Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., I OSK 1001/07

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., I OSK 1001/07

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 849/06 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] nr Rep. [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta E. decyzją z [...] nr [...], odmówił wyrejestrowania autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...]. W uzasadnieniu wskazał, że autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] został zarejestrowany w dniu 12 listopada 1990 r. na wniosek A. G.. Natomiast w dniu 16 maja 2006 r. H. G. – pełnomocnik A. G. złożyła wniosek o wyrejestrowanie przedmiotowego autobusu z powodu zezłomowania go w 1991 r. Z art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym wynika obowiązek przedłożenia przez właściciela pojazdu dokumentu potwierdzającego fakt demontażu lub przyjęcia niekompletnego pojazdu przez przedsiębiorcę prowadzącego punkt zbierania pojazdów. Natomiast A. G. nie jest w stanie udokumentować faktu zezłomowania autobusu, gdyż zgodnie z oświadczeniem jego pełnomocnika, dokumenty potwierdzające fakt zezłomowania zostały zniszczone.

3 Od powyższej decyzji pełnomocnik A. G. wniósł odwołanie podnosząc, że po kilku miesiącach od zarejestrowania przedmiotowego autobusu, nie nadawał się on do eksploatacji. W 1991 r. silnik pojazdu został sprzedany rybakom, a reszta autobusu została zezłomowana. Przy likwidacji autobusu pośredniczył nieżyjący już J. G. – ojciec A. G.. Ponieważ likwidacja autobusu miała miejsce 16 lat temu, przed wyjazdem A. G. do Anglii zostały zniszczone dokumenty sprzed ponad dziesięciu lat w sprawie likwidacji autobusu – dotyczące kupna autobusu, a także sprzedaży silnika oraz jego reszty.

4 Ponadto pełnomocnik stwierdził, że wszystkie formalności związane z kasacją, wyrejestrowaniem autobusu i zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej zostały załatwione przez A. G. 16 lat temu.

5 Po rozpatrzeniu odwołania A. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia [...] znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ zwrócił uwagę, że w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, zostały wyliczone sytuacje, w których możliwe jest wydanie decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu już zarejestrowanego i dopuszczonego do ruchu drogowego na terenie Polski, a brak którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie sytuacji faktycznych powoduje, że nie może być wydana decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu. Od 1 stycznia 1998 r. nie jest możliwe wyrejestrowanie pojazdu z powodu zezłomowania bez przedłożenia przez właściciela pojazdu zaświadczenia o przekazaniu pojazdu do składnicy złomu wyznaczonej przez wojewodę.

6 Organ stwierdził, że nie neguje faktu istnienia czy zniszczenia dokumentów dotyczących zezłomowania przedmiotowego autobusu, jednakże nie jest możliwe jego wyrejestrowanie na podstawie obowiązujących przepisów.

7 Na powyższą decyzję pełnomocnik A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu stwierdzono, że autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] nie istnieje od 1991 r., czyli od 16 lat. Czynności w celu wyrejestrowania autobusu zostały podjęte z powodu otrzymania wezwania do zapłacenia podatku od środków transportu, naliczonego przez Wydział Finansowy Urzędu Miejskiego w E. od przedmiotowego autobusu za okres 2005-2006. Za okres 1991-2004, podatek nie był naliczany i odprowadzany.

8 W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/01 849/06, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z [...] nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany podjąć szereg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego. Materiałem dowodowym może być z kolei wszystko, co pozwala na przekonanie się o istnieniu lub nieistnieniu określonych faktów, a tym samym o prawdziwości lub nieprawdziwości twierdzeń o tych faktach. Obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa przy tym na organie i nie może być przerzucony na stronę. Oznacza to, że jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.

10 W przedmiotowej sprawie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji odmówił wyrejestrowania autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...], będącego własnością A. G. z powodu braku dokumentów potwierdzających jego zezłomowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. zwróciło przy tym uwagę, że od 1 stycznia 1998 r. nie jest możliwe wyrejestrowanie pojazdu z powodu jego zezłomowania bez przedłożenia przez właściciela pojazdu zaświadczenia o przekazaniu pojazdu do składnicy złomu wyznaczonej przez wojewodę.

11 Jednakże skarżący twierdził, że przedmiotowy autobus w 1991 r. został zezłomowany, a następnie wyrejestrowany. Również przesłuchana przez organ pierwszej instancji H. G., będąca pełnomocnikiem skarżącego zeznała, że w 1991 r. silnik pojazdu został sprzedany rybakom, a autobus – zezłomowany. Natomiast brak dokumentów na potwierdzenie dokonanych czynności spowodowany jest tym, że od ich podjęcia upłynęło ponad 10 lat i w związku z tym zostały zniszczone.

12 Należało więc wyjaśnić, mającą podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy kwestię, czy autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] faktycznie został zezłomowany w 1991 r., a jedynie dokumenty potwierdzające ten fakt zostały utracone.

13 Należy zgodzić się z organem, że wyrejestrowanie pojazdu może nastąpić tylko z przyczyn wymienionych w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, jednakże fakt zaistnienia powyższych okoliczności może być potwierdzony materiałem dowodowym w szerokim rozumieniu tego znaczenia. Jeżeli brak było dokumentów potwierdzających fakt zezłomowania autobusu, to organ, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, uregulowaną w art. 7 k.p.a. powinien był przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, którzy mogliby potwierdzić ten fakt i spróbować też zgromadzić inne dowody, które w sposób pośredni mogłyby potwierdzić ten fakt.

14 Ponadto skarżący podniósł, że przedmiotowy autobus po zezłomowaniu w 1991 r. został wyrejestrowany. Tymczasem organy nie wyjaśniły, czy faktycznie został złożony w tym okresie przez A. G. wniosek o wyrejestrowanie autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...], a jeżeli tak, to czy wniosek ten został rozpatrzony.

15 Podzielenie stanowiska reprezentowanego w sprawie przez organy prowadziłoby do sytuacji, w której strona, która utraciła dokumenty z przyczyn od niej niezależnych (kradzież, pożar itp.) trwale pozbawiona byłaby możliwości wyrejestrowania pojazdu. Jednocześnie uznać należy, że oparcie się wyłącznie na braku dokumentów byłoby sprzeczne z przepisami rozdziału 4 k.p.a., które pozwalają dochodzić swoich racji za pomocą wszelkich możliwych dowodów.

16 Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organy pierwszej instancji z powodu wydania ich z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

17 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.

18 Skargę kasacyjną oparło na zarzutach:

19 1) naruszenia prawa materialnego art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu możliwości przedłożenia w celu wyrejestrowania pojazdu innych dowodów niż wskazane w tym przepisie;

20 2) naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez przyjęcie, że decyzje objęte wymienionym wyrokiem wydano z naruszeniem art. 7 oraz przepisami rozdziału 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) ponieważ nie dokonano wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie.

21 Na tych podstawach wnosiło o:

22 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie;

23 2) zwrot kosztów sądowych i innych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

24 A. G. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wywodził, że nie zgadza się z jej treścią.

25 Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje:

26 Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

27 Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni zasadnie wywodził o zasadach rządzących postępowaniem administracyjnym w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowo Sąd wywodził, że wymaga ustalenia fakt dokonania wyrejestrowania pojazdu w 1991 r. Bez ustalenia tego faktu, który przesądza o dopuszczalności rozpoznania wniosku strony, prowadzenie postępowania jest dotknięte wadliwością. Rozpatrzenie sprawy, która była już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, powoduje, że wydana w wyniku tego rozpatrzenia decyzja administracyjna dotknięta jest sankcją nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego).

28 Ustalenie zatem podstawowego faktu – faktu wyrejestrowania lub braku wyrejestrowania prowadzi bądź do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyrejestrowania lub do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygając merytorycznie sprawę na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) należy zważyć, że z jednej strony przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji, z drugiej jednak przy ich stosowaniu konieczne jest zważenie na to, że w czasie zaistnienia faktu zezłomowania pojazdu w 1991 r. uzyskanie zaświadczeń na podstawie przepisów, które wówczas nie obowiązywały – ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, nie jest wykonalne. W takim przypadku należy stosować zasady ustalenia stanu faktycznego przyjęte w Kodeksie postępowania administracyjnego, a przede wszystkim naczelną zasadę prawny obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Należy też zważyć, że zaświadczenie jest dokumentem urzędowym, stanowiącym dowód na to co zostało w nim stwierdzone, ale moc dokumentu urzędowego może być obalona każdym środkiem dowodowym.

29 W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał zatem w pełni prawidłowego zastosowania art. 79 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o ruchu drogowym i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Formalistyczna wykładnia art. 79 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o ruchu drogowym pozostaje w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi, w tym z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Demokratyczne państwo prawne gwarantuje jednostce prawo do procesu, a zatem do obrony w postępowaniu uregulowanym przepisami prawa. Nie jest zatem prawidłową wykładnią wykładnia, która odrzuca stosowanie przepisów prawa procesowego, co zamyka możliwość prawną załatwienia sprawy przez właściwy organ administracji publicznej.

30 Z tego względu, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.