Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2015 r., I GZ 61/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2015 r., I GZ 61/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1228/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt III SA/Gl 1228/14, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za październik 2009 r. w wysokości 14.734 zł.

3 Sąd wskazał, że D. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych Sąd ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, córką (18 lat) oraz synem (14 lat). W dniu 27 lipca 2012 r. wnioskodawca zawarł z żoną umowę alimentacyjną, na mocy której przeniósł na żonę przysługującą mu współwłasność samochodu – cysterny do przewozu paliw o wartości ok. 200.000 zł, celem pokrycia niewymagalnych jeszcze rat alimentacyjnych. Z przedłożonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za 2014 r. wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: za lipiec 32.306 zł, a za sierpień i wrzesień po 1.492 zł. Według raportu kasowego suma przychodów za ostatni kwartał wyniosła 39.461,48 zł, natomiast w dzienniku księgowań po stronie WN i MA odnotowano operacje na łączną kwotę 16.069.046,35 zł. Operacje uznaniowe na firmowym rachunku bankowym skarżącego zamknęły się kwotami: za lipiec 3.135,41 zł, za sierpień 9.235,41 zł i za wrzesień 2.985,41 zł, zaś na rachunku osobistym: za lipiec 1.390 zł, za sierpień 7.130 zł i za wrzesień 1.180 zł. Zgodnie z treścią PIT-36 za 2013 r. skarżący zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w kwocie 4.318.435,16 zł, a za 2012 r. – 5.726.609,21 zł. Z deklaracji VAT-7 za 2014 r. żony skarżącego wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: za lipiec 241.804 zł, za sierpień 354.654 zł i za wrzesień 452.458 zł. Suma operacji uznaniowych na firmowym rachunku bankowym żony skarżącego wyniosła: za lipiec 346.420,03 zł, za sierpień 350.602,30 zł i za wrzesień 464.062,16 zł, a na rachunku osobistym: za lipiec 3.166,41 zł, za sierpień 500 zł, za wrzesień 5.500 zł i za październik 4.500 zł. Jak podkreślił Sąd, miesięczny dochód wnioskodawcy to 6.650,06 zł, zaś miesięczne wydatki kształtują się następująco: ubezpieczenie 100,20, zł, upc 77,97 zł, gaz 56,45 zł, energia elektryczna 157,08 zł oraz czynsz za mieszkanie 703,33 zł, więc nie przekraczają dochodów.

4 W tych okolicznościach Sąd odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd uznał, że wnioskodawca obraca znacznymi środkami finansowymi o nominalnie dużej wartości, znacznie przekraczającymi łączną wysokość kosztów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał by zobowiązania z działalności gospodarczej uniemożliwiły mu lub utrudniły pokrycie kosztów sądowych. Odnosząc się do umowy majątkowej małżeńskiej oraz umowy alimentacyjnej, zawartych przez skarżącego z żoną, Sąd stwierdził, że ich zawarcie nie miało decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy, ponieważ niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają małżonkowie i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, ciąży na nich obowiązek udzielania sobie wzajemnej pomocy, w tym wsparcia finansowego w zakresie postępowań sądowych. Sąd wskazał ponadto na niekonsekwencję skarżącego, który z jednej strony nie negował obowiązku wsparcia finansowego żony (podpisał z nią umowę alimentacyjną), a z drugiej podważał istnienie analogicznego obowiązku po stronie żony względem niego. Zdaniem WSA, za odmową przyznania prawa pomocy skarżącemu przemawiała także sytuacja majątkowa jego żony, w szczególności saldo końcowe na firmowym rachunku bankowym żony za czerwiec i lipiec 2014 r. odpowiednio: ponad 81.000 zł i przeszło 92.000 zł. Mając na uwadze powyższe WSA stwierdził, że skarżący nie jest osobą ubogą i może ponieść koszty sądowe we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem.

5 W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako NSA) D. S. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji i przyznania prawa pomocy. Zarzucił Sądowi naruszenie przepisów postępowania – art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tzn. błąd w ustaleniach faktycznych, w szczególności poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy skarżącego pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów sądowych, oraz że nie spełnia przesłanek za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym.

6 Uzasadniając swoje stanowisko D. S. argumentował, że Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że dla oceny jego sytuacji majątkowej miało znaczenie badanie również sytuacji majątkowej żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Składający zażalenie stwierdził, że dokumentacja obrazująca sytuację majątkową żony, przedłożona na wezwanie Sądu, była zbędna dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a okoliczność, że została jednak złożona do akt sprawy nie powinna mieć wpływu na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść pełne koszty sądowe, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w postanowieniu NSA z dnia 18 maja 2010 r. o sygn. akt II GZ 93/10. Ponadto wnoszący zażalenie zaznaczył, że wszczął przed WSA 10 spraw, w których łączna kwota wpisu wynosi 8.758 zł, a z uwagi na jego niewielkie dochody, obowiązek alimentacyjny względem żony oraz wydatki na bieżące potrzeby uiszczenie tej kwoty niewątpliwie spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.

10 W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową D. S. w oparciu o nadesłane do akt sprawy dokumenty źródłowe wskazujące na kondycję finansową zarówno wnioskodawcy, jak i jego żony. Dokumenty te nie budzą wątpliwości i – jak trafnie uznał Sąd – jednoznacznie przesądzają, że skarżący może ponieść koszty sądowe we wszystkich 10 sprawach wszczętych przed Sądem i to bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, bowiem nie jest osobą ubogą. Wnioskodawca i jego żona prowadzą zyskowne działalności gospodarcze, obracają znacznymi kwotami pieniędzy, natomiast wykazane koszty utrzymania nie przekraczają wpływów, o czym świadczą dobitnie np. salda na firmowym rachunku bankowym żony skarżącego.

11 Zdaniem NSA zupełnie nietrafne jest stanowisko zażalenia, że badając sytuację majątkową skarżącego, ubiegającego się o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji nie miał podstaw by badać także sytuację majątkową jego żony, bo małżonkowie zawarli umowę rozdzielności majątkowej. Swoje stanowisko skarżący oparł na poglądzie sądu kasacyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 18 maja 2010 r. o sygn. akt II GZ 93/10.

12 NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wskazanego poglądu nie podziela, a ponadto zauważa, że utracił on aktualność. Z ugruntowanego już orzecznictwa NSA wynika, że w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można – badając jego sytuację materialną – ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), dalej: k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego określa status majątkowy małżonków, nie wpływa natomiast na ich wzajemne obowiązki. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącego na rozdzielność majątkową, nie ma znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA: z dnia 10.04.2013 r. o sygn. akt I GZ 108/13, z dnia 13.12.2013 r. o sygn. akt II GZ 722/13, z dnia 20.05.2014 r. o sygn. akt II GZ 207/14, z dnia 18.11.2014 r. o sygn. akt I GZ 512/14; dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

13 Sąd I instancji prawidłowo więc stwierdził, że umowa rozdzielności majątkowej wnioskodawcy i jego żony pozostaje bez znaczenia dla przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie, podobnie jak umowa alimentacyjna zawarta przez skarżącego z żoną.

14 Ponadto wymaga podkreślenia, że opierając się na dokumentacji przedłożonej do akt sprawy, Sąd I instancji rzeczowo i wnikliwie przeanalizował sytuację skarżącego oraz jego żony i na tej podstawie prawidłowo rozstrzygnął o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, aby dofinansowanie kosztów jego procesów sądowych musiało nastąpić z budżetu państwa.

15 Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.