Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2013 r., I OSK 594/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2013 r., I OSK 594/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Bożena Popowska Sędziowie NSA Irena Kamińska del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1032/12 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1032/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (1) oddalił skargę M.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz (2) przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

4 Decyzją Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. wydaną na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) Skarb Państwa przejął na własność gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha położone w M., stanowiące własność A. i K. małżonków K., nabyte przez nich na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1975 r.

5 Następczyni prawna dawnych właścicieli gospodarstwa – M.P. – wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1977 r. wskazując, że w dacie jego przejęcia to ona, poza rodzicami, pracowała w przejętym gospodarstwie, pracując także zawodowo. W związku z tym brak było podstaw do przejęcia, gdyż nigdy nie wyraziła zgody na przejęcie gospodarstwa rodziców na rzecz Skarbu Państwa.

6 Wyjaśniając sprawę w trybie nadzoru Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, że z pisemnym wnioskiem o przejęcie gospodarstwa wystąpił w dniu [...] grudnia 1976 r. [w istocie [...] sierpnia 1976 r.] K.K.. Z jego treści wynikało, że oboje z żoną są w podeszłym wieku i brakuje im sił i zdrowia do dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. A.K. nie podpisała wniosku, jednakże nigdy nie kwestionowała faktu przejęcia gospodarstwa. W dacie przejęcia małżonkowie mieli ukończone po 70 lat, a zatem, w ocenie organu, spełniali przesłanki z art. 9 ust 1 i art. 31 powołanej ustawy z 1974 r., aby skutecznie wnosić o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa swego gospodarstwa rolnego. Organ uznał, że skarżąca M.P. nie wykazała, aby w dacie przejmowania gospodarstwa rolnego rodziców pracowała w tym gospodarstwie i praca ta stanowiła jej główne źródło dochodu.

7 W związku z tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r., a na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010 r., IV SA/Wa 1013/09, oddalił skargę od powyższej decyzji, jednak na skutek skargi kasacyjnej M.P. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r., I OSK 678/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

9 Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r., IV SA/Wa 607/11, uchylił obydwie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

10 WSA wskazał na konieczność ustalenia, czy przy wydawaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa spełnione zostały wszystkie przesłanki z ustawy z dnia 29 maja 1974 r. oraz czy ich spełnienie zostało należycie udokumentowane i wyjaśnione. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca przedstawiła twierdzenia, że pracę zawodową podjęła dopiero po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, na okoliczność czego przedstawiła świadectwa pracy. Organ nie odniósł się w ogóle do tych dokumentów. Sąd nakazał także ustalić, czy mimo wniosku małżonków K. o przejęcie gospodarstwa rolnego była nadto wymagana zgoda skarżącej, to jest, czy praca na przedmiotowym gospodarstwie stanowiła dla niej główne źródło utrzymania.

11 W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ I instancji stwierdził, że dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na ustalenie, że skarżąca w dacie wydawania decyzji z dnia [...] stycznia 1977 r. pracowała na stałe w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ wskazał na następujące okoliczności i fakty:

12 - oświadczenie K.K. złożone do protokołu czynności z dnia [...] listopada 1976 r., z którego wynikało, że jego dzieci wyprowadziły się do innych miejscowości, mają własne rodziny i nie interesują się gospodarstwem rodziców;

13 - małżonkowie K. ukończyli po 70 lat, a więc spełniają warunki umożliwiające im przekazanie gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa;

14 - małżonka K.K. w sposób dorozumiany wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa, a ustawa nie przewidywała szczególnej formy składania oświadczenia woli;

15 - sprzeczności zawarte w oświadczeniu skarżącej, dotyczące stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i dowodach z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w M. o zameldowaniu skarżącej w latach 1976 i 1977 w miejscowości P. [...] wraz z mężem i oświadczeniem jej ojca o przebywaniu poza miejscem zamieszkania rodziców i nie zajmowaniem się ich gospodarstwem rolnym.

16 W związku z tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponowną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., wydaną na podstawie art. 156 § 2 K.p.a. w zw. z art. 158 K.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1977 r., a następnie decyzję tę utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r.

17 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M.P., wnosząc o uchylenie obydwu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zarzuciła im naruszenie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poprzez wadliwe przyjęcie, że żona K.K. wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa rolnego, podczas gdy takiej zgody nigdy nie wyrażała, nie wiedziała o wniosku męża i dlatego swe prawa do gospodarstwa rolnego przekazała na rzecz skarżącej. Okoliczność ta wynikać miała z wypisu z rejestru gruntów. Ponadto naruszony został art. 4 powołanej ustawy, poprzez przejęcie gospodarstwa rolnego bez zgody skarżącej, podczas gdy pracowała ona w tym gospodarstwie i praca ta była dla niej głównym źródłem dochodu. Do pracy poza gospodarstwem rodziców dojeżdżała właśnie od nich.

18 W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach.

19 Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 listopada 2012 r., IV SA/Wa 1032/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidło ustalił, że skarżąca przed przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie pracowała w gospodarstwie rodziców na stałe.

20 Warunki przekazania gospodarstwa określone zostały w art. 9 i art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne i były następujące:

21 - rolnik osiągnął wiek 65 lat mężczyzna a 60 lat kobieta;

22 - powierzchnia gospodarstwa przekraczała 2 ha, a przedmiotem przekazania były wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa;

23 - w wypadku gdy w gospodarstwie rolnym pracowali zstępni, dla skuteczności przekazania wymagana była ich zgoda, za wyjątkiem sytuacji, w której praca ta nie stanowiła dla nich głównego źródła dochodu. O tym stanowił art. 4 ustawy.

24 Decyzja Naczelnika Gminy została wydana [...] stycznia 1977 r., czyli konieczność wyrażenia przez skarżącą zgody na zbycie gospodarstwa rolnego wymagałaby wykazania, że przed tą datą skarżąca na stałe pracowała w gospodarstwie rolnym i było to jej główne źródło utrzymania. Z oczywistych względów to na skarżącej ciążył dowód wykazania tych okoliczności. Organ bowiem nie mógł mieć w tym względzie wiedzy takiej, jaką miała sama zainteresowana. Dlatego prawidłowo organ wezwał ją do wykazania okoliczności związanych z jej zamieszkaniem i zatrudnieniem w latach 1976 i 1977 (wezwanie doręczone w dniu [...] lutego 2011 r.). Skarżąca w toku całego postępowania złożyła decyzję emerytalną z 1995 r., a więc wydaną znacznie po tym, jak doszło do przejęcia gospodarstwa rolnego; zaświadczenie z ZUS, z którego wynika, że istotnie pracowała w 1976 r. w gospodarstwie rolnym – ale było to gospodarstwo teściów, a nie rodziców; zaświadczenie z GDDKiA, że od [...] października 1977 r. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jako robotnik drogowy w Rejonie Dróg Publicznych w B.; świadectwo pracy z Gminnego Ośrodka Kultury w M., iż od [...] grudnia 1982 r. do [...] lipca 1986 r. pracowała tam jako sprzątaczka; zaświadczenie z Zespołu Szkół w M. o pracy jako robotnik od [...] sierpnia 1986 r. do [...] lutego 1996 r.; zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu od 1978 r., a więc po przekazaniu gospodarstwa rolnego przez rodziców; wezwania płatnicze wystawione na rodziców - a więc nie mające znaczenie w sprawie. Ponadto organ uzyskał zaświadczenie o zameldowaniu z Urzędu Miejskiego w M. z dnia [...] października 2011 r., z którego wynikało, że skarżąca w latach 1976 i 1977 była zameldowana na pobyt stały w miejscowości P. [...], i tam był również zameldowany jej mąż.

25 Z żadnego z wyżej wymienionych dokumentów nie wynikało, aby skarżąca w dacie wydawania decyzji administracyjnej mieszkała u rodziców i pracowała na ich gospodarstwie rolnym. Wprost przeciwnie, z zaświadczenia o zameldowaniu wynikało, że była zameldowana w miejscowości P. [...], a tam mieli gospodarstwo jej teściowie, co z kolei wynika z aktu notarialnego z dnia [...] września 2000 r. Pracowała w tym czasie w pełnym wymiarze czasu pracy w Rejonie Dróg Publicznych w B. i przyjmując nawet nie udowodnione twierdzenie o jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co najwyżej praca ta mogłaby być jej ubocznym źródłem dochodu, skoro w Rejonie Dróg Publicznych pracowała na pełnym etacie.

26 Mimo powiadomienia organu o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, skarżąca nie przedstawiła innych dowodów na okoliczność jej pracy w gospodarstwie rolnym, czy to w 1976 r. czy 1977 r., a więc do czasu podjęcia pracy w Rejonie Dróg Publicznych. Pracę tam podjęła [...] października 1977 r., co jednak nie jest równoznaczne z przyjęciem, że wcześniej pracowała u rodziców. Z zaświadczenia z ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. wynika, że wprost przeciwnie. Do obliczenia świadczenia emerytalnego doliczono skarżącej m. in. okres od [...] stycznia 1976 r. do [...] listopada 1976 r., tj. do dnia przekazania gospodarstwa rolnego jej teściów na rzecz Skarbu Państwa. Zaświadczenie to nie było kwestionowane przez strony i jako dokument urzędowy stanowi dowód na to, co zostało w nim stwierdzone. Zaświadczenie to w powiązaniu z informacjami na temat zamieszkania wskazują jednoznacznie, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...] lutego 1977 r. pracowała w gospodarstwie swych teściów, a nie w gospodarstwie rodziców. Potwierdza to także oświadczenie jej ojca, z którego wynikało, że powodem składania wniosku o przejęcie gospodarstw rolnego było opuszczenie go przez dzieci i ich brak zainteresowania tym gospodarstwem. W związku z tym organ zasadnie przyjął, że w dacie wydawania decyzji skarżąca nie pracowała na stałe w gospodarstwie rolnym rodziców.

27 Zasadnie również organ uznał, że nie doszło do naruszenia art. 9 ustawy z 1974 r. poprzez brak zgody małżonka (żony) na zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Niezbędną przesłanką wydania niewadliwej decyzji administracyjnej o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. jest między innymi wniosek rolnika, o czym stanowi art. 9 ust. 1 powoływanej ustawy. Omawiana ustawa nie ustanawia żadnej formy dla skutecznego złożenia takiego wniosku. Należy zatem przyjąć, że oświadczenie woli rolnika, polegające na złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 powoływanej ustawy, może przybrać każdą formę, byleby nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę. Taki wniosek wypływa z treści art. 60 kodeksu cywilnego, który stanowi, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób ostateczny. Wyjątki od tej ogólnej zasady muszą przybrać formę przepisu ustawy.

28 W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że ojciec skarżącej złożył Naczelnikowi Gminy oświadczenie woli na piśmie, w którym stwierdził, że owo oświadczenie składa również w imieniu swojej żony. Treścią oświadczenia było przekazanie gospodarstwa rolnego państwu w zamian za rentę, a na podstawie tego oświadczenia miało dojść do skutku rzeczowego w postaci zmiany właściciela tego gospodarstwa. Owo oświadczenie woli jest zatem elementem umowy cywilnoprawnej. Zgodnie z art. 37 § 1 obowiązującego w 1977 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego zależała od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Takie potwierdzenie również nie wymagało żadnej szczególnej formy. Analiza akt dowodzi, że nastąpiło ono i to co najmniej dwukrotnie, w dwóch różnych formach. A.K. pobierała rentę, a więc musiała mieć świadomość, iż stanowi ona ekwiwalent za przekazanie gospodarstwa rolnego. Potwierdziła to nadto w sprawie [...] Sądu Rejonowego w B. w postępowaniu o zniesieniu współwłasności po śmierci jej męża, w którym złożyła oświadczenie, iż razem z mężem przekazali gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa w 1977 r. Pozostały jedynie zabudowania, które przekazała następnie M.P. Dokument ten jednoznacznie świadczy o tym, że A.K. wiedziała o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa i na to w sposób dorozumiany wyraziła zgodę.

29 Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2012 r., IV SA/Wa 1032/12, wniosła M.P., zaskarżając wyrok w pkt 1. Zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

30 1. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), poprzez zakwalifikowanie wniosku złożonego w przedmiotowej sprawie jako cywilnoprawnego oświadczenia woli;

31 2. art. 58 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 1 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu 29 maja 1975 r.) poprzez niewłaściwe ustalenie wymogów co do formy wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne;

32 3. naruszenie art. 1 K.c. oraz art. 60 K.c. w zw. z art. 4 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu 29 maja 1975 r.) poprzez przyjęcie, że do wskazanego wniosku mają zastosowanie zasady wykładni oświadczeń woli określone w kodeksie cywilnym.

33 W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

34 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono między innymi, że w treści art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne jest mowa wyraźnie o "wniosku". Termin ten miał ugruntowane znaczenie już w ówczesnym języku prawnym i prawniczym. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zmierzać do ustalenia, jakie normy wynikały z obowiązujących przepisów odnośnie formy właściwej dla składania wniosków w sprawach indywidualnych z zakresu administracji państwowej, a nie dokonywać niedopuszczalnego utożsamiania wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy, z "oświadczeniem woli".

35 Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając zaskarżony wyrok nie dostrzegł, że wymogi formalne co do treści wniosku w sprawach indywidualnych z zakresu administracji państwowej były określone w art. 58 § 1 i 3 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa). Artykuł 58 § 1 K.p.a. (analogicznie jak obecnie obwiązujący art. 63 § 1) definiował podania poprzez przykładowe wyliczenie rodzajów wniosków składanych w trybie K.p.a., stanowiąc że żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia mogą być wnoszone pisemnie lub telegraficznie. Ponadto art. 58 § 3 K.p.a. wprowadzał obligatoryjny wymóg podpisu przez wnoszącego podanie na piśmie.

36 Wskazane przepisy K.p.a. miały zastosowanie do wniosku złożonego w dniu 31 sierpnia 1976 r., ze względu na art. 1 K.p.a., wyznaczający przedmiotowy zakres stosowania K.p.a. w indywidualnych sprawach z zakresu administracji państwowej. Sprawą tego rodzaju było niewątpliwie złożenie i rozpatrzenie wniosku rolnika o przejęcie przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę.

37 Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku przyjmując, że "oświadczenie woli rolnika polegające na złożeniu wniosku o którym mowa w art. 9 ust. 1 powoływanej ustawy może przybrać każdą formę byle nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę" dokonał błędnej wykładni art. 1 K.c. oraz art. 4 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji, obecnie art. 6 K.p.a.), prowadzącej do bezpodstawnego zastosowania art. 60 K.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił bowiem zastosowanie art. 60 k.c. w sprawach administracyjnych należących do właściwości organów administracyjnych, podczas gdy z art. 1 K.c. wynika, że przepisy kodeksu cywilnego regulują stosunki pomiędzy osobami fizycznymi oraz osobami prawnymi, a więc regulują jedynie stosunki cywilnoprawne.

38 Zatem zawarte w przepisach K.c., w tym art. 60, normy dotyczące wykładni treści oświadczeń woli mogą być stosowane jedynie w sprawach cywilnych, a nie mogą i nie mogły być stosowane w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w kwestii formy złożenia wniosku. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że z zasady praworządności, zawartej obecnie w art. 6 K.p.a., a w dacie wydania zaskarżonej decyzji w art. 4 K.p.a., wynika między innymi to, że organ administracji jest związany przepisami prawa, w tym art. 1 K.c., z czego wynika m.in. zakaz stosowania przez organ administracyjny w sprawach i postępowaniach administracyjnych m.in. prawnocywilnych zasad rozkładu ciężaru dowodu, konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego w sprawach administracyjnych, etc. – a więc również i zakaz stosowania cywilnoprawnych zasad wykładni oświadczeń woli.

39 Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona.

40 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

41 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

42 Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

43 Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czyli naruszenia prawa materialnego.

44 Zarzut o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczy błędnej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) – dalej: ustawa z dnia 29 maja 1974 r. Autor skargi kasacyjnej wywodzi, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż omawiana ustawa nie ustanawia żadnej formy dla skutecznego złożenia wniosku i w związku z tym należy przyjąć, że oświadczenie woli rolnika polegające na złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 powoływanej ustawy, może przybrać każdą formę, byleby nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę.

45 Tymczasem, zdaniem skarżącego kasacyjnie, wykładnia taka stoi w sprzeczności z literalnym brzmieniem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., który stanowił, że "Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę (...)". W treści przepisu jest mowa wyraźnie o "wniosku". Termin ten miał ugruntowane znaczenie już w ówczesnym języku prawnym i prawniczym. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien wziąć pod uwagę treść przepisów K.p.a. powołanych w zarzucie 2. skargi kasacyjnej, odnośnie do formy właściwej dla składania wniosków w sprawach indywidualnych z zakresu administracji państwowej, a nie dokonywać niedopuszczalnego utożsamiania wniosku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy, z "oświadczeniem woli".

46 Co do samego wniosku wszczynającego postępowanie, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., teza skarżącego kasacyjnie jest prawdziwa. Tyle tylko, że w istocie powoływany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia Sądu I instancji (o formie oświadczenia woli i jej manifestacji) należy odnieść nie do wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, lecz do "zgody obojga małżonków", o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 ustawy. Ten ostatni przepis stanowił bowiem, że "Nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków."

47 Z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. wynikało, że wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego za rentę mogło nastąpić na wniosek rolnika (ust. 1) lub z urzędu (ust. 2). W niniejszej sprawie mieliśmy do czynienia z tym pierwszym przypadkiem. Przepis art. 9 ust. 1 nie wymagał jednak, żeby wniosek wszczynający postępowanie był złożony przez obojga małżonków, lecz przez rolnika ("na wniosek rolnika"). Niewątpliwie w dniu [...] sierpnia 1976 r. K.K. z takim wnioskiem wystąpił. Jeżeli natomiast, jak w niniejszej sprawie, nieruchomości objęte były wspólnością ustawową, wymagana była zgoda obojga małżonków (art. 3 ust. 1). Taką zgodę organ musiał uzyskać przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa za rentę. Ponieważ konieczność uzyskania zgody obojga małżonków (w tym wnioskodawcy postępowania) miała swoje źródło w stosunku cywilnym (wspólność ustawowa) i konsekwencjach wynikających z tego stosunku dla możliwości rozporządzania majątkiem wspólnym małżonków, to i do zgody wymaganej przez art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. należy stosować przepisy o oświadczeniu woli. Dla skutecznego przejęcia gospodarstwa rolnego za rentę (oprócz innych warunków wymienionych w art. 9 ust. 1) zgoda małżonków mogła być zatem wyrażona już w treści wniosku wszczynającego postępowanie lub (w odniesieniu do małżonka nie będącego wnioskodawcą) uzyskana w trakcie już wszczętego postępowania. W tym drugim przypadku fakt udzielenia zgody na przejęcie gospodarstwa mógł być wyrażony w każdy sposób, jak zauważył Sąd Wojewódzki, "byleby nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę."

48 Błąd Sądu I instancji polegał jedynie na tym, że utożsamił wniosek wszczynający postępowanie w sprawie, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., ze zgodą obojga małżonków na przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę, o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy. Ten schemat rozumowania zdaje się powielać autor skargi kasacyjnej i w związku z tym swoje zarzuty kieruje przeciwko przyjętej przez sąd formie wniosku. Stwierdzić więc należy, że do wniosku wszczynającego postępowanie miały zastosowanie przepisy powołane w zarzucie drugim skargi kasacyjnej (przy czym błędnie określono ich charakter jako materialny), czyli art. 58 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 1 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w styczniu 1977 r.) i wymogi wynikające z tych przepisów zostały spełnione, w szczególności co do pisemnej formy wniosku i jego podpisania. Natomiast samą zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków należy oceniać przez pryzmat wykładni oświadczeń woli (art. 60 K.c.), a z tego punktu widzenia skarga kasacyjna nie podważa ustaleń Sądu I instancji, że A.K. dostatecznie ujawniła swoją wolę przekazania gospodarstwa rolnego poprzez fakt pobierania renty, warunkiem czego było przekazanie (zob. art. 32 i art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.) oraz oświadczenie złożone w ugodzie zawartej w sprawie o zniesienie współwłasności [...].

49 Wyrok Sądu I instancji zatem, mimo że w zakresie dotyczącym formy wniosku, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. – błędnie uzasadniony, to w rzeczywistości odpowiada prawu, jeśli idzie o wymóg uzyskania zgody obojga małżonków na przekazanie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, co było istotą zarzutów skargi kasacyjnej.

50 Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.