Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2022 r., I OSK 2035/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2022 r., I OSK 2035/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. o wyłączenie sędziego NSA Karola Kiczki od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 169/21 oddalającego skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 grudnia 2020 r., nr SKO.41/3575/OS/2020 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić wniosek.

Uzasadnienie

2 Pismem z 4 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej zwane "Kolegium") wystąpiło z wnioskiem o wyłączenie sędziego NSA Karola Kiczki od orzekania w niniejszej sprawie. Jako powód złożenia wniosku wskazano wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. 43447/19 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22.

3 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4 Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Wskazane wyżej przepisy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

5 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18, wskazując, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.

6 W rozpatrywanej sprawie Kolegium domaga się wyłączenia sędziego NSA Karola Kiczki powołując się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. 43447/19 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22.

7 Odnosząc się do stanowiska Kolegium stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. sędziego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez sędziego oświadczenie, iż w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki określone w art. 18 i 19 p.p.s.a., wystarczające jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia ww. sędziego z mocy ustawy.

8 Odnosząc się natomiast do powołanej przez wnioskodawcę uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 oraz wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 lipca 2021 r. 43447/19 wskazać należy, że dotyczą one kwestii powoływania sędziów sądów powszechnych po 17 stycznia 2018 r. i nie odnoszą się do sądów administracyjnych. Argumentacja wnioskodawcy zmierza zatem w istocie do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie. Na niedopuszczalność takiej wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, zwrócił już uwagę NSA w powołanym wyżej postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18.

9 W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie, że sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami (wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., III FSK 3626/21, LEX nr 3254005). W świetle judykatury TSUE, "sam fakt, iż sędziowie (...) są powoływani przez prezydenta (...) państwa członkowskiego nie musi powodować zależności owych sędziów od tego organu ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków", jeżeli "materialne warunki oraz zasady proceduralne podejmowania decyzji dotyczących powoływania sędziów są sformułowane w sposób niedopuszczający do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani" (§ 56 i 57 wyroku TSUE z 20 kwietnia 2021 r., C-896/19, Repubblika przeciwko Il-Prim Ministru, LEX nr 3163088 oraz wyroki TUSE: A.K. i in. C-585/18, C-624/18 i C-625/18, § 133 i 134 oraz A.B. i in., C-824/18, § 122 i 123, pub. https://curia.europa.eu/).

10 Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zaznaczyć, że w sprawie, w której złożono przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego nie mogą mieć zastosowania normy wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259) regulujące badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, z uwagi na złożenie wniosku przed wejściem w życie tej ustawy.

11 Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek Kolegium o wyłączenie sędziego jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a.