Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2022 r., I GZ 329/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2022 r., I GZ 329/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1167/21 o odrzuceniu skargi i zwrocie uiszczonego wpisu w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie z dnia 21 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1167/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) odrzucił skargę P. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie (dalej: organ lub Dyrektor ARiMR) z 21 czerwca 2021 r., nr [...], w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2020 r.

3 Skarżący wniósł do WSA skargę na decyzję organu z dnia 21 czerwca 2021 r. W skardze nie został zawarty PESEL skarżącego.

4 W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 1 września 2021 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Natomiast zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego z 23 września 2021 r., skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL. Oba powyższe wezwania zawierały 7 dniowy termin wykonalności pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

5 Wezwania zostały doręczone skarżącemu w dniu 7 października 2021 r. Tym samym siedmiodniowy termin do wykonania nałożonych nimi obowiązków upłynął z dniem 14 października 2021 r.

6 Skarżący uiścił w terminie należny wpis sądowy, jednak nie nadesłał numeru PESEL.

7 Pismem z 4 lutego 2022 r. skarżący poinformował, że wpis uiścił w terminie a numer PESEL omyłkowo przesłał na adres organu.

8 Zaskarżonym postanowieniem, WSA odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i zarządził zwrot uiszczonego wpisu od skargi.

9 W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że braki formalne skargi podlegają sanowaniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a ich nieuzupełnienie – pomimo wezwania sądu - skutkuje odrzuceniem skargi na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podkreślił też, że powołane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi.

10 Zaznaczył także, że wysłanie pisma zawierającego uzupełnienie braku formalnego skargi na adres organu, a nie sądu, nie stanowi wykonania wezwania do uzupełnienia tego braku. Sformułowanie wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi było jasne i mimo że nie wskazano w nich wprost, że pismo uzupełniające brak formalny należy wnieść bezpośrednio do sądu, to całokształt treści tych pism wskazywał na to w sposób oczywisty.

11 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąc wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

12 W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że dokonał błędnej interpretacji pisma z Sądu I instancji i będąc w przekonaniu, iż odwołanie od decyzji należało wnosić do WSA za pośrednictwem organu, to ewentualne dalsze pisma w sprawie należy także wnosić za jego pośrednictwem. A działając bez profesjonalnego pełnomocnika kierował się dotychczasową procedurą odwoławczą.

13 Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na zażalenie wniósł o jego oddalenie.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

16 Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.

17 W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, będącym osobą fizyczną, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia.

18 Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję Dyrektora ARiMR nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał do Sądu I instancji numeru PESEL w wyznaczonym terminie.

19 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

20 W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie.

21 Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości.

22 Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698) "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie ponadto nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd.

23 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd I instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu.

24 WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (np. we wniosku o przyznanie płatności na 2020 r.). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia.

25 Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide: druk sejmowy VIII.3260).

26 W rozpoznawanej sprawie nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu.

27 Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również np.: NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19; w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II GZ 219/21, w postanowieniu z 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GZ 260/21).

28 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.