Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2020 r., I OSK 1777/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2020 r., I OSK 1777/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie NSA Aleksandra Łaskarzewska del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Julia Chudzyńska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 445/17 w sprawie ze skargi L.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 7 listopada 2017 r., IV SA/Wr 445/17, oddalił skargę L.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła L.H. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

4 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

5 a) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewzięcie przez Sąd I instancji pod rozwagę przyczyn niepodniesionych w skardze, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu, w postaci jednoczesnego orzeczenia przez organ o dwóch osobnych okolicznościach, tj. o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy obie te okoliczności winny być przedmiotem dwóch osobnych decyzji administracyjnych;

6 b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, w częściach orzekających o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami;

7 c) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w całości, podczas gdy zachodziły przesłanki do jej uwzględnienia w części, tj. w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji orzekały o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami;

8 d) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego ani w uzasadnieniu prawnym zaskarżonych decyzji nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej w kontekście materiainoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości;

9 2. prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a to:

10 a) art. 23 ust. 1, 1a i 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), poprzez wydanie jednej decyzji, w której ustalono nienależnie pobrane świadczenia oraz orzeczono o obowiązku ich zwrotu, podczas gdy dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń;

11 b) art. 23 ust. 1, 1a, 7 i 8 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły uzasadnione przesłanki, aby organ administracyjny I instancji umorzył na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy kwotę nienależnie pobranych świadczeń z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

12 Z uwagi na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

15 Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

16 Z obecnego brzmienia art. 23 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że wydaje się jedną decyzję "o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń". Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty świadczą o tym, że jej autorka nie uwzględniła zmiany stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która weszła w życie 18 września 2015 r. Powyższa ustawa zmieniająca dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają obowiązek rozstrzygać jedną decyzją. "Powyższe twierdzenia mają swoje źródło w treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3584), zgodnie z którym komentowana ustawa doprecyzowuje przepisy art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w taki sposób, że wyraźnie z nich wynika, iż w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. Nadto w treści uzasadnienia wyraźnie zaakcentowano, iż proponowane zmiany są niezbędne z powodu konieczności ujednolicenia procesu przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na różną praktykę organów realizujących tę ustawę i rozbieżności interpretacyjne, rezygnację z nadmiernych procedur, co przełoży się na możliwość zwiększenia efektywności w odzyskiwaniu należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego" (zob. wyrok NSA z 9 marca 2017 r., I OSK 2597/16, LEX nr 2269876).

17 Ponadto, art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że "Organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny." Z przepisu tego jasno wynika, że najpierw wydaje się decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a dopiero później organ właściwy wierzyciela, który wydał taką decyzję, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, w określonych w przepisie okolicznościach.

18 Stan prawny jest więc dokładnie odwrotny od tego, co przedstawiono w skardze kasacyjnej. Wydaje się bowiem jedną decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero później można odrębnie orzekać w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W takiej sytuacji żaden z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie ma usprawiedliwionych podstaw.

19 Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone stosownie do wymogów wynikających z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.