., a także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1951 r. (nr [...] poz. [...]). |

63 |Obwieszczeniem z 30 marca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] zawiadomiło o terminie rozprawy wywłaszczeniowej zaplanowanej na dzień|

64 |12 maja 1951 r. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w [...] w dniach 16 kwietnia 1951 r. - 2 maja 1951 r., a |

65 |także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1951 r. (nr [...] poz. [...]). |

66 |Stosownie do treści art. 22 § 1 i 2 [rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r.] Prawo o postępowaniu |

67 |wywłaszczeniowem [Dz. U. z 1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm., dalej rozporządzenie], który miał odpowiednie zastosowanie do badanego |

68 |postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydało przedmiotowe orzeczenie|

69 |o wywłaszczeniu ww. nieruchomości. Za niezasadny Minister uznał zarzut skierowania ww. orzeczenia do zmarłego w 1939 r. L.D. W treści |

70 |orzeczenia wskazano bowiem, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jego "nominalną" własność, a zatem uznał, że organ wywłaszczeniowy |

71 |dokonał jedynie opisu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z treścią księgi wieczystej (w której ujawniony był L.D.). W przedmiotowym |

72 |orzeczeniu nie wskazano stron postępowania wywłaszczeniowego, co stanowi, że zostało ono skierowane do tych podmiotów, których prawa |

73 |zostały nim ukształtowane - tj. do żyjących ówcześnie spadkobierców L.D. (wyrok NSA z 19.6.2015 r. I OSK 2210/13, cbosa). |

74 |Ostatecznie, rozpoznając ów wniosek i badając poszczególne przesłanki stanowiące o nieważności decyzji (określone w art. 156 § 1 kpa), |

75 |Minister w badanym orzeczeniu nie stwierdził ich wystąpienia. |

76 |Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem S.G. wystąpił do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W wyniku powtórnej |

77 |analizy okoliczności sprawy, Minister Infrastruktury i Budownictwa (aktualnie właściwy na dzień [...] marca 2017 r.) w zaskarżonej do |

78 |Sądu decyzji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko. Uznał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, brak jest podstaw do wzruszenia|

79 |badanej decyzji w trybie nieważnościowym. |

80 |Minister ponownie poddając badaniu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 kpa, wskazał że w orzeczeniu z|

81 |[...] lipca 1951 r. nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 kpa, bowiem: brak jest dowodów, że orzeczenie |

82 |to rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem); orzeczenie nie zostało skierowane do osoby |

83 |niebędącej stroną w sprawie; wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości; brakuje podstaw do twierdzenia, że ww. |

84 |orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa. |

85 |Badając przesłankę z art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdził, że kontrolowane orzeczenie zostało wydane przez właściwy organ jakim było, |

86 |stosownie do art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r.|

87 |nr 14 poz.130) właściwe prezydium wojewódzkiej rady narodowej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W rozpatrywanej sprawie nie |

88 |można stwierdzić wydania przedmiotowego orzeczenia bez podstawy prawnej, bowiem w ocenie organu, istniał przedmiot kontrolowanego |

89 |postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia na podstawie |

90 |przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945|

91 |r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) i wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie (Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w |

92 |[...]). |

93 |Minister uznał, że zgodnie z poczynionymi ponownie ustaleniami, brak jest podstaw do stwierdzenia by zaistniały okoliczności powodujące|

94 |konieczność wyeliminowania badanej decyzji w prowadzonym trybie. Zdaniem organu ww. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w |

95 |[...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. |

96 |Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając|

97 |decyzję z [...] marca 2017 r. w całości, zarzucając naruszenie: |

98 |1. art. 156 § 1 pkt 2 i 4 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z "10 |

99 |listopada" [winno być "13 lipca" 1951 r., mimo że orzeczenie zostało skierowane do L.D., który zmarł w roku 1939, o czym wiedziało |

100 |Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]; |

101 |2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo |

102 |bowiem w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nieruchomość nie była zajęta na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 |

103 |kwietnia 1948 r., nieruchomość nie była użytkowana na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, za takie |

104 |przeznaczenie nie można przyjąć wybudowania na nieruchomości budynku mieszkalnego dla pracowników Poczty Niemieckiej czy też |

105 |wykorzystywanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych przez tych pracowników, nie była użytkowana na inne cele wymienione w art. 2 |

106 |pkt 1 dekretu; nadto nigdy nie przystąpiono do budowy ważnych urządzeń telekomunikacyjnych (a taki cel wskazano we wniosku o |

107 |wywłaszczenie), a sama nieruchomość została sprzedana Wytwórni Wyrobów Tytoniowych w [...], która w 1954 r. wybudowała na niej budynek |

108 |mieszkalny dla swoich pracowników (uzasadnienie decyzji Urzędu Miasta w [...] Zarząd Gospodarki Terenami z [...] listopada 1988 r. |

109 |sygn. akt [...]); |

110 |3. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało art. 2 pkt|

111 |1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., przez uznanie, że Poczta Polska miała obowiązek zapewnienia swoim pracownikom lokali mieszkalnych,|

112 |podczas gdy było wręcz przeciwnie - to pracownicy Poczty Polskiej mieli być wobec swojego pracodawcy dyspozycyjni, jednakże nie wiązało|

113 |się to z obowiązkiem prawnym pracodawcy, stąd też nie sposób uznać, że spełniony został cel z art. 2 pkt 1 lit. b dekretu z dnia 7 |

114 |kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r., |

115 |4. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium, mimo że orzeczenie w sposób rażący|

116 |naruszało prawo w postaci art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu |

117 |wywłaszczeniowem, przez niezałączenie do wniosku informacji zawierającej imiona, nazwiska i adresy właścicieli oraz tych osób trzecich,|

118 |którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w jej braku na zasadzie |

119 |innych odpowiednich dokumentów. |

120 |Skarżący wniósł o: uchylenie decyzji z [...] marca 2017 r., decyzji poprzedzającej Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] listopada|

121 |2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie dla Strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa |

122 |procesowego, według norm przepisanych. Wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: zarzutów z 1 stycznia 1947 r. i |

123 |postanowienia z 10 czerwca 1947 r. na okoliczność posiadania przez organy państwowe wiedzy, że L.D. nie żyje i informacji dotyczącej |

124 |żyjących po nim spadkobierców. |

125 |W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że wbrew stanowisku Ministra, organ błędnie ocenił zgromadzony w aktach sprawy materiał|

126 |dowodowy i tym samym nieprawidłowo zinterpretował rzeczywisty stan faktyczny, co skutkuje stwierdzeniem, że w sposób oczywisty został |

127 |naruszony art. 156 kpa. Powyższa okoliczność implikuje konieczność wyeliminowania obu decyzji z obrotu prawnego. |

128 |Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że|

129 |zarzuty skargi są bezzasadne i nie wskazują na nowe okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu. W ocenie |

130 |organu skarga stanowi jedynie powtórzenie zarzutów, które zostały w pełni wyjaśnione i ocenione w zaskarżonej decyzji. |

131 |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135, art. 200 i art. 205 § 2 ppsa orzekł jak w|

132 |sentencji wyroku IV SA/Wa 1279/17. |

133 |W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja z [...] |

134 |listopada 2015 r., naruszają prawo w stopniu uzasadniającym konieczność ich uchylenia. |

135 |Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1951 r. wydane zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 |

136 |kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. 1948 r. nr 20 poz.|

137 |138 ze zm.) i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z |

138 |1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm.). |

139 |Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 |

140 |maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu |

141 |Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Przepisy powyższe wyznaczały trzy przesłanki, które |

142 |musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości: 1. zajęcie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu w |

143 |okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) |

144 |na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność |

145 |Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia |

146 |lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej; 2. użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |

147 |nieruchomości na wyżej wymienione cele; 3. władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, związek samorządu terytorialnego lub |

148 |przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie dekretu, w dniu 16 kwietnia 1948 r. |

149 |Dlatego stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji (orzeczenia) wywłaszczeniowej wydanej na podstawie |

150 |przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji (orzeczenia) nie była spełniona |

151 |przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (wyrok Sąd Najwyższego z 17.9.2001 r. III RN 14/00, OSNP 2002/13/298).|

152 |Oceniając w powyższym kontekście okoliczności niniejszej sprawy Sąd I instancji uznał zarzuty skargi za zasadne w tej części, w której |

153 |stanowią, że wyżej opisane przesłanki przy wydawaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego nie zostały łącznie spełnione. Przedmiotowa |

154 |nieruchomość, zdaniem Sądu, nie była w dacie wejścia w życie dekretu, użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu. Nie była |

155 |zabudowana domem mieszkalnym, zasiedlonym przez pracowników Poczty Polskiej, nie była nawet rozpoczęta budowa planowanej inwestycji, |

156 |stanowiącej cel wywłaszczenia. Z akt sprawy administracyjnej jednoznacznie wynika, wbrew stanowisku organu administracji, że była ona w|

157 |dalszym ciągu wykorzystywana jedynie pod ogródki warzywne, z których korzystali mieszkańcy sąsiedniego budynku (nr [...]). Zdaniem Sądu|

158 |sam zamiar wybudowania na nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne dla pracowników Poczty początkowo |

159 |Niemieckiej a następnie Polskiej, tak jak na nieruchomości sąsiedniej, co do której wydane orzeczenie wywłaszczeniowe było także |

160 |przedmiotem badania przez tut. Sąd, nie może stanowić, że w dacie wejścia dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość ta |

161 |była wykorzystywana na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu. Planowany budynek nie powstał w istotnym prawnie okresie, a ogródki |

162 |warzywne służyły jedynie mieszkańcom sąsiedniej nieruchomości, uznać należy, że owa przesłanka nie została spełniona. Sama chęć |

163 |wykorzystania jej na cele mieszkaniowe nie świadczy jeszcze, że w istocie tak by było. Ostatecznie, powyższe hipotetyczne założenie się|

164 |nie spełniło, gdyż nieruchomość ta zabudowana została budynkiem mieszkalnym dopiero w 1954 r. i to przez inny pomiot - Wytwórnię |

165 |Wyrobów Tytoniowych, z jej funduszy, i który to budynek zasiedlony został jej pracownikami, a nie Poczty Polskiej. |

166 |Sąd I instancji wskazał na niekonsekwencję stanowiska Ministra, który w zaskarżonej decyzji sam oświadczył, że przepisy dekretu nie |

167 |przewidywały co do zasady możliwości wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Przedmiotowa |

168 |nieruchomość, co bezsporne, została zabudowana dopiero kilka lat później, po wydaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego. Sąd I |

169 |instancji podkreślił, wbrew stanowisku skarżącego, że zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie |

170 |bezpośrednio powojennym, należało uznać za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem |

171 |przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki. Stosunek służbowy pracowników poczty, uregulowany w rozporządzeniu z dnia 1|

172 |stycznia 1934 r., zbliżony był pod względem prawnym do stosunku służbowego jakim objęci byli pracownicy kolei państwowych. W |

173 |odniesieniu do tych ostatnich Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zapewnienie mieszkań służbowych stanowiło istotny element |

174 |funkcjonowania przedsiębiorstwa państwowego, a co za tym idzie wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem pod mieszkania służbowe dla|

175 |tej grupy osób mieściło się w hipotezie art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (wyrok NSA z 7.8.2013 r. I OSK 669/12). |

176 |Materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wykazał, że ww. przesłanki nie zostały łącznie spełnione a to z kolei implikuje, że |

177 |wydanie ww. orzeczenia wywłaszczeniowego dokonane było z naruszeniem normy prawa zawartej w art. 1 ust. 1 w zw. z [art.] 2 pkt 1 lit. b|

178 |dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |

179 |Ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek i analizując badane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca |

180 |1951 r. , w oparciu o powyższą ocenę prawną w kontekście przesłanek nieważnościowych wskazanych w art. 156 § 1 kpa, Minister wyjaśni |

181 |także, czy w sprawie niniejszej ma zastosowanie art. 156 § 2 kpa, z uwagi na fakt, że od daty wydania przedmiotowego orzeczenia |

182 |wywłaszczeniowego upłynęło 10 lat, a także ustali, czy przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe nie wywołało nieodwracalnych skutków |

183 |prawnych. |

184 |Skargę kasacyjną wywiódł Minister Infrastruktury i Rozwoju, reprezentowany przez r. pr. M.G., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 1297/17 w |

185 |całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: |

186 |I. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa prawa materialnego: |

187 |1. art. 2 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny|

188 |1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu, przez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że |

189 |wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć może jedynie nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu |

190 |użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, podczas gdy z treści art. 2 pkt 2 dekretu wynika, że wywłaszczenie może dotyczyć |

191 |nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, lub w planach |

192 |zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i zostały |

193 |częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane w pierwszej kolejności|

194 |planu; |

195 |2. art. 1 ust. 1 dekretu w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu przez niezastosowanie tego przepisu i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie|

196 |zostały spełnione przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości w trybie dekretu; |

197 |II. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: |

198 |1. art. 133 § 1 ppsa przez wydanie wyroku nie na podstawie całości akt sprawy oraz pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, w |

199 |szczególności dowodów wskazujących, że: |

200 |a. przeznaczenie nieruchomości na cele mieszkaniowe (mieszkania służbowe pracowników PP Poczta Polska) zostało uzgodnione z właściwymi |

201 |organami planistycznymi, co oznaczało, że spełniona była przesłanka wywłaszczenia z art. 2 pkt 2 dekretu; |

202 |b. przystąpienie do realizacji celu dekretowego (tj. realizacji inwestycji na cel dekretowy) nastąpiło jeszcze przed ustąpieniem władz |

203 |okupacyjnych, co oznacza ze rozpoczęcie realizacji celu dekretowego nastąpiło przed dniem 16 kwietnia 1948 r.; |

204 |c. użytkowanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych miało jedynie charakter przejściowy i wiązało się z racjonalnym wykorzystaniem|

205 |przestrzeni nieruchomości przeznaczonej na cele budowy mieszkań służbowych, w okresie kiedy realizacja inwestycji została wstrzymana, w|

206 |trybie dekretu; |

207 |2. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny |

208 |prawnej, nie uwzględniającej charakteru tej sprawy, a która to ocena jednoznacznie wskazywała, że nie zostały spełnione łącznie |

209 |przesłanki niezbędne do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu. W |

210 |zaskarżonym wyroku Sąd nie odniósł się do argumentacji organu przedstawionej w zaskarżonej decyzji z [...] marca 2017 r. i |

211 |poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2015 r. dotyczącej korelacji jaka zachodziła między wywłaszczoną nieruchomością, a |

212 |sąsiednią nieruchomością (położoną przy ul. [...]), w kwestii dotyczącej zaistniałego funkcjonalnego związku gospodarczego między nimi,|

213 |powodującego że w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomości te tworzyły jedną całość gospodarczą o funkcji mieszkalnej, na której |

214 |realizowany był cel dekretowy. |

215 |Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi S.G. na decyzję z [...] marca 2017 r.; |

216 |ewentualnie o |

217 |uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w |

218 |Warszawie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych; przeprowadzenie rozprawy. |

219 |Zarządzeniem z 10 marca 2021 r. I OSK 803/19 Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego |

220 |skierowano sprawę na posiedzenie niejawne (k. 547 akt sądowych). Sądowi znane było pismo skarżącego z 26 marca 2021 r. |

221 |Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |

222 | |

223 |W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę |

224 |jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu |

225 |Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). |

226 |W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. |

227 |Zarzuty naruszenia art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele |

228 |użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) przez błędną ich wykładnię jak i ich |

229 |niezastosowanie (pkt I.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) okazał się niezasadny. |

230 |Trafnie Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie |

231 |od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 [pkt 1] i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego |

232 |dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. |

233 |Sąd I instancji trafnie uznał, że jedną z trzech przesłanek, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia |

234 |nieruchomości, było "2. Użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomości na wyżej wymienione |

235 |[określone w art. 2 pkt 1 dekretu] cele" (s. 9 akapit 3 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17) i że "sam zamiar wybudowania na |

236 |nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne pracowników Poczty początkowo Niemieckiej a następnie |

237 |Polskiej... nie może stanowić, iż w dacie wejścia ww. dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 roku, nieruchomość ta była wykorzystywana |

238 |na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu" (s. 10 akapit 2 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17) . |

239 |W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przepisy art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu |

240 |wyznaczały przesłanki, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości. Po pierwsze - zajęcie |

241 |nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu musiało nastąpić w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele |

242 |budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, |

243 |będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, |

244 |skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej. Po |

245 |drugie: nieruchomość ta musiała znajdować się nieprzerwanie od zakończenia wojny do dnia wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) |

246 |we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego. Po trzecie: wywłaszczana nieruchomość |

247 |winna być "nadal", (tj. w dniu wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu), użytkowana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 |

248 |dekretu, lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów winna być przewidziana na cele wymienione |

249 |szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu i wywłaszczana nieruchomość winna zostać częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszy |

250 |publicznych, względnie też jej zagospodarowanie winno być przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 |

251 |dekretu; wyroki NSA z: 13.3.2014 r. I OSK 461/13; 6.3.2020 r. I OSK 2181/18). |

252 |W kontrolowanej sprawie do zajęcia parceli nr 587/58, położonej przy ul. [...] w [...] (w dzielnicy [...] - odległej o kilka kilometrów|

253 |od rejonu [...]) nastąpiło po dniu 10 września 1939 r. (zajęcie [...] przez Wehrmacht), a przed 17 lutego 1945 r. (zajęcie [...] - |

254 |prócz rejonu Cytadeli - przez Armię Czerwoną; art. 106 § 4 ppsa; S. Żerko, Ilustrowany leksykon II wojny światowej, Wyd. Kurpisz 2004, |

255 |s. 401). Niemcy zajęli parcelę nr [...] dla potrzeb Poczty Niemieckiej - dla pobudowania mieszkań dla pracowników Poczty Niemieckiej |

256 |(co pozwala na uznanie, że zajęcie tej nieruchomości nastąpiło na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 lit. b in princ. dekretu (na cel |

257 |przedsiębiorstwa podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, będącego przedsiębiorstwem państwowym). Wszystkie cele wymienione w punkcie 1|

258 |art. 2 dekretu są celami użyteczności publicznej (wyrok NSA z 23.8.2002 r. I SA 2645/00, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 67 |

259 |przypis 11). Skoro cel z art. 2 pkt 1 lit. b in princ. został spełniony, zbędne jest by w niniejszej sprawie poszukiwać podstaw do |

260 |kwalifikacji zajęcia tej nieruchomości z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu. |

261 |Słusznie Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie nie została spełniona trzecia przesłanka - parcela nr [...] nie była nadal |

262 |użytkowana (od zakończenia wojny do dnia wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Mimo bowiem |

263 |położenia fundamentu na parceli nr [...] przez Niemców, ani Poczta Niemiecka, ani po ustąpieniu okupanta Poczta Polska, nie użytkowała |

264 |tej parceli na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Samo położenie fundamentu przez Niemców w okresie okupacji, przy braku dalszych |

265 |czynności służących budowie domu mieszkalnego dla pracowników Poczty Polskiej (w okresie od położenia fundamentów - nie później niż |

266 |jesienią 1944 r. - do 16 kwietnia 1948 r., a następnie do dnia [...] lipca 1951 r. - wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) nie było |

267 |spełnieniem przesłanki z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu. |

268 |Nietrafnie skarżący kasacyjnie przyjmuje, że "zarząd poczty przystąpił [do realizacji celu dekretowego] jeszcze przed zakończeniem |

269 |wojny. Powyższe zaś w konsekwencji oznacza, że nieruchomość tę zagospodarowano z funduszy publicznych" (s. 5 akapit ostatni skargi |

270 |kasacyjnej). Ustawodawca wskazał, że "wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 może dotyczyć tylko tych nieruchomości, które:... 2)... i |

271 |zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych..." (art. 2 pkt 2 dekretu). Przepis ten należy rozumieć w ten |

272 |sposób, że zagospodarowanie nieruchomości musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich funduszów |

273 |publicznych, nie zaś przez podmiot okupacyjny ze środków okupanta. Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawiają wyroki NSA z: |

274 |13.3.2014 r. I OSK 461/13 i 6.3.2020 r. I OSK 2181/18. |

275 |W obu tych wyrokach NSA uznał za zagospodarowanie nieruchomości zabudowanej budynkiem pięciokondygnacyjnym, obejmującym 72 |

276 |pomieszczenia, zamieszkiwanym przez obywateli niemieckich w czasie od zajęcia Gdyni przez Wehrmacht do zajęcia przedmiotowej |

277 |nieruchomość najpóźniej w dniu 11 kwietnia 1945 r. przez Rejonową Komendę Uzupełnień w Gdyni (dalej RKU), te nakłady, które z funduszów|

278 |publicznych poczyniła RKU, a następnie Informacja Marynarki "Wojskowej" [winno być "Wojennej"; Piotr Semków, Informacja Marynarki |

279 |Wojennej w latach 1945-1957, IPN Warszawa 2006], musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich |

280 |funduszów publicznych, "gdyż cele użyteczności publicznej w rozumieniu norm stanowiących podstawę wywłaszczenia w trybie dekretu z 1948|

281 |r., winny być rozumiane jako realizujące wartości powszechnie akceptowane w społeczeństwie, służące ogółowi, przeznaczone dla |

282 |wszystkich" (argum. ex uzasadnienia wyroków I OSK 461/13 i I OSK 2181/18). "Z akt sprawy wynika również, że nie Rejonowa Komenda |

283 |Uzupełnień (jak twierdzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), lecz Marynarka Wojenna dokonała rozbudowy garaży i drobnych |

284 |remontów (protokół rozprawy wywłaszczeniowej i oględzin nieruchomości z dnia 7 listopada 1950 r.). Jak wynika z pisma IPN Oddział w G. |

285 |podpisanego przez Naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej w G. dr hab. G. B. przedmiotowa nieruchomość od przełomu lat |

286 |1948/1949 do 1955 r., a ściślej budynek znajdujący się na tej nieruchomości, był siedzibą Informacji Marynarki Wojennej. Autor pisma |

287 |podaje, że przez pierwsze dwa lata trwały prace adaptacyjne, których celem była przebudowa poszczególnych kondygnacji na potrzeby |

288 |więzienne i śledcze. Po przebudowie w piwnicach urządzono areszt, składający się z dwunastu cel, pomieszczenia dla strażników i karcer.|

289 |Pierwsze piętro budynku przeznaczono na potrzeby Sekcji IV (śledczej). Obie sekcje więzienna i śledcza połączone były zewnętrzną klatką|

290 |schodową.... w dacie wywłaszczenia dwie kondygnacje (piwnice i pierwsze piętro budynku zajmowała Informacja Marynarki Wojennej). ... z |

291 |protokołu rozprawy wywłaszczeniowej wynika, że na parterze znajdowały się sklepy i usługi, zaś z pisma z 1 listopada 1956 r. wynika, że|

292 |od 1950 r. do 1955 r. Dowództwo Marynarki Wojennej zajęło tę nieruchomość przeznaczeniem dla Prokuratorii Generalnej (w jakiej części |

293 |nie udało się ustalić w toku postępowania). Ważne jest jednak to, że nastąpiło to najwcześniej w 1950 r. (dokładnej daty nie udało się |

294 |ustalić)" (uzasadnienie wyroku I OSK 2181/18; także P. Semków - op. cit., s. 11; 60-63, przypisy 184-187, 189-194, wskazujące sygnatury|

295 |archiwalne i miejsca przechowywania akt; publikacje i relacje; trzy zdjęcia siedziby Informacji Marynarki Wojennej w Gdyni - s. 2 |

296 |ikonografii załączonej po s. 328). |

297 |W żaden sposób nie było realizacją celu określonego w art. 2 pkt 1 dekretu uprawianie warzyw na parceli nr [...] (przy ul. [...] w |

298 |[...]) przez pracowników Poczty Polskiej, zamieszkujących w domu pobudowanym na sąsiedniej parceli nr [...], przy ul. [...] w [...]. |

299 |W przedwojennej doktrynie i praktyce wskazywano, że celem użyteczności publicznej jest cel leżący w interesie Państwa (z wyłączeniem |

300 |celów czysto fiskalnych) (M. Zimmermann, Polskie prawo wywłaszczeniowe, Lwów 1939, s. 23). Przyjęcie w części wyroków Naczelnego Sądu |

301 |Administracyjnego poglądu, że pojęcie użyteczności publicznej musi się łączyć z powszechnością i ogólnodostępnością dla całego |

302 |społeczeństwa (wyrok NSA z 28.10.1889/10, Lex 11492640), musi podlegać ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Już bowiem w |

303 |przedwojennej doktrynie trafnie zwracano uwagę, że przy wywłaszczeniu na korzyść reformy rolnej, korzyść bezpośrednią odnosi ten, kto |

304 |ma prawo do nabycia parceli, a zatem jednostka prywatna. Społeczeństwo odnosi tu korzyść pośrednią; po jej przeprowadzeniu większej |

305 |ilości wywłaszczeń na ten cel, nastąpi przebudowa ustroju rolnego, która zapewni większe korzyści społeczeństwu, dając chleb i zajęcie |

306 |większej ilości ludzi (M. Zimmermann - op. cit. s. 23, przypis 1). |

307 |Ocena powszechności i ogólnodostępności dla całego społeczeństwa w aspekcie użyteczności publicznej w sprawie kontrolowanej wyrokiem I |

308 |OSK 803/19 prowadzi do odmiennego rezultatu niż w sprawie kontrolowanej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2020 r. I |

309 |OSK 2135/18. |

310 |W sprawie I OSK 2135/18 orzeczeniem z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło |

311 |nieruchomości położoną w [...] przy ul. [...] zapisaną w dawnej KW [...] tom [...] wykaz [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2.|

312 |Aktualnie, zgodnie z treścią pisma Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z dnia 17 marca 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości |

313 |odpowiadają obecnie działki ewidencyjne o nr [...] (KW nr [...]) i [...] (KW nr [...]) o łącznej powierzchni 1003 m2. Na nieruchomości |

314 |przy ul. [...] okupant pobudował dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej i nieruchomość zabudowana tym domem znajdowała się |

315 |we władaniu Poczty Polskiej w dniu wejścia w życie dekretu i w dacie orzekania orzeczeniem wywłaszczeniowym z 10 listopada 1951 r. |

316 |(uzasadnienie wyroku I OSK 2135/18; art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 228 § 2 kpc; cbosa). |

317 |Do faktów powszechnie znanych, że należy to, że obywatele polscy, zarówno wyznań chrześcijańskich, jaki i wyznania mojżeszowego, na |

318 |terenach Kraju Warty, zostali pozbawieni własności nieruchomości, zarówno w miastach, jak i na wsiach (T. Bojanowski, Łódź pod okupacją|

319 |niemiecką w latach II wojny światowej (1939-1945); Cz. Łuczak, Pod niemieckim jarzmem. Kraj Warty 1939-1945, Poznań 1996, s. 93, 96, |

320 |99; T. Janicki, Wieś w Kraju Warty (1939-1945), Poznań 1996, s. 106-107). Do faktów powszechnie znanych należało pozbawienie obywateli |

321 |polskich w trakcie II wojny światowej - począwszy od 1940 r., własności nieruchomości w [...]. Wyzucie w Kraju Warty na tak dużą skalę |

322 |z własności mienia publicznego i prywatnego, w ponad 98% jedynie z powodu zaliczenia właścicieli dóbr do narodowości polskiej, |

323 |żydowskiej lub cygańskiej, przyniosło Niemcom duże korzyści gospodarcze i polityczne. W jego wyniku w bezpośrednim niemieckim |

324 |posiadaniu znalazło się ponad 99% majątku zlokalizowanego w Kraju Warty. W tym okręgu administracyjnym Rzeszy przeprowadzono upragnioną|

325 |przez władze hitlerowskie germanizację tego majątku (Cz. Łuczak - op. cit., s. 100-101). |

326 |L.D. poległ 25 września 1939 r. przy gaszeniu pożaru w czasie oblężenia Warszawy. R.D. zginął dnia 17 grudnia 1942 r. w więzieniu we |

327 |Wrocławiu (bezsporne - s. 3-4 pisma z 4 stycznia 1947 r. adwokata doktora J.K. do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia |

328 |Przedsiębiorstw w [...], zawierającego zarzuty w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]; |

329 |postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z [...] września 1947 r. [...]). W. [po polsku W.] G. (nazwisko rodowe D.), urodzona [...] lutego|

330 |1903 r., zam. [...] W. [mieszkania] [...], wraz z trojgiem małoletnich dzieci: S.G., ur. [...] grudnia 1935 r.; A.G. ur. [...] |

331 |sierpnia 1934 r. i A.G. ur. [...] maja 1933 r., umieszczeni zostali na 3 liście transportowej na s. 4 i z L.G. [Niemieckiego obozu |

332 |przesiedleńczego na Głównej w [...] dla ludności polskiej], wywiezieni zostali 1 grudnia 1939 r. w niezwykle ciężkich warunkach do |

333 |Generalnego Gubernatorstwa (Maria Rutowska, Lager Glowna Niemiecki obóz przesiedleńczego na Głównej w Poznaniu dla ludności polskiej |

334 |(1939-1940), DOCUMENTA OCCUPATIONIS XVI, Instytut Zachodni Poznań 2008, s. [...]). W.G. z dziećmi wróciła do [...] z wygnania w 1945 r.|

335 |(k. 18 akt administracyjnych). |

336 |Wykluczało to, by zajęcie nieruchomości obywateli polskich przez władze niemieckie (także dla budowy budynku mieszkalnego dla |

337 |pracowników Niemieckiej Poczty) było zgodne z wolą dotychczasowych właścicieli (art. 106 § 4 ppsa). |

338 |Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, w postępowaniu nadzorczym nie wykazano, by "nieruchomości, które zostały zajęte 1) na cele |

339 |[przewidziane w art. 1 ust. 1]... 2)... w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane cele |

340 |wymienione w pkt 1... bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu" (verba legis - art. 2 |

341 |dekretu). P.o. Przewodniczący W.[ojewódzkiej] K.[omisji] P.[lanowania] G.[ospodarczego] wskazał jedynie, że "Wojewódzka Komisja |

342 |Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości |

343 |położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48 (Dz.U.R.P. Nr 20 poz. 138) zajętej w okresie wojny pod budowę domu |

344 |mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego."(k. 18 akt administracyjnych). |

345 |Niepodniesienie zastrzeżeń nie stanowi o tym, by nieruchomość przy ul. [...] w konkretnym istniejącym planie zagospodarowania |

346 |przestrzennego bądź w konkretnych wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym |

347 |wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przeczy takiej możliwości to, że nie |

348 |Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telekomunikacji w [...], a Wytwórnia Wyrobów Tytoniowych w [...] "w 1954 r. wybudowała budynek mieszkalny |

349 |dla swoich pracowników. Budynek ten wybudowany został ze środków własnych Wytwórni i zamieszkały jest obecnie przez aktualnych lub |

350 |byłych pracowników" (uzasadnienie decyzji z [...] listopada 1988 r. nr [...] Kierownika Wydziału Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu |

351 |Miejskiego w [...]). |

352 |O ile zapewnienie mieszkań służbowych dla kolejarzy, podobnie jak zapewnienie mieszkań służbowych dla pracowników Poczty Polskiej, |

353 |zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, uznać należy za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (odpowiednio - wyrok NSA z: |

354 |7.8.2013 r. I OSK 669/12, Lex 1557391; 8.3.2020 r. I OSK 2135/18, cbosa), to już zapewnienie mieszkań pracownikom Wytwórni Wyrobów |

355 |Tytoniowych, nie mieściło się w katalogu celów publicznych określonym w art. 2 pkt 1 lit. b bądź f dekretu. |

356 |W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zajęcie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe dla |

357 |celów mieszkaniowych (mieszkania dla pracowników) nie mieści się w pojęciu użyteczności publicznej (wyrok NSA z 4.11.1997 r. IV SA |

358 |382/97, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 68, przyp. 15). |

359 |Zarzut naruszenia art. 133 § 1 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |

360 |Sąd I instancji orzekł na podstawie całości akt sprawy i nie pominął istotnych dla sprawy dowodów. |

361 |Dla spełnienia przesłanek z art. 2 pkt 2 dekretu - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia zarzutu - konieczne było |

362 |wskazanie istniejącego w dniu wydania orzeczenia wywłaszczającego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego bądź konkretnych |

363 |wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia |

364 |wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przywołana opinia z 12 kwietnia 1951 r. nr [...] nie wskazuje |

365 |takiego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego ani konkretnych wytycznych do takiego planu, ani by zagospodarowanie |

366 |nieruchomości przy ul. [...] było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej |

367 |kolejności planu. Sformułowanie "Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi |

368 |zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48...) zajętej w okresie |

369 |wojny pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego." nie spełnia wymogu|

370 |określonego w art. 2 pkt 2 dekretu. Poprzedzające opinię zaświadczenie Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego z 18 listopada |

371 |1950 (omyłkowo powołane w skardze kasacyjnej "18.11.1951 r." - s. 7 akapit 5 uzasadnienia skardze kasacyjnej) także wymogu tego nie |

372 |spełnia. |

373 |To, że przed ustąpieniem władz okupacyjnych na działce przy ul. [...] doszło do położenia fundamentu, nie oznacza, że rozpoczęto |

374 |realizację celu dekretowego przed dniem 16 kwietnia 1948 r. i nie spełniało przesłanki użytkowania zajętej nieruchomości "nadal" (do |

375 |dnia 16 kwietnia 1948 r. i do dnia wydania orzeczenia wywłaszczającego) na cel dekretowy. |

376 |Użytkowanie nieruchomości przy ul. [...] do dnia wydania orzeczenia dekretowego pod uprawę warzyw przez pracowników Poczty Polskiej, |

377 |zamieszkałych w domu przy ul. [...], świadczy o racjonalności tychże pracowników i Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w |

378 |głodnych latach powojennych, lecz nie spełnia żadnego z celów, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu. Pojęcie "funkcjonalnego związku |

379 |gospodarczego" zaczerpnięte jest z orzecznictwa na tle dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r. |

380 |nr 4 poz. 17) i nie jest relewantne w sprawie dotyczącej dekretu z 7 kwietnia 1948 r. |

381 |Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |

382 |Sąd I instancji nie uchybił art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że winno ono zawierać zwięzłe|

383 |przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej |

384 |wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że spełnia ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w|

385 |powołanym przepisie, a dostatecznie przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd|

386 |I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. |

387 |Sąd I instancji nie jest obowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego |

388 |ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań |

389 |dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik |

390 |sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów |

391 |powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (wyrok NSA z: 8.4.2008 r. II FSK 1965/06; 19.1.2012|

392 |r. I OSK 62/11, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo |

393 |o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 746, nb 22). |

394 |Skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu naruszenia art. 156 § 1 i § 2 kpa. |

395 |Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w uzasadnieniu IV SA/Wa 1297/17, spełniają wymogi art. 153 ppsa. |

396 |Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. |

397 |204 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w |

398 |sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). |

399 | |