Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2017 r., I GSK 1443/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2017 r., I GSK 1443/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Lidia Ciechomska – Florek po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. GmbH z siedzibą w B. (Niemcy) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 965/16 w sprawie ze skargi A. GmbH z siedzibą w B. (Niemcy) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu w sprawie dotyczącej określenia kwoty długu celnego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. umorzyć postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie ze skargi A. GmbH z siedzibą w B. (Niemcy) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B.z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu w sprawie dotyczącej określenia kwoty długu celnego.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 5 października 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 965/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę A. GmbH na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów. Sąd I instancji wyjaśnił, że z analizy w art. 3 § 2 w zw. z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 z późn. zm.; dalej: ppsa.) wynika, że zaskarżone postanowienie nie podlega kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, bowiem nie mieści się w żadnej kategorii aktów tam wymienionych. Sąd I instancji wskazał nadto, że postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów nie jest zaskarżalne w drodze zażalenia, nie kończy postępowania w sprawie oraz nie orzeka co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 236 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej O.p.), na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi. Przepis art. 188 o.p. regulujący sposób załatwiania wniosków dowodowych stron nie przewiduje wniesienia zażalenia na wydane w tym przedmiocie postanowienie, o czym skarżąca została prawidłowo pouczona. Wniosek o przeprowadzenie dowodu nie wszczął też żadnego odrębnego postępowania. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowania głównego w przedmiocie długu celnego i podatku od towarów i usług nie kończyło postępowania w sprawie. Nie można również przyjąć, że postanowienie rozstrzygało sprawę co do jej istoty. W ocenie Sądu I instancji powyższe oznacza, że skierowana przez skarżącą skarga dotyczy aktu, który nie mieści się w katalogu spraw wymienionych w artykule 3 § 2 ppsa. W konsekwencji, na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Sąd I instancji wyjaśnił następnie, że stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ppsa., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ppsa.), mające zasadniczy wpływ na wynik sprawy tj.:

3 1. art. 58 § 1 w zw. z art. 57 § 3 ppsa. i art. 3 § 2 pkt 1 ppsa. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi, która nie została wniesiona przez stronę, a powstała jedynie na skutek nieuzasadnionego "wyodrębnienia" ze skargi na decyzję (sygn. akt: III SA/Lu 964/16) złożonej przez stronę, skargi na postanowienie dowodowe. Zarówno z:

4 a) tytułu skargi: "Skarga na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług z dnia 30 maja 2016 r., doręczoną dnia 16 czerwca 2016 roku",

5 b) formy skargi - Skarżąca złożyła jedną skargę, a nie dwie skargi,

6 c) uzasadnienia skargi na decyzję,

7 d) pisma Skarżącej z dnia 8 września 2016 r., jednoznacznie wskazującego, iż nie zaskarżyła odrębnie postanowienia dowodowego, a będącego odpowiedzią na wezwanie z dnia 16 sierpnia 2016 r., doręczone z dnia 20 września 2016 r., w którym Skarżąca wezwana została do przedłożenia odpisu skargi pod rygorem odrzucenia skargi na to postanowienie.

8 2. art. 58 § 1 ppsa. w zw. z art. art. 46 § 1 pkt 2 ppsa., art. 50 § 1 ppsa., art. 3 § 2 pkt. 1 ppsa. poprzez odrzucenie skargi, której strona nie wniosła i w żadnym miejscu rzeczywiście wniesionej skargi na decyzję nie wyraziła woli odrębnego zaskarżenia postanowienia dowodowego. Legitymacja skargowa, a więc zarówno wola zaskarżenia jak i jego ewentualny zakres to zakres kompetencji strony, która jest dysponentem skargi i decyduje, co czyni jej przedmiotem. Niedopuszczalne jest takie ingerowanie sądu administracyjnego w skargę, które samodzielnie kreuje skargę, poprzez przypisywanie stronie woli złożenia skargi, wprost sprzecznej z zamanifestowaną wolą Skarżącej. Zdaniem strony z całej skargi nie da się wywieść, iż poza skargą na decyzję, Skarżąca odrębnie zaskarżyła postanowienie dowodowe. Odrzucić można jedynie skargę rzeczywiście istniejącą, tym samym, zastosowanie w/w przepisu do skargi nieistniejącej jest niedopuszczalne - Strona nie wniosła samodzielnej skargi na postanowienie dowodowe, albowiem jedyną skargą jaką Strona wniosła jest skarga na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 23 czerwca 2016 roku.

9 3. art. 58 § 1 pkt 1 ppsa. w zw. z art. 3 § 2 pkt. 1 ppsa. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi na ww. postanowienie dowodowe organu II instancji pomimo, iż Skarżąca zaskarżyła postanowienie dowodowe w skardze na decyzję w zakresie cła i podatku od towarów i usług, a więc w zakresie wprost wskazanym w art. 3 § 2 pkt. 1 ppsa. Wyodrębnienie skargi na postanowienie dowodowe, ze skargi strony było nieuprawnioną ingerencją Przewodniczącego w skargę, wbrew zamanifestowanej woli Skarżącej.

10 4. art. 134 § 1 ppsa. w zw. z art. 3 § 2 pkt. 1 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy, że Skarżąca wniosła niezależną skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 roku znak: [...] doręczone Skarżącej dnia 16 czerwca 2016 roku, podczas gdy jedyną skargą jaką wniosła Strona jest skarga na decyzję zatytułowana przez Stronę: "Skarga na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług z dnia 23 czerwca 2016 r., doręczoną dnia 16 czerwca 2016 roku" , w ramach której Strona zaskarżyła również w/w postanowienie: "Zgodnie z art. 134 § 1 PostAdmU, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie będąc związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Jednocześnie, podkreślenia wymaga, że to skarżący samodzielnie wyznacza granice danej sprawy w zależności od tego, co uczyni przedmiotem zaskarżenia. Takie określenie będzie dla sądu administracyjnego wiążące."

11 Autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

12 Ponadto autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie niezaskarżalnego odrębnie zarządzenia Przewodniczącego o rozdzieleniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług znak [...] z dnia 30 maja 2016 r. na dwie skargi - skargę na decyzję sygn. akt: III SA/Lu 964/16 i skargi na postanowienie dowodowe (które to zarządzenie nie zostało doręczone Skarżącej) i jego uchylenie. Przedmiotowe zarządzenie Przewodniczącego wykreowało - wbrew woli Skarżącej odrębną sprawę "ze skargi A. GmbH na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 roku znak [...]" o sygn. akt: III SA/Lu 965/16, której to skargi Skarżąca nie wniosła, a które to zarządzenie miało zasadniczy wpływ na wydane następnie rozstrzygnięcie Sądu I instancji.

13 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie na skutek nieprawidłowego rozdzielania skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług na dwie skargi, tj. - skargę na ww. decyzję oraz skargę na postanowienie z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu w sprawie – narusza prawo skarżącej w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

16 Ocena postanowionych zarzutu wymaga w pierwszej kolejności przedstawienia przebiegu postępowania sądowoadministracyjnego toczącego się w niniejszej sprawie przed Sądem I instancji.

17 Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 18 lipca 2016 r. – skarżąca – A. GmbH z siedzibą w Bremen (Niemcy) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej) skargę "na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług z dnia 30 maja 2016 r." Autor skargi wskazał, że zaskarża w całości ww. decyzję oraz postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu.

18 Zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie poinformował pełnomocnika skarżącej, że wniesione w jednym piśmie skargi zostały rozdzielone na podstawie art. 57 § 3 ppsa. i sygn. akt III SA/Lu 965/16 oznaczono sprawę ze skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów.

19 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wadliwy sposób procedowania przez WSA w Lublinie na etapie rozdzielania skarg doprowadził w efekcie do wydania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi, której w istocie nie było.

20 Analiza treści skargi strony z dnia 18 lipca 2016 r. prowadzi do wniosku, że skarżąca wskazała wprawdzie, że zaskarża w całości dwa akty, tj. decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług z dnia 30 maja 2016 r. oraz postanowienie tego organu z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu, jednakże akty te zostały wydane w jednym, a nie w dwóch odrębnych postępowaniach administracyjnych. Zgodnie zaś z art. 57 § 3 ppsa. jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Celem tego przepisu jest w szczególności doprowadzenie do sytuacji, by w jednym postępowaniu sądowym przedmiotem kontroli sądu administracyjnego były akty lub czynności organu administracji podjęte w jednym postępowaniu administracyjnym a nie w wielu takich postępowaniach. Przepis ten należy zatem rozumieć w ten sposób, że rozdzieleniu podlegają skargi dotyczące aktów lub czynności wydanych w różnych sprawach administracyjnych. Za całkowicie wadliwe uznać natomiast należy rozdzielanie skarg na akty wydane w II instancji jednego postępowania administracyjnego w jednej sprawie administracyjnej. W sytuacji, gdy strona wskazuje jako zaskarżone rozstrzygnięcia organu wydane w jednym postępowaniu administracyjnym, to choćby pierwsze rozstrzygnięcie miało charakter merytoryczny a drugie procesowy, należy uznać, że strona wnosi jedną skargę, w której kwestionuje ostateczne rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy, które to rozstrzygnięcie prowadzi jednocześnie do utrwalenia merytorycznego rozstrzygnięcia organu, kwestionowanego przez stronę (por. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II GZ 2/13; 3 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1523/12; 11 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 2390/11).

21 Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że A. GmbH z siedzibą w Bremen (Niemcy) nie wniosła odrębnej skargi na niezaskarżalne w drodze zażalenia postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu, które zapadło w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją tego organu z dnia 30 maja 2016 r.

22 Oceniając odmiennie treść skargi Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 ppsa. poprzez wadliwe zakreślenie granic sprawy i zbędne wyodrębnienie, jako oddzielnej sprawy, skargi na ww. postanowienie z dnia 30 maja 2016 r.

23 Oznacza to, że postępowanie przed Sądem I instancji w niniejszej sprawie, dotyczącej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu, było od początku bezprzedmiotowe i jako takie nie powinno się w ogóle toczyć. Tym samym za zasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 134 § 1 ppsa.

24 Skoro zatem w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji nie było odrębnego przedmiotu skargi, to postępowanie takie od momentu jego wyodrębnienia stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu przez Sąd I instancji. Natomiast Sąd I instancji w ramach rozpoznawania skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. w zakresie cła oraz podatku od towarów i usług – dokona kontroli postępowania organów w tym również prawidłowości wydania postanowienia z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu.

25 Zgodnie z art. 189 ppsa. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.

26 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 189 ppsa., uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie przed Sądem I instancji w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu w sprawie dotyczącej określenia kwoty długu celnego.

27 Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 ppsa. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.