Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2012 r., I OSK 308/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2012 r., I OSK 308/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 660/10 po wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 dotyczącego skargi I. vel I.F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2. uchyla postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2010r, sygn. akt. IV SA/Wa 660/10; 3. odrzuca skargę o wznowienie postępowania; 4. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania sądowego od I. vel I.F. na rzecz Ministra Gospodarki

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 660/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09, rozpoznał skargę I. vel I. F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]. W wyniku tego rozpoznania zmienił wyrok z [...] grudnia 2009 r. w ten sposób, że uchylił ww. decyzję, również utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż Ministra z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], którymi nie stwierdzono nieważności orzeczeń Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. i z dnia [...] kwietnia 1949 r.

3 Do wydania wyroku z 30 września 2010 r., doszło w następujących okolicznościach sprawy:

4 Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. vel I. F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wyrok ten stał się prawomocny dnia 30 stycznia 2010 r. Dnia 20 kwietnia 2010 r. I. vel I. F. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem, jako podstawę wznowienia wskazując art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że pozbawiony był możliwości działania, bowiem występującemu w jego imieniu pełnomocnikowi cofnął pełnomocnictwo, o czym pełnomocnik powiadomił Sąd przed terminem rozprawy, która została wyznaczona na 16 grudnia 2009 r., zaś ww. pismo datowane 25 listopada 2009 r. wpłynęło do Sądu 30 listopada 2009 r., a o wydanym wyroku dowiedział się 21 stycznia 2010 r., kiedy nowy pełnomocnik przeglądał akta sprawy. Po otrzymaniu skargi o wznowienie Wojewódzki Sąd wyznaczył rozprawę na dzień 2 czerwca 2010 r. W piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2010 r. złożonym na rozprawie Minister Gospodarki wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie z uwagi na jej niedopuszczalność, z tego względu, że art. 271 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przed uprawomocnieniem się wyroku nie można żądać wznowienia, a taka sytuacja miała miejsce w sprawie, bowiem pełnomocnik skarżącego z aktami zapoznał się 21 stycznia 2010 r., a wyrok stał się prawomocny 30 stycznia 2010 r., miał zatem możliwości podjęcia kroków zmierzających do wniesienia skargi kasacyjnej. Na rozprawie 2 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd wznowił postępowanie, postanowieniem wpisanym do protokołu rozprawy, a następnie wyznaczył rozprawę na 23 września 2010 r., celem rozpoznania skargi na decyzję Ministra Gospodarki z [...] sierpnia 2009 r. Dnia 30 września 2010 r. ogłoszony został opisany na wstępie wyrok.

5 W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż badając dopuszczalność skargi o wznowienie należy uznać, że skarga jest uzasadniona. Z akt sprawy wynika, że skarżący cofnął pełnomocnictwo o czym Wojewódzki Sąd wiedział, a mimo to uznał, że zawiadomienia o rozprawie doręczono prawidłowo. Sąd nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem organu co do niedopuszczalności skargi o wznowienie, bowiem jakkolwiek 21 stycznia 2010 r. wyrok z [...] grudnia 2009 r. nie był prawomocny, to jednak minął już termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zatem skarga kasacyjna w trybie zwykłym nie mogła być wniesiona. Zdaniem Sądu, po 21 stycznia 2010 r. zaistniała możliwość skorzystania ze szczególnego środka procesowego, jakim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, co nie może być ocenione jako ustanie niemożności działania strony, skoro skuteczność takiego wniosku podlega ocenie Sądu.

6 Przechodząc do rozpoznania skargi na decyzję Ministra po wznowieniu postępowania, Sąd stwierdził, iż jest ona zasadna i wyjaśnił następująco:

7 Przedmiotem postępowania administracyjnego było stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność państwa w części dot. przedsiębiorstwa pn. [...] oraz orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] kwietnia 1949 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] w części dot. nieruchomości położonych w Krakowie przy ul. K. o łącznej powierzchni 1007 m2, objętych lwh 574 (parcela nr 1552 pow. 666 m2) oraz lwh 521 (parcela nr 1553 pow. 223 m2 i nr 1554 o pow. 118 m2), stanowiących własność J. T. oraz sukcesorów I. T., wszczęte na wniosek I. F.. We wniosku o stwierdzenie nieważności I. F. podniósł, że przedsiębiorstwo nie zatrudniało przy produkcji 50 pracowników na jednej zmianie, a nadto, że nieruchomość przy ul. K., na której zlokalizowane było przedsiębiorstwo, nie stanowiła jego własności, ale osób trzecich, tj. J. i I. T., zatem nie podlegała nacjonalizacji. Ze znajdujących się w aktach sprawy postępowań spadkowych po właścicielach przedsiębiorstwa wynikało, że wnioskodawca I. F. nie jest ich następcą prawnym co do przedsiębiorstwa [...], a jedynie do nieruchomości położonych w Polsce, co oznacza, że nie ma on interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o nacjonalizacji, a jedynie o stwierdzenie nieważności orzeczenia tego Ministra z [...] kwietnia 1949 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego w części dotyczącej nieruchomości. Wobec tego należy uznać, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] o nacjonalizacji było przeprowadzone bez udziału podmiotu reprezentującego byłych właścicieli, bo takim nie jest I. F.. Organ powinien ustalić czy Przedsiębiorstwo jest wpisane nadal do rejestru, jak twierdzi skarżący, a jeżeli tak to w postępowaniu powinno być reprezentowane np. przez kuratora ustanowionego przez sąd.

8 Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 30 września 2010 r. i postanowienia z 2 czerwca 2010 r. wniósł Minister Gospodarki, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. IV SA/Wa 1790/09, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także uchylenie postanowienia o wznowieniu postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zarzucając:

9 Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

10 1) art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że można żądać wznowienia postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania również w przypadku, gdy niemożność działania ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia, ale po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, podczas gdy ustanie niemożności działania przed uprawomocnieniem orzeczenia wyłącza dopuszczalność wznowienia postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania, skoro przed uprawomocnieniem się orzeczenia ale po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, strona mogła usunąć wadliwość postępowania przez złożenie zwykłego środka zaskarżenia, tj. skargi kasacyjnej, po uprzednim złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, którego konieczność złożenia nie mogła prowadzić do stwierdzenia, że strona nie mogła już usunąć istniejącej wadliwości przez złożenie zwykłego środka zaskarżenia, tym bardziej że nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek taki zostałby uwzględniony,

11 2) art. 281 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i nie odrzucenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 w okolicznościach, w których była ona niedopuszczalna,

12 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie strona, tj. spółka jawna Fabryka Wyrobów Metalowych B-cia Thorn z siedzibą w Krakowie-Podgórze bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka ta nie była reprezentowana w niniejszym postępowaniu, skoro zostało ono wszczęte z wniosku i toczyło się z udziałem skarżącego będącego jedynym spadkobiercą wspólników tej spółki,

13 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. w związku z art. 83 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502) polegające na przyjęciu, że organ błędnie przyjął, iż skarżący był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Kraków, Podgórze ul. K., podczas gdy ustalenia organu były prawidłowe, skoro skarżący jest jedynym spadkobiercą wspólników spółki jawnej będącej właścicielem przedmiotowego przedsiębiorstwa.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania dotyczących wznowienia postępowania sądowego należało uznać za uzasadnione.

16 Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wszczyna szczególne postępowanie, uregulowane Działem VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." Stosownie do art. 280 § 1 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym sąd bada czy została ona wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, w przypadku braku jednego z tych wymagań skargę sąd odrzuca, natomiast gdy obie przesłanki zostały spełnione sąd wyznacza rozprawę. Na rozprawie z kolei, z mocy art. 281 P.p.s.a. sąd rozstrzyga o dopuszczalności wznowienia ponownie, a następnie, gdy skarga jest dopuszczalna, rozpoznaje sprawę.

17 W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie otrzymawszy skargę I. vel I. F. o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1790/09 badania jej dopuszczalności dokonał na rozprawie, wznawiając postępowanie, gdyż uznał, że zostały spełnione oba warunki wznowienia, wskazane w art. 280 P.p.s.a. Jednak ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu nie można się zgodzić.

18 I. vel I. F. jako podstawę skargi o wznowienie wskazał art. 271 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że wznowienie postępowania może nastąpić jeżeli strona m.in. była pozbawiona możliwości działania. Istotnie stwierdzić należy, że w postępowaniu zakończonym ww. wyrokiem taka sytuacja miała miejsce. Jak wynika z akt sprawy IV SA/Wa 1790/09, pomimo że pełnomocnik I. vel I. F. powiadomił Wojewódzki Sąd o odwołaniu udzielonego mu pełnomocnictwa, Sąd uznał, że strony zostały prawidłowo powiadomione o terminie rozprawy i przeprowadził ją, wydając następnie wyrok. Jednakże art. 271 pkt 2 P.p.s.a. stanowi również, że nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia nieważność działania ustała. W sprawie ta właśnie sytuacja miała miejsce.

19 Z akt IV SA/Wa 1790/09 wynika bowiem, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zapadł dnia [...] grudnia 2009 r., stał się prawomocny dnia 30 stycznia 2010 r., natomiast 21 stycznia 2010 r., ustanowiony 12 października 2009 r. pełnomocnik I. vel I. F. zapoznał się z aktami sprawy. W tym dniu wyrok z [...] grudnia 2009 r. nie był prawomocny, a pełnomocnik miał możność podjęcia działań zmierzających do zaskarżenia tego wyroku w zwykłym trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednak, że I. vel I. F. nie miał już możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem upłynął termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wynik ewentualnego wniosku o jego przywrócenie zależał od woli Sądu. Jednak art. 271 pkt 2 P.p.s.a. mówi o ustaniu niemożności działania strony, a nie wyniku działań, które mogłyby być podjęte po ustaniu przeszkody.

20 W sprawie zakończonej wyrokiem z [...] grudnia 2009 r. IV SA/Wa 1790/09 Wojewódzki Sąd niewątpliwie pozbawił I. vel I. F. możności działania, przeprowadzając rozprawę, mimo iż zawiadomiony o niej pełnomocnik poinformował Sąd o cofnięciu pełnomocnictwa, a ani sam skarżący, ani nowo ustanowiony pełnomocnik nie zostali o rozprawie powiadomieni. Jednak przed uprawomocnieniem się wyroku nowy pełnomocnik podjął działania, wiedział zatem o stanie sprawy i miał możliwość wdrożenia kroków, mających na celu zaskarżenie wyroku zwykłym środkiem.

21 Wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną, dotyczącą postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, stąd art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje sytuację niemożności wznowienia wówczas, gdy mimo naruszenia praw strony, przed uprawomocnieniem się wyroku mogła ona podjąć kroki do jego zaskarżenia.

22 W sprawie niniejszej zaistniała zatem tylko pozornie przesłanka, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, że skarga o wznowienie postępowania nie opierała się na ustawowej podstawie wznowienia, zatem powinna być odrzucona, o czym mowa w art. 280 § 1 lub art. 281 P.p.s.a.

23 W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 189, 281 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

24 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., bowiem błąd Sądu nie może obciążać stron postępowania jego kosztami.