Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2016 r., I FZ 99/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2016 r., I FZ 99/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2566/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz kwoty podatku do zapłaty za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2566/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej spółce zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2566/14, odmawiającego spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie bowiem Sądu pierwszej instancji nie doszło w niniejszej sprawie do takiej zmiany okoliczności, która pozwalałaby uznać, iż skarżąca wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a."). Tymczasem, zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, wskutek zmiany okoliczności sprawy.

3 W zażaleniu na postanowienie z dnia 15 stycznia 2016 r. prezes zarządu spółki wskazał, iż spółka nie jest w stanie, z uwagi na decyzję władz skarbowych, ponieść kosztów sądowych w sprawie.

4 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5 Zażalenie zasadne nie jest. Pomimo bowiem błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany postanowienia" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy.

6 Na wstępie przypomnieć trzeba, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2566/14, WSA w Warszawie odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

7 Przepis art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna.

8 Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

9 Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

10 W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, który dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do takiej zmiany okoliczności, która pozwalałaby uznać, iż skarżąca wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

11 Jak prawidłowo bowiem zauważył już WSA w Warszawie głównymi eksponowanymi przez stronę okolicznościami z wniosku rozpatrzonego postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r., jak i obecnego wniosku był brak środków finansowych i majątku, zajęcie oraz kradzież materiałów źródłowych. Okoliczności te zostały zatem wzięte pod uwagę poprzednio. Odniósł się do nich szczegółowo, oddalając zażalenie spółki, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I FZ 178/15 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mianowicie NSA stwierdził, że odwoływanie się do kradzieży w dniu 27/28 września 2014 r. dokumentacji księgowej nie może wpłynąć na obowiązek przedłożenia dokumentów sporządzanych po tej dacie. Podobnie, według Sądu kasacyjnego, nie tłumaczy zaniechania przedstawienia żądanych dokumentów wskazanie na zajęcie dokumentacji przez urząd kontroli skarbowej – choć istotnie utrudnia to dostęp do niektórych materiałów źródłowych, brak jest usprawiedliwienia dla nieprzedstawienia zeznań podatkowych za lata 2012-2013, skoro odpisy tych dokumentów można uzyskać z właściwego urzędu skarbowego. Także udokumentowanie twierdzenia o zamknięciu rachunku bankowego, czy też jego zajęciu komorniczym, nie powinno sprawiać trudności.

12 W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.