Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2023 r., I FZ 39/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2023 r., I FZ 39/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1027/22 w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. H. M. sp. j. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 marca 2022 r. nr 2401-IOV3.4103.181.2021.MaM UNP:2401-22-073726 w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie 2 i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, 2. oddalić zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 16 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1027/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w trybie tzw. autokontroli, uchylił swoje postanowienie z 5 września 2022 r. i przywrócił – na wniosek P.H. M. sp. j. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") – termin do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej "organ") z 31 marca 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r.

3 W ocenie Sądu pierwszej instancji całokształt przedstawionych w sprawie twierdzeń oraz dowodów pozwalał przyjąć, że w sposób wystarczający uprawdopodobniony został brak winy Skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Ponadto nie ulega wątpliwości, że przy doręczaniu decyzji organu doszło do określonych nieprawidłowości, o czym jednoznacznie świadczy fakt, że zwrotne potwierdzenie odbioru zawiera nieprawidłowe informacje.

4 Na powyższe postanowienie organ wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.".

5 W uzasadnieniu zażalenia, powołując się na informacje wynikające z treści adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki i kopercie zawierającej decyzję organu oraz znajdującego się w aktach sprawy, przedstawionego przez Skarżącą pisma Poczty Polskiej S.A. z 29 lipca 2022 r. w sprawie sposobu załatwienia reklamacji Skarżącej, zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przedmiotowa decyzja nie została skutecznie doręczona na podstawie art. 150 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. 1540, ze zm.), dalej "O.p.".

6 W konsekwencji organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w nim podniesione.

9 Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

10 Z treści przywołanego przepisu wynika przede wszystkim, że warunkiem sine qua non przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest uchybienie tego terminu. Należy zatem w sposób niewątpliwy ustalić, czy i kiedy dany termin rozpoczął swój bieg, kiedy go zakończył i jak na tej osi czasu umiejscowiony jest moment dokonania przez stronę czynności procesowej. Instytucja przywrócenia terminu ma bowiem zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona wykazuje brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności. Natomiast w przypadku, gdy strona twierdzi, że termin nie rozpoczął swojego biegu, albowiem dokonano nieprawidłowego doręczenia, nie może być mowy o przywróceniu terminu. Nie można bowiem przywrócić terminu, który nie rozpoczął swojego biegu. Jest to konsekwencja tego, że strona nie może uchybić terminowi, który jeszcze nie rozpoczął biec (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 366/14; z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 455/18; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA").

11 Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że już pobieżna lektura pism procesowych składanych w niniejszym postępowaniu zarówno przez Skarżącą (wniosek o przywrócenie terminu, zażalenie na uprzednio wydane w jego przedmiocie postanowienie Sądu pierwszej instancji z 5 września 2022 r., odpowiedź na zażalenie organu), jak i przez organ (odpowiedź na skargę i wniosek o przywrócenie terminu, obecnie rozpoznawane zażalenie, replika na pismo Skarżącej z 31 stycznia 2023 r.) wskazuje, że ta podstawowa przesłanka przywrócenia terminu nie została spełniona.

12 Zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Z treści wspomnianych pism wynika tymczasem, że w sprawie istnieje spór pomiędzy Skarżącą a organem co do prawidłowości doręczenia objętej skargą decyzji na zasadach określonych w art. 150 § 4 O.p. (tzw. fikcja doręczenia), co skutkuje tym, że nie wiadomo czy w ogóle termin do wniesienia skargi na tę decyzję rozpoczął swój bieg.

13 Wydając zaskarżone postanowienie, Sąd pierwszej instancji zaakceptował zaś stanowisko Spółki o wadliwym doręczeniu objętej skargą decyzji i stwierdził, że ta okoliczność przemawia za brakiem jej winy w spóźnionym wniesieniu skargi.

14 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena ta jest wewnętrznie sprzeczna, a przez to wadliwa, a także - jak trafnie podniósł organ w zażaleniu – została uzasadniona w sposób lakoniczny (choć ta kwestia ma znaczenie drugorzędne). Skoro bowiem, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie doszło do doręczenia spornej decyzji, to – zgodnie z tym co wyjaśniono powyżej - termin do wniesienia skargi nie rozpoczął biegu i nie mógł upłynąć bezskutecznie. Skarga winna zostać w takiej sytuacji uznana za niedopuszczalną (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.), a wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia za bezprzedmiotowy (nie powinien zostać uwzględniony przez Sąd). Skuteczność takiego wniosku otworzyłaby się bowiem dopiero w sytuacji, gdyby Sąd stwierdził prawidłowe doręczenie decyzji, a w konsekwencji wniesienie skargi z uchybieniem terminu, co powinno nastąpić poprzez odrzucenie skargi (art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

15 Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 października 2020 r., sygn. akt I FZ 213/20 (CBOSA), sugerowana przez autora wniosku o przywrócenie terminu nieprawidłowość doręczenia skarżonej decyzji nie jest przesłanką przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Przy założeniu bowiem, że strona ma w tym zakresie rację i doręczenie nie było prawidłowe, to skutek takiej okoliczności byłby tylko taki, że nie rozpocząłby biegu termin do wniesienia skargi i bezprzedmiotowe byłoby żądanie jego przywrócenia (analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z 24 marca 2011 r., sygn. akt I GZ 51/11; z 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 198/11; z 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OZ 675/11; z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 963/11; z 21 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 174/15; CBOSA). Z kolei w postanowieniu z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 455/18 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wadliwość doręczenia zaskarżonej decyzji może być kwestionowana w drodze stosownego środka odwoławczego przysługującego od postanowienia sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi.

16 Rozumowanie Sądu pierwszej instancji, którego wynikiem jest zaskarżone postanowienie, jest zatem błędne.

17 W konsekwencji Sąd pierwszej instancji winien ponownie ocenić wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, rozstrzygając przy tym w pierwszej kolejności - z uwzględnieniem przedstawionych powyżej rozważań - spór co do prawidłowości doręczenia decyzji organu.

18 Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie mógł on zostać uwzględniony. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego.

19 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.