Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., I FZ 38/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., I FZ 38/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1459/23 odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi U. sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEW2.4253.22.2023.15 UNP: 2401-23-186369 w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2019 r. i zabezpieczenia ich na majątku podatnika wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1459/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, orzekając w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. w M. (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2023 r. w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2019 r. i zabezpieczenia ich na majątku podatnika wraz z odsetkami za zwłokę - odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

3 Sąd zauważył, że na gruncie akt sprawy przyjęto, że decyzje organów podatkowych zostały wykonane poprzez zabezpieczenie na składnikach majątkowych skarżącej. W tym kontekście argumentacja pełnomocnika spółki, przyjęta w jego korespondencji z dnia 30 listopada 2023 r., nie wskazuje na to, aby czynności podjęte przez organy podatkowe w ramach zabezpieczenia świadczyły o możliwości ziszczenia się przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej P.p.s.a.). W ocenie Sądu, spółka nie naprowadziła na żadne okoliczności stanu faktycznego, które pozwoliłoby na ocenę, iż wykonania decyzji organów podatkowych prowadzi do znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Nie umknęło także uwadze Sądu, że spółka wskazała w treści skargi, że posiada środki na zapłatę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r.

4 Ponadto, WSA zauważył też, że wierzytelność będąca przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu sądowym zależna jest od wydania decyzji ostatecznej w rozumieniu art. 128 Ordynacji podatkowej określającej wysokość podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2019 r. do listopada 2019 r. Zdaniem nadzorcy, z chwilą ziszczenia się tego warunku powstanie wierzytelność, która zostanie objęta układem i spłacana będzie na warunkach określonych układem. Także i na skutek tej okoliczności trudno dostrzec tutaj skutki wyrządzające znaczną szkodę lub o charakterze nieodwracalnym.

5 W zażaleniu wniesiono o uchylenie postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku o wstrzymanie, ew. o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów na rzecz spółki. W uzasadnieniu wskazano m.in., że postanowieniu zarzuca się, że nie uwzględniono w nim argumentacji zaprezentowanej w skardze, z której wynika, iż wszystkie czynności podejmowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., poczynając od wszczęcia postępowania po upływie 6 miesięcy od czasu zakończenia własnej bezwynikowej kontroli, poprzez wydanie decyzji zabezpieczającej, a następnie stwierdzenie rzekomej nierzetelności ksiąg podatkowych skarżącej jako podatnika, podejmowane byty bez przedstawienia dowodów uzasadniających ich podjęcie. W szczególności brak jest dowodów na fikcyjność roli podwykonawców angażowanych przez skarżącą jako wykonawcę zamówień publicznych. Ponadto WSA bezzasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a., pomimo że skarżąca to wykazała. WSA nie uwzględnił, że w skardze spółka wskazała jednoznacznie, że skutkiem negatywnego oddziaływania ustanowionych zabezpieczeń na płynność spółki, może być jej upadłość, czyli najgorszy z możliwych i nieodwracalny, negatywny skutek dla spółki, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

7 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

8 Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W judykaturze dominuje stanowisko kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (zob. postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07, publ. CBOSA). Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji inicjowane jest wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku. Brak należytego uzasadnienia żądania dotyczącego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wyklucza dokonywanie jego merytorycznej oceny (zob. np. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 585/06, postanowienie NSA z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt FZ 65/04, publ. CBOSA). Nie może zatem ulegać wątpliwości, że skarżący jest zobligowany do wnikliwego przedstawienia argumentów i materiałów pozwalających sądowi na wszechstronną analizę przesłanek skorzystania z art. 61 § 3 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 39/09, publ. CBOSA). Samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków. W takim przypadku sąd ocenia, czy podane przez stronę okoliczności wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, aby sąd, w oparciu o konkretne dane, mógł stwierdzić, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania aktu istotnie trudne do odwrócenia. Ponadto wyjaśnić należy, iż w postępowaniu w przedmiocie udzielenia ochrony tymczasowej sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy i nie dokonuje oceny legalności zaskarżonego aktu. W konsekwencji podstawą zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a. może być tylko zaistnienie przesłanek wskazanych w tym przepisie (por. postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2021 r., sygn. akt I GSK 144/21; 22 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 643/16).

9 W przedmiotowej sprawie uwagi te mają kluczowe znaczenie, ponieważ argumentacja zażalenia zmierza do podważenia podstawowych założeń instytucji ochrony tymczasowej, poprzez dokonanie w istocie merytorycznej analizy kwestionowanej decyzji. Tymczasem o spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 P.p.s.a. może przesądzić wyłącznie analiza skutków wiążących się z wykonaniem zaskarżonej decyzji dla sytuacji prawnej, przede wszystkim majątkowej, strony skarżącej. Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia – w oparciu o szczegółowe dane poparte stosownymi dokumentami – na czym konkretnie miałoby polegać niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Złożony w tej sprawie do Sądu I instancji wniosek nie pozwalał na tego rodzaju ocenę, bowiem nie zawierał w istocie stosownego uzasadnienia. Nie odniesiono się w sposób szczegółowy do sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej z dnia złożenia wniosku w kontekście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, czyli wystąpienia przesłanek ustawowych wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd został zatem w ogóle pozbawiony możliwości oceny, czy w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podejmując rozstrzygnięcie, Sąd musi opierać się na jakimś materiale pozwalającym zająć stanowisko co do zaistnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, co w tej sprawie było niemożliwe.

10 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

11 Bartosz Wojciechowski

12 sędzia NSA