Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., I GZ 149/12

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., I GZ 149/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. H. "S." Sp. z o.o. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 379/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi F. H. "S." Sp. z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. zwolnił w ½ części F. H. "S." Sp. z o.o. w O. od wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lutego 2012 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym, oddalając w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Sąd I instancji podał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z jej oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych wynosi [...] zł, wysokość kapitału zakładowego [...] zł, a za poprzedni rok obrotowy spółka odnotowała stratę w wysokości 87 289,32 zł. Skarżąca zadeklarowała również, że dysponuje trzema rachunkami bankowymi, na których zgromadziła kwoty: 26 688,99 zł, 849,89 USD oraz 15 994,30 zł, według stanu na koniec miesiąca poprzedzającego wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przed złożeniem wniosku dokonała płatności zaległych faktur, w kwotach: 3.500 zł, 1.000 zł oraz 1.200 zł, pokryła także koszty utrzymania pracowników, na które złożyły się koszty wypłaty należnego im wynagrodzenia, w wysokości 4400 zł, koszty składek na ubezpieczenia społeczne – 2 517 zł, a także należności podatkowe w wysokości 311 zł. Podniosła również, że w tym czasie wpłaciła, tytułem podatku od nieruchomości, kwotę 1 600 zł oraz dokonała zakupów paliwa za 16 000 zł. Z treści wniosku wynika także, że suma wpisów do których uiszczenia została wezwana skarżąca wynosi 26.602 zł. Skarżąca podała, że uiszczenie tej kwoty spowoduje utratę przez nią płynności finansowej, a co za tym idzie, zagrozi jej dalszemu istnieniu.

4 Sąd I instancji uzasadniając motywy rozstrzygnięcia wskazał, że spółka dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wielokrotnie wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie. W momencie składania wniosku, skarżąca dysponowała środkami, zgromadzonymi na rachunkach bankowych, wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych nie tylko w niniejszej sprawie, ale również w pozostałych sprawach, toczących się przed WSA w R.. Fakt, że skarżąca z tychże środków dokonała spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, jak również zakupu towarów, nie mógł zdaniem Sądu I instancji usprawiedliwiać przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ przedmiotowe zobowiązania nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty sądowe.

5 Sąd zwrócił uwagę, że spółka nie podjęła żadnych starań mających na celu pozyskanie stosownych środków na sfinansowanie kosztów jej bieżącej działalności, z którą wiąże się konieczność dochodzenia praw na drodze sądowej.

6 F. H. "S." Sp. z o.o. w O. zaskarżając postanowienie w całości domagała się jego zmiany poprzez zwolnienie od kosztów w większej części niż 1/2, względnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy WSA w R. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. polegające na zwolnieniu skarżącej tylko od ½ części wpisu sądowego i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie.

7 W uzasadnieniu spółka podała, że ubiegły rok obrotowy zakończyła stratą, a w chwili obecnej wypracowuje jedynie środki na pokrycie bieżących płatności niezbędnych dla jej istnienia. Spieniężenie należących do niej środków trwałych spowodowałoby likwidację spółki. Na dzień 1 czerwca 2012 r. stan jej kont bankowych wynosi 6.639,99 zł jako zabezpieczenie wypłaty wynagrodzeń dla pracowników. Wydatkowanie 13.301 zł doprowadzi do konieczności zwolnienia zatrudnionych osób.

8 Strona wyjaśniła, że nie może zaciągnąć pożyczki, ponieważ musiałaby ją później spłacać, a jej przychody pozwalają jedynie na pokrycie bieżącej działalności. Spółka zarzuciła pozbawienie jej prawa do sądu.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

11 Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

12 W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

13 Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

14 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, wskazał na wysokość poniesionej w ubiegłym roku straty, przedstawił obecny stan rachunków bankowych, kwoty regulowanych w ostatnim czasie zobowiązań wobec innych podmiotów. Przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w ½ części Sąd I instancji wziął pod uwagę także fakt, że niniejsza sprawa nie jest jedyną, jaką skarżąca zainicjowała przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w R. i dokonując oceny sytuacji majątkowej spółki uwzględnił również sumę wpisów jakie strona będzie zobowiązana uiścić w pozostałych sprawach.

15 Skoro spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i osiąga zysk z tej działalności, to nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

16 W zażaleniu skarżąca podnosi, że "przychody spółki wystarczają w chwili obecnej jedynie na pokrycie bieżącej działalności spółki". Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że koszty sądowe – wbrew temu co zdaje się sugerować skarżąca – również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

17 Nie można również uznać, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawi stronę prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide postanowienia NSA z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.,C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

18 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.