Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2017 r., I OSK 3428/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2017 r., I OSK 3428/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. Spółki Jawnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 574/15 w sprawie ze skargi D. Spółki Jawnej w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania zespołu powypadkowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od skarżącej kasacyjnie D. Spółki Jawnej w P. na rzecz Okręgowego Inspektora Pracy w [...] kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 września 2015r. sygn. akt III SA/Gd 574/15 oddalił skargę D. Spółki Jawnej w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania zespołu powypadkowego.

3 Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

4 Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] po przeprowadzeniu w dniach 27 kwietnia i 4 maja 2015 r. kontroli w D. Spółka Jawna w P., nakazem z dnia 6 maja 2015 r. nr [...] nakazał podmiotowi kontrolowanemu powołanie zespołu powypadkowego w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. poniósł śmierć pracownik G.P. Jako podstawę prawną wskazał art. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm., dalej w skrócie "ustawa o PiP"), art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm., dalej w skrócie "K.p.") oraz § 8 ust. 1 i § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870).

5 Od powyższego nakazu Spółka wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 234 § 1 K.p., poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy zdarzenie wypadkowe, w wyniku którego poniósł śmierć G.P. nie stanowiło wypadku przy pracy. Do zdarzenia doszło w czasie wolnym od pracy, w miejscu zamieszkania zmarłego. Nie wykonywał on wówczas pracy, jak i nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy. Ponadto Zakład w [...] stanowił jego stałe miejsce pracy. Brak jest zatem podstaw do ewentualnego kwalifikowania tego zdarzenia jako delegacji.

6 Okręgowy Inspektor Pracy w [...] decyzją z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] utrzymał zaskarżony nakaz w mocy. W uzasadnieniu decyzji przedstawił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazał, że G.P. – zmarły pracownik był zatrudniony w D. Spółka Jawna w P. na podstawie umowy o pracę na czas określony od dnia 2 lipca 2012 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. i świadczył pracę w oddelegowaniu do [...]. Miejscem wykonywania pracy było [...], co zostało określone w treści umowy o pracę. W dniu 3 lutego 2013 r. w miejscu zamieszkania pracownika, w czasie wolnym od pracy doszło do zdarzenia, w wyniku którego poniósł on śmierć. W związku z powyższym umowa o pracę wygasła. Zdarzenie to nie zostało przez pracodawcę potraktowane jako wymagający zbadania wypadek.

7 W ocenie organu odwoławczego, żądanie pełnomocnika żony zmarłego w przedmiocie dokonania ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, jakiemu uległ G.P., zostało złożone przez osobę uprawnioną. Wobec faktu, że pracodawca w tym celu nie powołał zespołu powypadkowego wydany w sprawie nakaz należy uznać za zasadny. Jednocześnie wyjaśnił, że przedmiotowy nakaz nie zobowiązuje pracodawcy do uznania przedmiotowego zdarzenia za wypadek przy pracy.

8 Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. Spółka Jawna w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżąca Spółka zarzuciła błędne zastosowanie art. 234 § 1 K.p., poprzez przyjęcie, że zdarzenie wypadkowe, w wyniku którego poniósł śmierć G.P., stanowiło wypadek przy pracy.

9 Wskazując na powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją nakazu i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

10 W uzasadnieniu skargi podała, że obowiązki określone w art. 234 § 1 K.p. aktualizują się wyłącznie w przypadku zaistnienia wypadku przy pracy. Natomiast kwalifikacja zdarzenia następuje w oparciu o art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W sytuacji, gdy dane zdarzenie nie spełnia przesłanek określonych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 powołanej wyżej ustawy (co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce z uwagi na zaistnienie zdarzenia w miejscu zamieszkania pracownika i w czasie wolnym od pracy), bezpodstawne jest obarczanie pracodawcy obowiązkami, które zostały przewidziane w przypadku wystąpienia innych okoliczności. W ocenie skarżącej Spółki, błędne jest twierdzenie organu, że zadaniem zespołu powypadkowego jest określenie, czy dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy, czy też nie. Z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy wynika bowiem, że jest nim ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

11 Okręgowy Inspektor Pracy w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, ustawy Kodeks pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

13 W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można podzielić stanowiska skarżącej Spółki, że nałożony na nią nakaz powołania zespołu powypadkowego, w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. poniósł śmierć pracownik G.P., jest niezasadny, albowiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie stanowi ono wypadku przy pracy. Skarżąca Spółka nie dostrzega bowiem, że przedmiotowy obowiązek dotyczy wyłącznie powołania zespołu powypadkowego, a nie powołania zespołu powypadkowego zobowiązanego do uznania wyżej wskazanego zdarzenia za wypadek przy pracy.

14 Zgodnie z art. 234 § 1 K.p., w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. W świetle wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 1 i 2 K.p. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy – okoliczności i przyczyny wypadku ustala powoływany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w skład którego wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku, zespół powypadkowy sporządza – nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku – protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy zwany protokołem powypadkowym (§ 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Z § 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia wynika, iż stwierdzenie w protokole powypadkowym, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy wymaga szczegółowego uzasadnienia i wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia.

15 Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

16 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. Spółka Jawna w P., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

17 a) art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1242 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, iż okoliczności zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego śmierć poniósł G.P., uzasadniają przyjęcie, iż mógł on stanowić wypadek przy pracy;

18 b) art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż kwalifikacja wskazanego w przepisie pojęcia wypadku przy pracy następuje niezależnie od przepisów ustawy wskazanej w pkt a, oraz że okoliczności zdarzenia wypadkowego, w wyniku którego śmierć poniósł G.P., uzasadniają zastosowanie regulacji przewidzianej na wypadek wystąpienia wypadku przy pracy.

19 Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w [...] oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

20 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podała, że z art. 234 § 1 K.p. wynika, iż znajduje on zastosowanie w razie zaistnienia wypadku przy pracy. Pracodawca w oparciu o przepisy art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest uprawniony do dokonania wstępnej kwalifikacji zdarzenia. Wskazane przepisy wprost odwołują się do związku zdarzenia z pracą i jego charakteru, tym samym wykluczają ich stosowanie w stosunku do zdarzeń niewykazujących takiego związku. Nie sposób przyjąć, że pracodawca jest zobowiązany do powołania zespołu powypadkowego w każdym przypadku, gdy zaistnieje wypadek z udziałem pracownika, niezależnie od okoliczności i również w sferze prywatnej jego życia. O konieczności dokonania przez pracodawcę wstępnej oceny zdarzenia świadczy również brzmienie § 7 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Także systematyka tego rozporządzenia oraz § 12 ust. 1 potwierdzają, że wykluczenie wypadku przy pracy w protokole powypadkowym ma charakter wyjątkowy i stanowi zaprzeczenie wstępnie dokonanej pozytywnej oceny zdarzenia przez pracodawcę.

21 Okręgowy Inspektor Pracy w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie na koszt skarżącego i odnosząc się do podniesionych zarzutów wskazał, że są one niezasadne.

22 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

23 Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

24 W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. – naruszeniu określonych przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

25 Spór prawny między stronami wymaga rozważenia, czy w świetle powołanych w skardze kasacyjnej przepisów, fakt śmierci pracownika oddelegowanego do pracy za granicą w miejscu zamieszkania w czasie wolnym od pracy nakładał na pracodawcę obowiązek powołania zespołu powypadkowego w celu ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia wypadkowego.

26 Wskazać należy, iż z art. 234 § 1 K.p. wynika, że jednym z obowiązków pracodawcy w związku z zaistniałym zdarzeniem wypadkowym jest ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku (czyli powołanie zespołu powypadkowego, którego zadaniem jest dokonanie kwalifikacji zdarzenia).

27 Definicja ustawowa wypadku przy pracy jest zawarta w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jednocześnie zauważyć należy, iż art. 3 ust. 2 i 3 powołanej ustawy określa również przypadki, w których wypadek lub zdarzenie z udziałem pracownika traktuje się na równi z wypadkiem przy pracy. W kontekście normatywnym wypadki wymienione w art. 3 ust. 2 oraz w ust. 3 tej ustawy są zatem także uznawane za wypadki przy pracy, gdyż są traktowane jako wypadki zrównane z wypadkiem przy pracy.

28 W niniejszej sprawie do zakwalifikowania zdarzenia, w wyniku którego w dniu 3 lutego 2013 r. w [...] poniósł śmierć pracownik G.P., konieczne było zatem ustalenie, czy nastąpiło ono w okolicznościach określonych w art. 3 ust. 1, 2 ,3 powołanej wyżej ustawy.

29 Postępowanie w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy odbywa się wedle sposobu i trybu postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy oraz składu zespołu powypadkowego wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 pkt 1 i 2 K.p. i kończy się zatwierdzeniem protokołu powypadkowego przez pracodawcę (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Ostatecznie uznanie bądź nieuznanie konkretnego zdarzenia za wypadek przy pracy, czy wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy w protokole powypadkowym jest wyrazem stanowiska pracodawcy. Nieuznanie zdarzenia za wypadek przy pracy powinno być szczegółowo uzasadnione, ze wskazaniem dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia (§ 12 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 1 lipca 2009 r.). Ponadto z § 11 ust. 4 omawianego rozporządzenia wynika, że zespół powypadkowy zapoznaje z treścią protokołu powypadkowego członków rodziny zmarłego pracownika, o których mowa w art. 13 ust. 2 ustawy oraz poucza ich o prawie zgłaszania uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym.

30 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał prawidłowej wykładni art. 234 § 1 K.p. i uwzględniając przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zasadnie przyjął, że realizacja przez pracodawcę obowiązku wynikającego z art. 234 § 1 K.p. w zakresie ustalenia w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, czy wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy, dotyczy powołania zespołu powypadkowego. Oznacza to, że pracodawca nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania kwalifikowania zdarzenia wypadkowego dotyczącego pracownika przy uwzględnieniu pojęć zawartych w art. 3 ust. 1, 2, i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

31 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

32 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (publ. LEX nr 1226661).