Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r., I GZ 47/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r., I GZ 47/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 21 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 354/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 354/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił T. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2012 r.

3 Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, T. W. (dalej: skarżący), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zatrudniony na ¼ etatu, otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 375 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji z dnia 6 września 2012 r. do uzupełnienia wniosku wyjaśnił, że nie posiada ruchomości i nieruchomości. Wszelkie opłaty związane z utrzymaniem tj. czynsz za mieszkanie, rachunki za gaz energię elektryczną, wodę telefon ponosi jego żona T. W. Czasem wspierany jest przez swoje dzieci i najbliższą rodzinę. Z żoną posiada rozdzielność małżeńską majątkową od dnia 20 stycznia 2006 r. Nie korzysta z pomocy społecznej oferowanej przez MOPS. Nie wykonuje żadnych prac dorywczych, sezonowych i okresowych.

4 Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zarówno oświadczenie wnioskodawcy zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i jego późniejsze wyjaśnienia, są pomimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, niejasne i nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, przy podnoszonym braku innych dochodów, w tym w ramach świadczeń z pomocy społecznej, skarżący nie wskazał źródła finansowania ponoszonych przez niego kosztów codziennego utrzymania. W oświadczeniu z dnia 20 listopada 2012 r. małżonka skarżącego podała wprawdzie, że nie prowadząc ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, często finansuje bieżące koszty utrzymania męża, jednak przy uwzględnieniu pozostałych zawartych w tym oświadczeniu danych, w tym co do łącznej wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów z tytułu umowy o pracę (2.269,17 zł) i ponoszonych kosztów (łącznie 2.245 zł), nie jest ono wystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, niejasne i budzące wątpliwości wyjaśnienia co do obecnej sytuacji materialnej skarżącego nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

5 Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zachodzą wystarczające podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o dowody, które uwiarygodniają wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.

6 W zażaleniu na powyższe postanowienie T. W. wskazał, że złożył wszelką możliwą dokumentację dotyczącą jego sytuacji materialnej dołączając zaświadczenie o zarobkach jak również oświadczenie żony w tym zakresie. Oświadczył, że nie posiada żadnych dodatkowych źródeł utrzymania.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

10 W sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego domowników.

11 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa.

12 Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

13 Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. Wbrew stanowisku skarżącego należy przyjąć, że wezwanie takie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe osób pozostających z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wskazał wprawdzie, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z żoną, powyższe potwierdziła także żona skarżącego wskazując także, że często finansuje bieżące koszty utrzymania skarżącego w tym posiłki. Ponadto pokrywa wydatki związane w utrzymaniem mieszkania: czynsz, energia, telefon, Internet, wydatki na leczenie, środki czystości, ubrania.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

15 Wskazać również należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej.

16 W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. zasadnie uznał, że T. W. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Skarżący nie przedłożył na wezwanie Sądu pierwszej instancji m. in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych, odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu w którym zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.

17 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.