Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2017 r., I GZ 655/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2017 r., I GZ 655/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Lidia Ciechomska – Florek po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2016 r.; sygn. akt I SA/Kr 1151/14 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2014 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. o sygn. akt I SA/WKr 1151/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W. G. w przedmiocie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Krakowie, z dnia 28 stycznia 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący nie ma aktualnie stałego miejsca zamieszkania. Twierdzi, że jest w separacji z żoną i gospodaruje sam. Otrzymuje emeryturę w wysokości 900 zł netto, która pomniejszana jest o egzekwowane przez żonę alimenty. Sąd I instancji wskazał nadto, że skarżący leczy się na kilka poważnych schorzeń i oświadczył, że nie posiada oszczędności, nieruchomości, pojazdów i rachunków bankowych. Z zaświadczenia o dokonaniu wpisu z dnia 23 lutego 2015 r. wynika, że został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych KRS. W wyniku wniesienia sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji rozpoznając sprawę wyjaśnił, iż pomimo wezwania Referendarza, strona nie udzieliła niezbędnych wyjaśnień, jak również nie przedstawiła żądanych dowodów dla udokumentowania sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nie dokonała tego również na późniejszym etapie postępowania, także w chwili składania sprzeciwu. Wnioskodawca nie wykazał zatem w sposób dostateczny, że przyznanie mu pomocy we wnioskowanym zakresie jest zasadne. Niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 255 ppsa uniemożliwiło ustalenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony, w celu zbadania, czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył skarżący wnosząc o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wniesionego zażalenia skarżący wskazał, że z uwagi na ilość wszczętych wobec niego postępowań urząd celny i skarbowy, nie ma możliwości uiścić wszystkich kosztów sądowych. Skarżący podniósł nadto, że egzekwowane są od niego alimenty i podatki według złożonych oświadczeń, z małżonką pozostaje w faktycznej separacji, w związku z czym nie ponosi za nią odpowiedzialności.

3 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na osobie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższy pogląd wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2016 r. o sygn. akt I GZ 71/16, który skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w świetle powyższego, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku. Zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W orzecznictwie podnosi się trafnie, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (v. postanowienia NSA: z 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 oraz z 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06 - treść dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Do sądu należy natomiast ocena, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku. Należy stwierdzić, że złożone przez skarżącego oświadczenia, dotyczące jego sytuacji majątkowej, nie zostały poparte właściwym materiałem dowodowym. Zawartych we wniosku lakoniczne stwierdzenia, że z powodu wysokich opłat sądowo administracyjnych skarżący nie ma możliwości ich uiścić, czy też uiszczenie opłat spowodowałoby, że brakłoby mu środków na bieżące utrzymanie, nie mają pokrycia w materiałach źródłowych. Z tego powodu W. G. został wezwany przez Referendarza sądowego do przedłożenia dokumentacji uzupełniającej złożony wniosek. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia stosownych dokumentów, nie udokumentował miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, poprzez nadesłanie kopii rachunków i faktur za ostatni okres rozliczeniowy, obrazujących wysokość czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i wywóz śmieci. Nie zostały również udokumentowane wydatki na leczenie. Sąd nie otrzymał również kopii wyroku orzekającego separację, czy też dokumentu potwierdzającego konieczność płacenia alimentów. Także w kwestii określenia wysokości emerytury skarżący przesłał nieaktualne dane. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że w świetle przedstawionych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie była możliwa pełna ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie jego wniosku, a więc przyjęcie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.